Een paar dagen voordat hij door zijn partij werd gelauwerd, zat Kamp voor die commissie. Daar bleek dat de VVD\u2019er niets had willen aannemen van de feiten die zijn ambtenaren hem destijds voorlegden, zoals het kale feit dat minstens 95 procent van de uitkeringsgerechtigden niet<\/em> fraudeerde. Zijn Fraudewet moest en zou er komen. Die bleek in de praktijk te betekenen dat iedereen die ook maar een klein foutje maakte bij het aanvragen van een uitkering subiet een torenhoge boete kreeg. Het in VVD-kringen populaire lik-op-stuk-beleid stortte duizenden kwetsbare huishoudens in de financi\u00eble problemen.<\/p>\n Eind 2014 oordeelde de Centrale Raad van Beroep de Fraudewet in strijd met het recht. Mark Rutte, de man die als premier al dertien jaar kabinetten leidt, noemde dat vonnis tijdens zijn verhoor door de parlementaire enqu\u00eatecommissie eerder dit jaar een \u2018bewijs dat de feedbackloop werkt\u2019. Hij verzweeg dat zijn kabinet het rechterlijk oordeel niet had aangegrepen om de tienduizenden onterecht opgelegde boetes terug te betalen. Bovendien had het hoogste adviesorgaan, de Raad van State, stevige kritiek gehad op het oorspronkelijke wetsvoorstel. Kritiek waar zijn kabinet niets mee deed.<\/p>\n Dat kwam allemaal niet meer aan de orde op het verkiezingscongres. Yesilg\u00f6z presenteerde zich als streng maar rechtvaardig. En plots met veel oog voor de \u2018menselijke maat\u2019, het lege credo<\/a> waar hedendaagse politici bijna allemaal mee dwepen. \u2018Hardvochtige effecten van wet- en regelgeving moeten we te allen tijde voorkomen,\u2019 staat er nu ineens in het VVD-verkiezingsprogramma<\/a>. \u2018Mensen die onbedoeld een fout maken, mogen niet direct als fraudeur worden bestempeld.\u2019<\/p>\n Ruim dertien jaar lang is de VVD met ongeveer eenvijfde van de stemmen de kleine grootste partij van het land geweest \u2013 en volgens de peilingen van eind oktober blijft dat zo na 22\u00a0november. Nederland is in die periode tot diep in de haarvaten liberaal blauw gekleurd. Er kwam meer marktwerking in de zorg, de volkshuisvesting werd definitief geliberaliseerd, de regionale korpsen werden samengesmolten tot de nationale politie, het ontslagrecht werd versoepeld, de WW-duur werd verkort, er kwamen strengere straffen en minder regels voor het bedrijfsleven.<\/p>\n Net als Rutte verzuimen Yesilg\u00f6z en het nieuwe programma om te erkennen dat het blauwe beleid op veel fronten rampzalig heeft uitgepakt.<\/p><\/blockquote>\n Puur naar de letter gelezen betekenen de toespraak van Yesilg\u00f6z en het nieuwe partijprogramma een trendbreuk. Maar net als Rutte voor de enqu\u00eatecommissie, verzuimen Yesilg\u00f6z en het nieuwe programma om ook letterlijk te erkennen dat het blauwe beleid op veel fronten rampzalig heeft uitgepakt. Want dan zou er in het programma, na de belofte \u2018de basisbeurs voor alle studenten behouden,\u2019 wel een tweede zin zijn gevolgd: \u2018Dat is de basisbeurs die wij eerder hadden afgeschaft en daarna weer hebben ingesteld.\u2019 Die staat er echter niet.<\/p>\n De VVD doet net alsof de trendbreuk z\u00e9lf al dertien jaar lang beleid is geweest. Dat is aantoonbaar niet het geval, zoals hieronder zal blijken. Zelfreflectie is misschien ook te veel gevraagd van een partij die een verkiezingscampagne voert om te winnen. Maar dat maakt het des te noodzakelijker om het blauwe beleid van vier kabinetten-Rutte af te zetten tegen wat de VVD de kiezer nu belooft. Hoe nieuw en geloofwaardig zijn die beloften eigenlijk, vergeleken met de beloften en het beleid van de VVD vanaf 2010?<\/p>\n We zetten het op een rij.<\/p>\n Mark Rutte won zijn eerste verkiezingen in 2010 als partijleider van de VVD met de belofte \u2018orde op zaken\u2019 \u2013\u00a0tevens de titel van het toenmalige VVD-verkiezingsprogramma<\/a> \u2013\u00a0te stellen in de rijksfinanci\u00ebn. In 2009 had hij de toon gezet met een motie van wantrouwen tegen het kabinet-Balkenende-IV, omdat dit de overheidsbegroting zou hebben laten ontsporen. De kredietcrisis van 2008-2009 trok toen nog zijn diepe sporen door de wereldeconomie. Die stagneerde; groei veranderde in krimp. Tijdens de Grote Depressie (1929-1940) had de Britse econoom John Maynard Keynes als eerste een uitweg gewezen uit zo\u2019n crisis: overheden moesten investeren om hun economie\u00ebn weer aan de praat te krijgen.<\/p>\n Mark Rutte koos er echter voor om te bezuinigen, net zoals zijn voorganger Hendrik Colijn, premier van 1933 tot 1939, had gedaan tijdens de Grote Depressie. En wel met bijna negen miljard euro, met daar bovenop nog eens een dikke zes miljard aan lastenverzwaringen, aldus de analyse<\/a> van zijn eerste begroting, de Miljoenennota 2011, door het Centraal Planbureau (CPB). Volgens het CPB zou het \u2018huishoudboekje\u2019 van Vadertje Staat door deze ingrepen inderdaad verbeteren. Maar de samenleving betaalde het gelag: gemiddeld 0,4 procentpunten minder jaarlijkse economische groei in de periode 2011-2015, 1,4 procentpunten hogere werkloosheid, 0,5 procentpunt minder koopkracht.<\/p>\n Achter deze ogenschijnlijk minieme procentuele verschillen schuilde een maatschappelijke aardverschuiving. De VVD wilde, en kreeg, een drastisch kleinere overheid. Niet letterlijk \u2013 de aantallen ministeries en rijksambtenaren stegen alleen maar in de periode 2010-2023 in weerwil van de beloften van de VVD in opeenvolgende verkiezingsprogramma\u2019s. Wel in de zin van minder publieke dienstverlening aan de burger. Op werkelijk alles werd bezuinigd: defensie, het sociale vangnet, volkshuisvesting, de zorg, het onderwijs, het Openbaar Ministerie, de rechterlijke macht, de opvang van migranten, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, kunst en cultuur, ontwikkelingssamenwerking, natuur, de Belastingdienst. Ook in de Nederlandse ambassades in het buitenland ging het snoeimes.<\/p>\n Rutte-I presenteerde een regeerakkoord \u2018waarbij rechts Nederland zijn vingers kon aflikken\u2019, zoals de premier het zelf formuleerde. Maar anderhalf jaar later al trok Geert Wilders van de PVV zijn gedoogsteun in. Hij wilde niet langer verantwoordelijk zijn voor n\u00f3g meer bezuinigingen op de gezondheidszorg. Rutte sloot toen verbluffend snel een \u2018lente-akkoord\u2019 met de oppositiepartijen D66, GroenLinks en de ChristenUnie, die zijn minderheidsregering (VVD, CDA) hielpen aan een pakket extra bezuinigingen en lastenverzwaringen van bij elkaar zestien miljard euro. Prominente politieke journalisten stonden er meteen bij te juichen. Frits Wester van RTL Nieuws<\/em> noemde het lente-akkoord \u2018een huzarenstukje\u2019. D66, GroenLinks en de ChristenUnie golden als \u2018constructieve\u2019 partijen die hun verantwoordelijkheid hadden genomen om een minderheidskabinet door een politiek en economisch moeilijke periode te helpen loodsen.<\/p>\n De PvdA deed niet mee aan deze bewierookte \u2018constructieve\u2019 politiek. Maar toen deze grootste oppositiepartij de verkiezingen van 2012 slechts nipt verloor van de VVD \u2013\u00a038 tegen 41\u00a0zetels \u2013 , bleek PvdA-leider Diederik Samsom bereid zijn \u2018vergissing\u2019 gretig te herstellen. Aan de keukentafel van VVD-coryfee Loek Hermans stampte hij in het diepste geheim samen met Mark Rutte in recordtijd het kabinet-Rutte-II uit de grond, een coalitie van VVD en PvdA. Samsom deed daarmee enorme concessies aan het traditionele sociaal-democratische gedachtegoed. Hij ging akkoord met de verhuurderheffing (een belasting op sociale-huurwoningen voor woningcorporaties), met de strafbaarstelling van \u2018illegale\u2019 migranten, en met de verkorting van de WW-duur. Vooral dat laatste was voor de PvdA \u2018een heel pijnlijk punt\u2019, zei PvdA-coryfee en politicoloog Ruud Koole na de formatie van Rutte-II in het tv-programma <\/a>Buitenhof<\/em><\/a>. Liever had hij gezien dat VVD en PvdA voor \u2018creatieve compromissen\u2019 hadden gekozen, waarin beide partijen zich konden herkennen. \u2018Er moeten straks mensen van de PvdA dingen gaan verdedigen waar ze zelf niet achter staan.\u2019<\/p>\n Het blauwe beleid van Rutte besmett de PvdA met zijn rijke historie van sociaal beleid. Tijdens de verkiezingen van 2017 verdampten de sociaal-democraten.<\/p><\/blockquote>\n PvdA-bewindslieden moesten die dingen niet alleen verdedigen, maar ook uitvoeren. In plaats van de verzorgingsstaat wilde de VVD een \u2018participatiesamenleving\u2019: een Nederland dat \u2018via WhatsApp-groepjes de dagelijkse bezoekjes en het verzorgen van de buurvrouw\u2019 regelt, zoals Mark Rutte het omschreef. Inderdaad kwam er een Participatiewet, een vurige wens uit de VVD-verkiezingsprogramma\u2019s. Bijstand en de speciale uitkering voor jonggehandicapten vielen voortaan onder deze nieuwe wet. Een ingrijpende stelselwijziging, die gemeenten ook dwong om eventuele fraude snoeihard de kop in te drukken. Ook sociale werkplaatsen, voor de kwetsbaarsten op de arbeidsmarkt, verdwenen.<\/p>\n Het was de PvdA-staatssecretaris van Sociale Zaken Jetta Klijnsma die de Participatiewet mocht invoeren. In het voorbijgaan verhoogde zij ook de AOW-leeftijd, sneller nog dan in het lente-akkoord was afgesproken. PvdA-minister Lilianne Ploumen mocht een miljard euro bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking. Martin van Rijn, PvdA-staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, sloot talloze verzorgingshuizen. Ouderen moesten voortaan langer thuis blijven wonen en verzorgd worden door hun naasten.<\/p>\n Het blauwe beleid van Mark Rutte en zijn VVD besmette kennelijk ook de PvdA met zijn rijke historie van sociaal beleid. Tijdens de verkiezingen van 2017 verdampten de sociaal-democraten van 38 tot negen Kamerzetels. Ook de VVD verloor acht zetels. Maar zij bleef de grootste kleine partij, mocht wederom de minister-president leveren en ging verder regeren met D66, het CDA en de ChristenUnie.\u00a0<\/strong><\/p>\n Een paar dagen voor de verkiezingen reed een Turkse minister geheel onaangekondigd Nederland binnen om campagne te voeren voor een referendum dat president Erdogan meer macht zou geven. Omdat Nederland al eerder had aangegeven dat Turkse autoriteiten hier niet welkom waren om zieltjes te winnen, werd de minister teruggestuurd. Daarmee liet Rutte zien dat hij daadkrachtiger was dan zijn concurrent Geert Wilders van de PVV die hem eerder op Twitter een \u2018slappeling\u2019 noemde omdat hij \u2018niet eens \u00e9\u00e9n Turk kan tegenhouden\u2019. Dat kon Rutte dus wel. Zijn standvastigheid in deze diplomatieke rel leverde hem en zijn VVD een golf van sympathie op, die het zetelverlies in de Tweede Kamer beperkte. Zoals al eerder was gebeurd, lachte het geluk de premier en zijn partij op een cruciaal moment toe.<\/p>\n Wat ook hielp, was dat de economie zich eindelijk had ontworsteld aan de slagschaduw van de kredietcrisis en weer groeide. Mede daardoor voorzag Rutte-III in zijn eerste Miljoenennota 2018 een begrotingsoverschot van 7,8\u00a0miljard euro. Het kabinet kon zich veroorloven honderden miljoenen extra uit te trekken voor veiligheid, het onderwijs, verpleeghuizen en koopkrachtverbetering voor de laagste inkomens. Maar zelfs die bedragen vielen in het niet bij het nieuwe staatsfonds Invest-NL. Dat kreeg 2,5\u00a0miljard euro kapitaal om te kunnen investeren in innovatieve private bedrijven in \u2018transitiegebieden\u2019 zoals \u2018energie, verduurzaming, mobiliteit en voedsel\u2019. Miljarden belastinggeld naar private, rendement-gerichte bedrijven sluizen in het volste vertrouwen dat die maatschappelijk wenselijke, maar niet per se rendabele doelen gaan verwezenlijken: Invest-NL was het VVD-stokpaardje bij uitstek.<\/p>\n Deels waren de extra uitgaven al correcties op het blauwe beleid sinds 2010 \u2013\u00a0zoals de veertig miljoen extra voor ambassades en consulaten, waarvan er in de jaren daarvoor zoveel waren gesloten. Toch waren de maatschappelijke gevolgen van dat beleid nog niet in volle omvang zichtbaar. In het regeerakkoord van Rutte-I stond nog: \u2018Dit kabinet gelooft in een overheid die alleen dat doet wat zij moet doen, liefst zo dicht mogelijk bij mensen. Dan kan de overheid weer een bondgenoot worden van burgers. Daarom snijden we in taken en subsidies en vermindert de bestuurlijke drukte door een heldere toedeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden.\u2019<\/p>\n Nederland werd steeds meer een land van haves and have nots<\/em>, een land met een groeiende groep werkende armen, (economisch) daklozen, wachtlijsten in de jeugdzorg en ouderen in de knel.<\/p><\/blockquote>\n Dat was de leidende gedachte achter twee andere VVD-stokpaardjes: de Participatiewet, en de v\u00e9rgaande decentralisatie van taken naar gemeenten, die daarvoor niet m\u00e9\u00e9r, maar juist veel minder geld van het Rijk kregen. Vooral die twee veranderingen, en het kortwieken van de woningcorporaties, versnelden en voltooiden een ontwikkeling die toen al decennia gaande was: de massale terugtocht van de nationale overheid uit het publieke domein, ten bate van private bedrijven en initiatieven, zoals Ruttes WhatsApp-groepjes van mantelzorgers.<\/p>\n Klaas Dijkhoff was een van de eerste prominente VVD\u2019ers die nattigheid voelde. In 2019 schreef hij als fractieleider in de Tweede Kamer een manifest, Liberalisme dat werkt voor mensen<\/em><\/a>. Daarin bepleitte hij \u2018een liberale herwaardering van de overheid\u2019. Vrijheid is voor liberalen het hoogste goed, en traditioneel zien zij de overheid als de grootste bedreiger daarvan.<\/p>\n Maar, zo schreef Dijkhoff: \u2018In toenemende mate wordt de mogelijkheid om persoonlijke vrijheden ten volle te genieten bepaald door private actoren met veel maatschappelijke macht. In die sfeer kan de overheid juist tegenwicht bieden en persoonlijke vrijheid waarborgen.\u2019 Alleen de overheid kan de burger beschermen \u2018tegen privacyinbreuken, uitsluiting van delen van de markt, discriminatie of betutteling\u2019.<\/p>\n Dijkhoffs manifest had de grondslag moeten vormen van een nieuw beginselprogramma voor de VVD. Maar toen landde het coronavirus. Vanaf maart 2020 nam de strijd tegen covid Rutte-III bijna volledig in beslag. Ook al viel dat kabinet begin 2021 alsnog over het toeslagenschandaal, het coronabeleid was h\u00e9t issue tijdens de verkiezingen drie maanden later. De VVD won \u00e9\u00e9n zetel, en werd met 34 zetels wederom veruit de grootste kleine partij, met tien zetels voorsprong op de nieuwe nummer twee, D66. Na een lange en chaotische formatie kon Rutte doorregeren als premier, met dezelfde coalitiepartners: D66, CDA en ChristenUnie.<\/p>\n <\/p>\n Maar de effecten van elf jaar beleid \u2018waarbij rechts Nederland zijn vingers kon aflikken\u2019 waren inmiddels voor iedereen zichtbaar. Nederland werd steeds meer een land van haves and have nots<\/em>, een land met een groeiende groep werkende armen, (economisch) daklozen, wachtlijsten in de jeugdzorg en ouderen in de knel. En er was een groep mensen die in de problemen kwam d\u00f3\u00f3r de overheid. Uitkeringsgerechtigden die ten onrechte een boete kregen door de genadeloze Fraudewet, en tienduizenden ouders die jaren werden opgejaagd en vermorzeld door een meedogenloze Belastingdienst.<\/p>\n Rutte-IV kreeg een minister van Armoedebeleid, die in de persoon van Carola Schouten (ChristenUnie) voortvarend de scherpste kantjes van de Participatiewet afvijlde. Ze maakte een einde aan \u2018de boete op compassie\u2019: een bijstandsgerechtigde wordt niet langer subiet gekort op de uitkering als een familielid boodschappen geeft. Kinderen (tot 27 jaar) die werken en nog thuis wonen, hoeven niet meer te vrezen dat dit ten koste gaat van de uitkering van hun ouders.<\/p>\n Er sneuvelde meer VVD-beleid. De belastingvrije schenking voor de aanschaf van een woning, de zogeheten jubelton, verdween na tien jaar. De verhuurderheffing, de belasting voor woningbouwcorporaties, werd weer afgeschaft. De sociale advocatuur waarop fors was bezuinigd, moest weer voor iedereen toegankelijk worden. Maar het meest in het oog sprong de souplesse waarmee de VVD in Rutte-IV zonder openlijk debat ineens de begrotingsregels losliet. Het coronavirus had de weg daarvoor vrijgemaakt: liefst 77\u00a0miljard euro had Rutte-III uitgegeven om burgers, private bedrijven en publieke organisaties door de lockdowns heen te helpen.<\/p>\n In het nieuwe programma wemelt het van ferme beloften, die totaal voorbijgaan aan het beleid dat de afgelopen dertien jaar onder leiding van de VVD daadwerkelijk is gevoerd en niet stilstaat bij de vraag of dat enig succes heeft gehad.<\/p><\/blockquote>\n Door de broeiende animositeit tussen de coalitiepartijen hadden zij de formatie van Rutte-IV alleen kunnen rondbreien door nog eens volop extra geld uit te geven: 75 miljard volgens het coalitieakkoord, waarvan 50 miljard voor het klimaat- en transitiefonds en het stikstoffonds. Ondanks al die miljarden viel het kibbelende kabinet Rutte-IV afgelopen zomer voortijdig. En nu ligt er een nieuw verkiezingsprogramma, waarin de VVD ineens weer inzet op de \u2018terugkeer\u2019 van de \u2018begrotingsdiscipline\u2019 \u2013 de discipline die de partij zelf de laatste jaren op het pluche uit het oog verloor door de sluizen open te zetten. In het nieuwe programma wemelt het van dergelijke ferme beloften, die totaal voorbijgaan aan het beleid dat de afgelopen dertien jaar onder leiding van de VVD daadwerkelijk is gevoerd en niet stilstaat bij de vraag of dat enig succes heeft gehad.<\/p>\n \u2018We hechten aan goed functionerende decentrale overheden,\u2019 zo staat er te lezen over provincies en gemeenten. \u2018Een gezonde financie\u0308le positie van deze overheden is een belangrijk aandachtspunt voor het Rijk.\u2019 Terwijl het juist de VVD is geweest die de financi\u00ebn van \u2018deze overheden\u2019 heeft uitgekleed. Volgens het nieuwe programma streeft de partij naar \u2018geoormerkte\u2019 financiering. \u2018Zo hebben gemeenten meer autonomie bij de verdeling van gelden.\u2019<\/p>\n \u2018Er komt een bibliotheek in elke gemeente,\u2019 staat er verder. \u2018De bibliotheek is een ontmoetingsplek voor jong en oud, en een belangrijke plek om leesvaardigheden en digitale vaardigheden op te doen.\u2019 Daar zullen de vele wethouders blij mee zijn, die zich de afgelopen jaren uit financi\u00eble nood voor dilemma\u2019s gesteld zagen: houden we het zwembad open, of de bibliotheek? Onder de VVD slonk het aantal \u2018echte\u2019 bibliotheken \u2013 goed bemenst, en minstens vijftien uur per week open voor het publiek \u2013 van 843 in 2012 naar 760 in 2022.<\/p>\n \u2018Betaalbaar wonen\u2019 is een ander streven van de VVD. \u2018Dit doen we door een landelijk maximumpercentage voor de OZB-stijging te introduceren waar gemeenteraden vervolgens op kunnen sturen. Dit voorkomt grote OZB-stijgingen.\u2019 De suggestie is dat de gemeenten<\/em> schuldig zijn aan de totaal ontspoorde woningmarkt. Maar de huren stijgen al jaren onbekommerd door, mede omdat onder de VVD tienduizenden sociale-huurwoningen zijn geliberaliseerd dan wel verkocht aan private vastgoedbeleggers. Van de hypotheekrenteaftrek weten we al even lang dat die de prijzen van koopwoningen opdrijft, en dat hij de ongelijkheid vergroot tussen huurders en woningeigenaren. Maar daar wil de VVD nu niet meer aan tornen. Een belofte die de partij overigens ook in 2010 deed, om de aftrek twee jaar daarna toch te beperken.<\/p>\n De OZB is een van de weinige autonome inkomstenbronnen van gemeenten, die grotendeels afhankelijk zijn van het Gemeentefonds van het Rijk. Hoezo \u2018meer autonomie\u2019 voor gemeenten, als deze belasting landelijk wordt gemaximeerd?<\/p>\n Gezondheidszorg dan. \u2018In vele wijken in Nederland en op veel terreinen in de zorg zien we dat tientallen, elkaar beconcurrerende zorgbedrijfjes actief zijn,\u2019 constateert het nieuwe verkiezingsprogramma. \u2018Hun kwaliteit is onduidelijk, de (soms aanzienlijke) winsten die ze maken leiden niet tot verbetering van de zorg.\u2019 Maar het was juist de VVD die deze \u2018tientallen, elkaar beconcurrerende zorgbedrijfjes\u2019 ruim baan gaf. \u2018Keuzevrijheid\u2019 voor burgers van de beste zorgaanbieders \u2018is voor ons een heel belangrijk uitgangspunt, daar tornen we niet aan\u2019. Terwijl het juist de VVD was die de keuze van zorgaanbieders aan de zorgverzekeraars delegeerde, en die selecteren vooral de goedkoopste, niet per se de beste.<\/p>\n De gruwelijke oorlog in Isra\u00ebl, en de sterke ondubbelzinnige tv-optredens van Dilan Yesilg\u00f6z, leiden wederom de aandacht af van d\u00e9 fundamentele politieke kwestie in Nederland: een disfunctionerende overheid.<\/p><\/blockquote>\n Bij Defensie is het niet veel anders. De VVD zegt minimaal 2\u00a0procent van het bruto nationaal product (BNP) te willen besteden aan de Nederlandse strijdkrachten. \u2018Met de groeiende steun voor de NAVO-norm van 2\u00a0procent kunnen we de krijgsmacht verder versterken.\u2019 De partij belooft dit al jaren, zonder die belofte ooit na te komen. Nog in juli van dit jaar bezwoer<\/a> premier Rutte tijdens een persconferentie dat Nederland de NAVO-norm in 2024 eindelijk zou gaan halen, \u2018voor het eerst sinds 1995\u2019. De realiteit is dat Nederland volgend jaar blijft steken<\/a> op 1,95\u00a0procent van het BNP \u2013\u00a0een tekort van vijfhonderd miljoen euro, dat een jaar later zal oplopen tot zevenhonderd miljoen.<\/p>\n Zelfs de VVD als \u2018vrrroempartij\u2019, zoals Rutte ooit beloofde, komt maar niet van de grond. De accijnzen op brandstof zijn sinds 2010 alleen maar gestegen en de periode waarin de Nederlandse automobilist 130 kilometer per uur mocht rijden was van zeer korte duur, sinds 2020 is de maximumsnelheid door de stikstofcrisis (overigens ook ontstaan door moeilijke keuzes uit te stellen) op de snelweg 100 kilometer per uur.<\/p>\n\n Meer dan dertien jaar geleden besloot de VVD zijn verkiezingsprogramma\u2019s niet langer te laten schrijven door een klein clubje intellectuelen. Het basismateriaal zou voortaan worden aangeleverd door continue peilingen onder alle potenti\u00eble kiezers van de partij. Uit wat hun onderbuik aandroeg, selecteerde de partij destijds drie kernthema\u2019s: veiligheid, economie en migratie. Volgens toenmalig partijvoorzitter Ivo Opstelten werd dat trio er \u2018ingeramd\u2019 bij de partijtop, inclusief Mark Rutte.<\/p>\n Tot op de dag van vandaag goochelt de partij in zijn programma\u2019s met deze drie kaarten. Stond in Orde op zaken<\/em> uit 2010 economie nog in hoofdstuk 1 en migratie op pagina 36, in het huidige programma Ruimte geven. Grenzen stellen<\/em> is die volgorde precies omgekeerd, en is het hoofdstuk economie geheel in de nu heersende geest van \u2018de menselijke maat\u2019 omgekat tot Brood op de plank<\/em>.<\/p>\n Dat neemt niet weg dat het hoofdstuk over migratie ambities verwoordt waar zelfs Geert Wilders zijn vingers bij zou aflikken. \u2018We zijn ruimhartiger dan andere Europese landen\u2019 tegenover asielzoekers, zo stelt het programma. \u2018Hierdoor komen te veel mensen hierheen, ook zonder recht op asiel.\u2019 Verblijfsvergunningen moeten voortaan alleen nog tijdelijk worden verstrekt. \u2018We verkorten de procedure\u2019 voor asielzoekers. \u2018Waar mogelijk worden termijnen ingekort en wordt direct ingezet op terugkeer.\u2019 Dat laatste probeert de VVD al jaren, maar door bezuinigingen op de IND zijn er enorme wachtlijsten ontstaan.<\/p>\n Tweeduizend asielzoekers: dat was het minieme groepje waarover Rutte zijn vierde kabinet liet struikelen. Het nieuwe verkiezingsprogramma maakt geen woord vuil aan de veel talrijkere groep \u2018kennismigranten\u2019, waarvoor de VVD de deuren juist wagenwijd openzette, op aandrang van het bedrijfsleven. Op \u2018arbeidsmigranten\u2019 is de VVD kritischer \u2013 al \u2018blijven ze nodig\u2019 voor het bedrijfsleven.<\/p>\n Mark Rutte vestigde een reputatie van politieke lenigheid. Zijn opvolgster Dilan Yesilg\u00f6z lijkt uit hetzelfde hout gesneden.<\/p><\/blockquote>\n Al dit opportunisme legt de partij nog steeds geen windeieren. In de peilingen gaat de VVD nu, eind oktober, voor de zoveelste keer op kop, met maximaal 29 zetels \u2013 vier minder dan in 2021, de laagste score sinds 2010. Weer helpt een externe factor de partij een handje. De gruwelijke oorlog in Isra\u00ebl, en de sterke ondubbelzinnige tv-optredens van Dilan Yesilg\u00f6z, leiden wederom de aandacht af van d\u00e9 fundamentele politieke kwestie in Nederland: een disfunctionerende overheid, die volgens Klaas Dijkhoff toe was aan een \u2018liberale herwaardering\u2019, maar die de afgelopen dertien jaar zodanig is uitgekleed dat ze de meest prangende problemen niet meer opgelost krijgt.<\/p>\n De gevolgen van de gaswinning in Groningen: ondanks bakken helikoptergeld zijn de zwaarst gedupeerden van het eerste uur nog altijd onvoldoende gecompenseerd.<\/p>\n De toeslagenaffaire: idem.<\/p>\nTrendbreuk<\/h5>\n
Bezuinigen<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/vn-vvd2-def-640x862.jpg\")
<\/p>\nParticipatiesamenleving<\/h5>\n
VVD-stokpaardje<\/h5>\n
De terugtocht van de overheid<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2003\/11\/vn-vvd3-def-640x862.jpg\")
<\/p>\nHaves and have nots<\/h5>\n
Opportunisme<\/h5>\n