Twee aanwezigen, twee verklaringen.<\/p>\n
In de criminologie staat het bekend als de zedenparadox. Veel zedenzaken kenmerken zich door een gebrek aan bewijs. Meestal zijn er geen getuigen of opnamen. En moet de rechter het doen met twee (tegenstrijdige) verklaringen van het slachtoffer en de verdachte. Dat cre\u00ebert een dilemma: \u2018Bij het strikt volgen van de regels kan er vrijwel nooit een veroordeling volgen. Met als gevolg dat kinderen en vrouwen vogelvrij worden verklaard. Zo ontstaat de paradoxale situatie dat juist omdat het om ernstige beschuldigingen gaat, met minder bewijs genoegen wordt genomen,\u2019 schreef rechtspsycholoog<\/a> Peter van Koppen twintig jaar terug.<\/p>\n Zo ook in bovenstaande <\/a>zaak. Het ondersteunende bewijs bestond onder meer uit WhatsApp-verkeer tussen het slachtoffer en een vriendin. Terwijl ze nog op de achterbank zat, appte ze dat ze iemand gedwongen had afgetrokken. Dat is een opvallende toevoeging, omdat een extra verklaring van het slachtoffer normaal gezien niet telt als zelfstandig bewijs.<\/p>\n \u2018De rechterlijke macht worstelt met dit soort he said, she said<\/em>\u2019-zaken,\u2019 legt strafrechtadvocaat Job Knoester uit. \u2018Aanvullend bewijs moet vaak komen van bijvoorbeeld foto\u2019s waarop sporen van geweld zichtbaar zijn, of meldingen van slachtoffers met gelijke ervaringen. Daarbuiten wordt het voor rechters al snel glad ijs.\u2019 Hij noemt als voorbeeld een aangifte van een aanranding waarbij de man ontkende. \u2018De vrouw was meteen naar de buurman gelopen, en die verklaarde voor de rechtbank dat de vrouw hevig ge\u00ebmotioneerd op de stoep stond. De Hoge Raad zag dat als aanvullend bewijs.\u2019 Dat bevreemde Knoester: \u2018Rechters leggen de lat voor bewijslast bij zedenzaken op deze manier lager dan bij andere strafzaken\u2019.<\/p>\n Waar in de huidige wet dwang moet worden bewezen bij aanranding of verkrachting, staat straks de ontbrekende wil centraal.<\/p><\/blockquote>\n In 2024 krijgt Nederland een nieuwe zedenwet. \u2018Daarin zal die trend naar meer aandacht voor het slachtoffer toenemen,\u2019 meent Knoester. Hij vindt dat een goede ontwikkeling, maar is ook bang dat de balans doorslaat. \u2018Ook verdachten zitten in een kwetsbare positie. Omdat bij zedenzaken de verdachtmaking vaak al de straf is.\u2019 Hij herinnert zich zijn allereerste zedenzaak: \u2018Twee dochter met \u2018herboren herinneringen\u2019 beschuldigden hun vader van verkrachting. Na verhoor kwam naar voren dat ze het hadden verzonnen. De man werd vrijgesproken. Hij was toen al ontslagen en zijn buren keken hem niet meer aan.\u2019 De nieuwe wet zal voor een exponenti\u00eble groei van aangiftes zorgen. En daar zullen verhoudingsgewijs meer valse beschuldigingen bij zitten, voorspelt Knoester.<\/p>\n Net als Knoester vinden de meeste experts de nieuwe sekswet een stap in de goede richting. Waar in de huidige wet dwang moet worden bewezen bij aanranding of verkrachting, staat straks de ontbrekende wil centraal; is er geen wederzijdse toestemming, dan kom je op strafbaar terrein. Maar de wet introduceert ook een nieuw zedendelict: de schuldverkrachting. En daar is meer verdeeldheid over. Waar de \u00e9\u00e9n vindt dat het nodig is om slachtoffers de maatschappelijk gewenste juridische bescherming te geven, vreest de ander een tsunami aan valse beschuldigingen (en onterechte veroordelingen). Met als gevolg dat veel mensen (vooral jongeren) seks gaan beschouwen als te risicovol om je mee bezig te houden. Omdat straks bij iedere vrijpartij een toga als een soort zedenmeester in de hoek van je slaapkamer mee loert.<\/p>\n Onderzoekscollectief Spit beet zich voor VN vast in de zedenwet. Dit is deel twee van een tweeluik: de schuldverkrachting.<\/p>\n<\/span>Lees deel 1 hier<\/span>De nieuwe zedenwet: de rechten van slachtoffers en die van verdachten laten zich lastig balanceren<\/span>18 oktober 2023<\/span><\/span><\/a>\n In 2021 kreeg de politie 12.000<\/a> meldingen binnen van aanranding en verkrachting. Volgens onderzoek van NRC <\/a>kwam het in datzelfde jaar tot 429 veroordelingen. Afgaande op deze cijfers zou nog geen 4 procent<\/a> van de aangiften uitmonden in een veroordeling. Dat lage cijfer heeft allereerst te maken met de wet zelf, zegt de Nijmeegse hoogleraar angststoornissen Agnes van Minnen. Die gaat ervanuit dat een verkrachting altijd met fysieke dwang gepaard gaat. \u2018Dat is een verkeerde premisse,\u2019 zegt de hoogleraar. \u2018Dat zit hem in de werking van ons brein. Die is er op gericht ons leven te redden, niet om verkrachting te voorkomen. Stel een overvaller zet een caissi\u00e8re een pistool tegen haar hoofd. Zij is dan in levensgevaar en zal inschatten wat ze het beste kan doen: meewerken of vechten? Dat is bij seksueel geweld hetzelfde. Je kan de dader zelfs gaan stimuleren, om hem zo snel mogelijk zijn ding te laten doen. Dan kan je in de rechtszaal uitleggen dat je kreunde en je kleren uittrok. Aantonen van dwang wordt dan ingewikkeld.\u2019<\/p>\n De nieuwe wet houdt rekening met deze mechanismen. De verantwoording wordt omgedraaid.<\/p><\/blockquote>\n In extreme angstsituaties – zoals bij aanranding en verkrachting – kan dat verdedigingsmechanisme zelfs tot \u2018bevriezing\u2019 leiden, legt Van Minnen uit. Je lichaam zet zichzelf in de overlevingsstand en schakelt de spieraansturing uit. Zodat zelfs schreeuwen niet meer gaat. \u2018Zonder verzet, zal de belager minder agressief zijn, en stijgen je overlevingskansen.\u2019<\/p>\n De nieuwe wet houdt rekening met deze mechanismen. De verantwoording wordt omgedraaid. Slachtoffers hoeven straks niet meer uit te leggen waarom ze zich niet hebben verzet en dat er sprake was van dwang. De initiatiefnemer heeft straks de plicht steeds te toetsen of de ander (nog) wel wilt. Is dat niet het geval en de initiatiefnemer gaat toch door, dan kan die voor opzetverkrachting <\/em>worden veroordeeld. Maar ook als de initiatiefnemer niet <\/em>wist dat de ander niet (meer) wilde, maar dat wel had kunnen weten \u2013 bijvoorbeeld bij passiviteit door bevriezing \u2013 kan een veroordeling volgen. Alleen heet het dan geen opzetverkrachting<\/em> maar\u00a0 schuldverkrachting<\/em>.<\/p>\n \u2018Het zal daarmee makkelijker worden om aangifte te doen. Maar dat betekent nog niet dat ook het aantal veroordelingen zal toenemen’, zegt voormalig Eerste Kamerlid en zedenadvocaat (voor slachtoffers) Margreet de Boer. \u2018Het OM moet straks bewijzen dat er geen toestemming was. En dat is net zo moeilijk als uitleggen dat je werd gedwongen.\u2019<\/p>\n Toch is zij groot voorstander van het invoeren van de sekswet, vanwege de uitwerking die het heeft op de slachtoffers. \u2018Als je aangifte doet bij de politie krijg je een informatief gesprek. Daarin leggen ze je uit wat zo\u2019n strafzaak inhoudt, en dat de bewijsvoering in zedenzaken moeilijk is. Dat blijft zo. Maar waar je nu veelal te horen krijgt: “Jij bent niet verkracht.” Hoor je straks: “Wat jou is overkomen, is strafbaar, maar hoe gaan we dat bewijzen?” Dat is toch een beter te verteren boodschap.\u2019<\/p>\n En dat is een niet te onderschatten verbetering. Als slachtoffers het gevoel krijgen dat de politie ze niet gelooft, kan dat leiden tot secundaire victimisatie <\/em>(hernieuwd slachtofferschap). \u2018En dat kan echt tot wanhoop leiden,\u2019 zegt rechtspsycholoog Robert Horselenberg van de Universiteit van Maastricht. \u2018Ik ken een zaak waarbij een vrouw zich opnieuw liet verkrachten, om het te kunnen filmen, zodat ze zou worden geloofd.\u2019 Toch denkt Horselenberg niet dat de nieuwe wet het probleem gaat oplossen. Het probleem ligt volgens Horselenberg namelijk niet bij de wetgeving, maar bij de zedenpolitie en het OM.<\/p>\n Horselenberg was begeleider van het promotieonderzoek van Andr\u00e9 de Zutter, waarin hij onderzoek deed naar het herkennen van valse aangiften bij zedendelicten. Daaruit kwam naar voren dat de gemiddelde zedenrechercheur daar niet beter in is dan de gemiddelde burger. Daar is een verklaring voor, zegt Horselenberg: \u2018Slachtoffers die een verkrachting verzinnen, moeten hun verzinsels ergens vandaan halen. Vaak komen die uit Hollywoodfilms. Maar de gedramatiseerde verkrachtingen van het witte doek corresponderen meestal niet met de werkelijkheid. Zo ontstaan er verkrachtingsmythes. Veel zedenagenten lopen met diezelfde mythes in hun hoofd. Waardoor ze de verhalen van fakers<\/em> eerder geloven dan de verhalen van echte slachtoffers.\u2019<\/p>\n ‘Het moet normaal worden dat je bij twijfel controleert of de ander het seksuele contact ook echt wilt. Maar je kunt je afvragen of je het zware middel van het strafrecht wilt inzetten om die verandering te bewerkstelligen.’<\/p><\/blockquote>\n Horselenberg concludeert daarom: als je verkrachtingsslachtoffers wilt helpen, moet je beginnen bij het beter opleiden van de zedenpolitie. Helaas staat die daar volgens de Maastrichtse rechtspsycholoog niet open voor.\u00a0 \u2018Het WODC (kennisinstituut van ministerie van Justitie, red) heeft ons gevraagd onderzoek in te stellen naar die opvattingen over verkrachting binnen OM en politie. Dat kwam er niet. Het OM en de politie vonden dat niet nodig.\u2019<\/p>\n In een reactie legt het OM uit dat het geen interesse had omdat \u2018er overlap bestond met eerdere onderzoeken\u2019. Daarnaast is het OM van mening dat de persoonlijke opvattingen van officieren van Justitie geen rol spelen bij de beoordeling van zedenzaken, omdat die gewoon de wet volgen. Een woordvoerder van de politieacademie voegt daar capaciteitsoverwegingen als reden aan toe.<\/p>\nConsentmodel<\/h5>\n
![\"zedenwet\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/5-2-640x905.jpg\")
<\/p>\n