De Haagse tekentafel ligt, zo bleek uit de verhoren door de parlementaire enqu\u00eatecommissie, mijlenver van de werkelijkheid.<\/p><\/blockquote>\n
Nu is er de parlementaire enqu\u00eatecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening die onderzoek doet naar ruim dertig jaar fraudebeleid in de sociale zekerheid en analyseert hoe de jacht op fraudeurs zo kon ontsporen. Afgelopen weken werden er meer dan veertig betrokkenen openbaar onder ede verhoord: slachtoffers, bewindspersonen, journalisten, Tweede Kamerleden en ambtenaren. Politici wezen als vanouds met een beschuldigende vinger naar de ander.<\/p>\n
Maar een ander patroon werd ook goed zichtbaar. Waar er in dikke rapporten van Haagse adviseurs graag gesproken wordt over het \u2018doenvermogen\u2019 van de burger, ging het al die jaren nauwelijks over het doenvermogen van politici en bestuurders. De Haagse tekentafel ligt, zo bleek uit de verhoren, mijlenver van de werkelijkheid. \u2018De wetten werden complexer, er werd bezuinigd op de sociale advocatuur en het contact met gemeenten werd steeds ingewikkelder,\u2019 vertelde Petra Gerritsen in een verhoor. Gerritsen was ruim dertig jaar jurist en later sociaal advocaat. \u2018De optelsom is dat burgers in de knel komen.\u2019<\/p>\n
allemaal eigen opvattingen over fraude<\/h5>\n
Een wet die veel werd besproken tijdens de verhoren was de Wet aanscherping handhaving en sanctiebeleid, oftewel de fraudewet. Het kabinet-Rutte I had in het toenmalige regeerakkoord staan dat fraude in de sociale zekerheid hard moest worden aangepakt. Twee bewindspersonen van de VVD, Paul de Krom en Henk Kamp, gingen ermee aan de slag. Maar wat is fraude eigenlijk? Uit de verhoren kwam naar voren dat bewindspersonen, ambtenaren en rechters daar allemaal eigen opvattingen over hadden.<\/p>\n
Er was geen eenduidige definitie, verklaarde oud-topambtenaar Rob Krug van het ministerie van Sociale Zaken. \u2018Moet je \u00e1lles wat een gevolg is van het overtreden van regels en wat op een of andere manier tot financi\u00eble consequenties leidt \u201cfraude\u201d noemen, of moet je iets \u201cfraude\u201d noemen op het moment dat iemand de regels overtreedt met het oogmerk om financieel voordeel te behalen?\u2019<\/p>\n
Krug trof in zijn tijd als ambtenaar een zeer stugge en botte nieuwe minister: Henk Kamp. Die wilde niets weten van de feiten die de topambtenaar hem voorlegde tijdens een overleg, namelijk dat uit jaarrapporten van instanties blijkt dat meer dan 95 procent van de uitkeringsgerechtigden niet<\/em> fraudeerde. De minister reageerde zo bot, dat collega\u2019s \u2018helemaal aangeslagen en met hangende schouders\u2019 vertrokken na het gesprek.<\/p>\nmaatschappelijke fraude<\/h5>\n
De Raad van State was destijds kritisch over het fraudewetsvoorstel en adviseerde onder meer om het begrip \u2018fraude\u2019 alleen te gebruiken als er \u2018bedrog\u2019 wordt bedoeld. Kamp legde dit naast zich neer en schreef in een toelichting naar de Kamer dat fraude \u2018geen juridisch, maar een maatschappelijk begrip\u2019 is. De enqu\u00eatecommissie vroeg hem wat hij daarmee bedoelde. \u2018Maatschappelijk is dat mensen vinden dat als je samenwoont en opgeeft dat je apart woont, je gefraudeerd hebt.\u2019<\/p>\n
Maar hoe pak je dat aan? Staatssecretaris Paul de Krom werkte het begrip \u2018maatschappelijke fraude\u2019 verder uit. In de wet staat dat uitkeringsvragers die verwijtbaar niet voldoen aan de inlichtingenplicht het volledige bedrag dat ze kregen moeten terugbetalen, plus een boete. Die bedroeg volgens het wetsvoorstel een maximum van het ontvangen bedrag. Als een gezin achtduizend euro kreeg aan uitkeringen en niet voldeed aan de inlichtingenplicht, dan moest het achtduizend euro terugbetalen, plus nog eens maximaal een boete van achtduizend euro.<\/p>\n
Mensen die WW ontvingen en bij het UWV in het verkeerde systeem opgaven dat ze op vakantie gingen, kregen al een boete.<\/p><\/blockquote>\n
\u2018Het gaat om mensen die willens en wetens de regels overtreden,\u2019 benadrukte De Krom tijdens de verhoren. \u2018Niet om kwetsbare burgers die per ongeluk een foutje maakten. Daar ging die wet niet over. Dat hebben we ook expliciet in alle Kamerdebatten aangegeven.\u2019 Het was aan de uitkeringsinstantie om te kijken hoe hoog de boete moest zijn, benadrukte hij.<\/p>\n
Tegelijk werkte De Krom ook een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) uit, waarin de wettelijke regels werden uitgewerkt. Daarin staat: \u2018de bestuurlijke boete wordt vastgesteld op de hoogte van het benadelingsbedrag\u2019. Dat werd ineens het uitgangspunt, in plaats van een maximum, hield de enqu\u00eatecommissie hem voor. De Krom, verantwoordelijk voor de AMvB, kon niet uitleggen hoe dat zinnetje daar terecht was gekomen.<\/p>\n
Toch leverde precies dat zinnetje grote problemen op. Uitvoerders gingen ervan uit dat de maximale boete wettelijk opgelegd moest worden, bleek uit het verhoor van bestuursvoorzitter Bruno Bruins van uitkeringsinstantie UWV. De instantie kreeg te maken met een \u2018fenomenaal\u2019 grote bezuiniging van 500 miljoen euro en vele kantoren die moesten sluiten. Voortaan moesten mensen via het \u2018digitale loket\u2019 uitkeringen aanvragen. En dan was er ook nog eens de nieuwe fraudewet. \u2018Die leidde ertoe dat het UWV minder vaak, eigenlijk nauwelijks, de kans gaf om een waarschuwing op te leggen.\u2019 En dus meteen een maximale boete oplegde.<\/p>\n
De Centrale Raad van Beroep, de hoogste bestuursrechter in ambtenarenzaken, oordeelde in november 2014 dat delen van de fraudewet in strijd zijn met het recht en dat de hoge boetes de burger onevenredig hard troffen. Ondertussen hadden tienduizenden mensen al een boete ontvangen. Vaak om nogal kleine redenen. Mensen die WW ontvingen en bij het UWV in het verkeerde systeem opgaven dat ze op vakantie gingen, kregen al een boete. \u2018Ik had mensen aan mijn bureau die zo’n boete opgelegd kregen en die soms met tranen in de ogen zeiden: maar ik he\u0301b het niet opzettelijk verkeerd gedaan,\u2019 zei UWV-voorzitter Bruins.<\/p>\n
Toch kon hij, naar eigen zeggen, weinig doen. Ook na de uitspraak bleven de tienduizenden uitgevaardigde boetes staan. Veel mensen, vaak met financi\u00eble problemen, meldde zich bij het UWV. Ze wilden hun geld terug, vertelde Bruins, want de boete was onterecht. Maar de nieuwe minister Lodewijk Asscher van de PvdA besloot alleen geld terug te geven aan degenen die nog in bezwaar konden gaan. Uit angst voor \u2018precedentwerking\u2019, aldus Asscher bij zijn verhoor. Hij benadrukte dat de wet een VVD-wens was. Terwijl hij als minister diezelfde wet uitvoerde en ook de signalen kreeg dat burgers onevenredig hard werden geraakt.<\/p>\n\n
gewone mensen<\/h5>\n
Het kabinet kon de fouten in de Algemene Maatregel van Bestuur herstellen na de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep. Maar de tienduizenden burgers die onterecht een boete hadden kregen, konden fluiten naar hun geld. Toch werkte het systeem goed, verklaarde Mark Rutte, sinds 2010 premier, aan de enqu\u00eatecommissie. Dat de Centrale Raad van Beroep uitspraak deed, is volgens hem \u2018bewijs dat de feedbackloop werkt\u2019. Ge\u00efrriteerd merkte hij op dat de fraudewet daarom niet te vergelijken was met het toeslagenschandaal. Daar duurde het immers j\u00e1ren voordat de schrijnende verhalen aan het licht kwamen, zei hij, waarbij hij voor het gemak vergat dat tienduizenden mensen onder de fraudewet hun onterechte boete nooit kwijtgescholden kregen.<\/p>\n
Opgejaagd door de publieke opinie en een politiek \u2018gevoel\u2019 werden tienduizenden ouders en kinderen vermorzeld door de overheid.<\/p><\/blockquote>\n
\u2018De mensen die door de fraudewet geraakt zijn, zijn vooral gewone mensen\u2019, zei sociaal advocaat Gerritsen. Die overtraden de regels niet opzettelijk, maar maakten een foutje, snapten niet welke inlichtingen ze nou moesten geven. De enorme vorderingen hebben, benadrukt ze, enorme gevolgen: \u2018echtscheidingen, mensen zijn psychisch helemaal ingestort. Dat heeft enorme consequenties gehad. En die consequenties zijn er nog steeds, he\u0300, want u snapt wel dat, als je een vordering krijgt van zeventigduizend euro en daar ook nog een boete overheen komt, die bedragen op dit moment echt nog steeds niet zijn afbetaald. En uiteindelijk wordt die ook nooit afbetaald.\u2019<\/p>\n
Toch werkte het systeem prima, volgens Rutte, die het patroon negeerde van snelle en rommelige wetgeving. Opgejaagd door de publieke opinie en een politiek \u2018gevoel\u2019 werden tienduizenden ouders en kinderen vermorzeld door de overheid. Dat heeft niet zoveel te maken met het \u2018doenvermogen\u2019 van de burger, maar alles met het \u2018doenvermogen\u2019 van het bestuur dat ook niet ingreep toen er signalen binnenkwamen. Op hoger en lager niveau op de departementen en de uitvoeringsinstanties. Of zoals de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen het verwoordde tijdens de verhoren: \u2018Er zouden meer mensen in dit land moeten zijn die zeggen: ik verdom het.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Een foutje, dacht Dulce Gon\u00e7alves-Tavares toen ze in 2009 de brief las. Daarin stond het duizelingwekkende bedrag van 125 duizend euro. De fiscus had zich vast een paar nulletjes vergist, vermoedde ze in eerste instantie, en bedoelde dat ze 125 euro moest terugbetalen. Maar het was geen foutje. Vanaf dat moment stortte het leven van […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-578693","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Kim van Keken","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/578693","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=578693"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/578693\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":578749,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/578693\/revisions\/578749"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Kim van Keken","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=578693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=578693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}