Daarnaast grossierde Hermans in bijbaantjes \u2013 soms wel twintig tegelijk. Dat kostte hem uiteindelijk zijn politieke carri\u00e8re, toen Meavita, het thuiszorgbedrijf waar hij commissaris was, failliet ging. Door wanbeleid werden zeker honderdduizend cli\u00ebnten gedupeerd en verloren twintigduizend werknemers hun baan, oordeelde de Ondernemingskamer in 2015. Hermans vertrok uit de Eerste Kamer, maar bleef altijd een informeel warm lijntje houden met Rutte. Zijn dochters Sophie en Caroliene waren politiek assistent van de premier. En Sophie, nu fractieleider, is nummer 2 op de lijst en schreef mee aan het verkiezingsprogramma. Een andere dochter, Suzanne, heeft een hoge functie op het ministerie van Defensie. Loek Hermans (72) zelf is sinds 2018 associate partner bij het lobbykantoor Hague Corporate Affairs.<\/p>\n
En dan is er nog oud-minister en -eurocommissaris Neelie Kroes (82). Want waar Verwaayen is, is Kroes en andersom. Al meer dan veertig jaar lang.<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Bij Hague Corporate Affairs noemen ze zich geen lobbyisten, want dat lobbyt makkelijker<\/span>9 juli 2022<\/span><\/span><\/a>\n De eigen verantwoordelijkheid van het individu behoort tot de tien geboden van de VVD. Wie zijn hand moet ophouden bij de Staat, kan nooit leven in de ware vrijheid die de liberalen zo hoog in het vaandel hebben staan. VVD-Kamerlid Anne-Wil Lucas gaf een geheel eigen invulling aan dat beginsel. Jarenlang bepleitte zij dat de Staat meer geld moest geven aan start-ups. Kennelijk waren de leiders van haar partij het roerend met haar eens, want in maart 2014 stuurde Henk Kamp, destijds namens de VVD minister van Economische Zaken, een brief<\/a> naar de Tweede Kamer met de titel Ambitieus Ondernemerschap. Kamp wilde \u2018het klimaat versterken\u2019 voor start-ups en scale-ups, jargon voor jonge ondernemingen die rijp zijn om verder te groeien.<\/p>\n Als puber al werd Ben Verwaayen actief lid van de partij. Begin jaren tachtig belandde hij in het hoofdbestuur waar hij, naast vele anderen, Neelie Kroes leerde kennen.<\/p><\/blockquote>\n Om de vernieuwing van de economie te stimuleren, stond onder meer in de brief te lezen, moest de Nederlandse overheid voortaan \u2018innovatiegericht inkopen\u2019 en fiscaal stimuleren. Onderdeel van Kamps offensief was de StartUpDelta, een soort externe aanjager van het proces. Niet lang daarna verliet Anne-Wil Lucas de Tweede Kamer om voor de StartUpDelta te gaan werken.Twee maanden na de Kamerbrief van Kamp stichtten Ben Verwaayen en zijn zoon Robert vanuit Engeland een nieuwe investeringsfirma, Keen Venture Partners<\/a>, die zich volledig op scale-ups ging storten. Later sloot Alexander Ribbink zich aan, voormalig bestuurder van TomTom. Verwaayen senior was toen al enige jaren met pensioen, na een lange loopbaan in de telecom-industrie \u2013 en in de VVD.<\/p>\n Als puber al werd Ben Verwaayen actief lid van de partij. Begin jaren tachtig belandde hij in het hoofdbestuur waar hij, naast vele anderen, Neelie Kroes leerde kennen, destijds minister van Verkeer en Waterstaat. Zijn brood verdiende hij op dat moment bij het Amerikaanse conglomeraat ITT. Het Nederlandse staatsbedrijf PTT, dat de post bezorgde en het telefoonverkeer faciliteerde, betrok zijn telefooncentrales in die tijd van twee leveranciers: het Nederlandse Philips en het Zweedse Ericsson.<\/p>\n In 1985 nam minister Kroes een verrassend besluit: ITT zou vanaf 1989 de derde leverancier worden. Luide protesten van Philips konden niet voorkomen dat deze \u2018nationale kampioen\u2019 een stuk van zijn marktaandeel van 70\u00a0procent aan ITT moest gaan afstaan. Het zal de reputatie van VVD\u2019er Ben Verwaayen bij zijn Amerikaanse bazen geen kwaad hebben gedaan.<\/p>\n Telecombedrijven waren destijds wereldwijd aan het omschakelen van analoge naar digitale telefooncentrales, en iedereen was op zoek naar de laatste en beste snufjes. Net als zijn opvolger Henk Kamp bijna dertig jaar later, vond Gijs van Aardenne, destijds VVD-minister van Economische Zaken, dat de overheid via zijn aankoopbeleid innovatie moest stimuleren, onder meer in de telefonie.<\/p>\n Het was de tijd van Margaret Thatcher en Ronald Reagan, van de opmars van het vrije-marktdenken en de terugtocht van de overheid, die tot op de dag van vandaag aanhoudt. Bovenaan de lijst van te privatiseren activiteiten stonden de staatsbedrijven voor post en telefonie. Ook de Nederlandse PTT moest worden klaargestoomd voor de vrije markt.<\/p>\n De verantwoordelijke minister Kroes zag in haar partijgenoot Ben Verwaayen een ideale kandidaat voor dat proces. Op haar voordracht werd hij in 1988 directeur van PTT Telecom, een nieuwe dochter waarin de telefonietak, die nu bekend staat als KPN, alvast was voorgesorteerd voor de naderende privatisering. Verwaayen vertrok in 1997 om co-CEO te worden van Lucent Technologies, een Amerikaanse fabrikant van telefooncentrales. Toen Lucent later eigenaar werd van Philips Telecom, vroeg hij Neelie Kroes als commissaris van de nieuwe Nederlandse dochter.<\/p>\n In 2002 werd Verwaayen CEO van het beursgenoteerde British Telecom (BT), een ander niet lang daarvoor geprivatiseerd staatsbedrijf. Drie maanden v\u00f3\u00f3r zijn benoeming bij BT was Kroes commissaris geworden bij MM02, de mobiele-beldochter van BT, zo was Quote<\/em> als enige opgevallen. \u2018Waar Neelie gaat, gaat Ben,\u2019 schreef het zakenblad in 2002. \u2018Of andersom, zo blijkt uit hun curricula.\u2019<\/p>\n Als gevolg van deze schijnbaar komeetachtige loopbaan groeide Verwaayen in Nederland uit tot een ondernemer van haast mythische proporties.<\/p><\/blockquote>\n \u2018Ik ken Neelie inderdaad al heel lang,\u2019 schrijft Ben Verwaayen in antwoord op onze vragen. \u2018Ik heb nog nooit een verzoek ingediend bij welke politicus dan ook om iets voor mij te regelen. Ook heb ik die relaties nooit voor zakelijke doeleinden ingezet. Juist omdat ik een kijkje mag nemen in de politieke keuken is dat absoluut een no-go.\u2019<\/p>\n Dat Kroes eind jaren tachtig het Amerikaanse ITT, waar hij werkte, plotseling benoemde tot derde leverancier van staatsbedrijf de PTT \u2018kwam voort uit een brede wens van de Tweede Kamer\u2019, zeggen hij en Kroes nu. Volgens Verwaayen werd hij directeur van PTT Telecom via headhunter Egon Zehnder. \u2018Vanwege de destijds nog ambtelijke status van de functie moest de minister (zijn vriendin Kroes, red.) deze benoeming goedkeuren.\u2019 Over Kroes\u2019 benoeming als commissaris bij MM02 had Verwaayen \u2018geen enkele zeggenschap\u2019: BT verkocht zijn mobiele-beldochter een jaar voor zijn komst als CEO.<\/p>\n In 2008 werd Verwaayen CEO van Alcatel-Lucent, een Frans-Amerikaanse concurrent van BT met een vergelijkbaar verleden. Hij zou er vijf jaar blijven.<\/p>\n Als gevolg van deze schijnbaar komeetachtige loopbaan groeide Verwaayen in Nederland uit tot een ondernemer van haast mythische proporties. In de media regende het hagiografische profielen en interviews, en hij mocht optreden in het prestigieuze tv-programma Zomergasten<\/em>. De talkshow Pauw & Witteman<\/em> bombardeerde hem tot \u2018het belangrijkste exportproduct van de Nederlandse managementschool\u2019.<\/p>\n De werkelijkheid was anders. Eenmaal blootgesteld aan de tucht van de markt, vielen BT en Alcatel-Lucent door de mand. Onder leiding van Verwaayen verbrandden BT en Alcatel-Lucent liefst 83 procent van hun beurswaarde, becijferde<\/a> Eric Smit van Follow the Money<\/em>, een van de weinige Nederlandse journalisten die de goeroe kritisch was blijven volgen. Zelf nam de topman in die periode 21,9 miljoen euro aan salaris en bonussen mee naar huis. Waarom hij wel, terwijl zijn bedrijven enorme verliezen leden en hij duizenden van zijn medewerkers moest ontslaan?<\/p>\n Binnen de VVD bleef de goeroe echter onaantastbaar. Van zijn fortuin kocht Verwaayen onder meer een riante buitenplaats in het Franse plaatsje Goult, tussen Avignon en Marseille. Meer dan twintig jaar lang al houdt hij daar cruciale gesprekken met de top van de partij \u2013 minstens vanaf het politiek leiderschap van wijlen Hans Dijkstal (1998- 2002), zo beschreef Wilma Borgman, politiek verslaggever voor de NOS, in haar boek De prijs van de macht. Mark Rutte en de VVD<\/em> (2022).<\/p>\n In 2006 was Verwaayen een van de auteurs van het verkiezingsprogramma van de VVD. Traditioneel is dat een boekwerk van tientallen pagina\u2019s, maar Verwaayen c.s. produceerden een tabloidkrantje van vier kantjes, waarin de huns inziens voornaamste thema\u2019s met vette koppen werden uitgelicht. Gratis kinderopvang voor iedereen! Onroerendezaakbelasting drastisch omlaag!<\/p>\n Bij de achterban viel het volledig verkeerd. Echte liberalen betalen toch zelf voor hun kinderopvang? Het proefballonnetje om Schiphol te verplaatsen naar de Noordzee werd door Gerrit Zalm, nota bene VVD-minister van Financi\u00ebn, bestempeld<\/a> als \u2018megalomane borrelpraat\u2019.<\/p>\n Het debacle werd overschaduwd door de lijsttrekkersstrijd binnen de partij. De partijtop schoof de relatief onbekende voormalige staatssecretaris van Sociale Zaken Mark Rutte naar voren, maar in het land was zijn tegenkandidaat Rita Verdonk veel populairder. Voor het eerst liet de VVD alle leden stemmen voor de nieuwe lijsttrekker. Mark Rutte won, met 51 procent. Maar bij de Kamerverkiezingen verloor de VVD zes zetels, en kreeg de nummer twee op de lijst Rita Verdonk meer voorkeursstemmen dan de nieuwe leider Rutte \u2013\u00a0een unicum in de Nederlandse parlementaire geschiedenis.<\/p>\n Het schaadde Ben Verwaayen allerminst. Sterker nog, de ondernemer kreeg een sleutelrol in de making of<\/em> Mark Rutte. In zijn eerste jaren als partijleider blunderde Rutte nog met enige regelmaat. Zo bepleitte hij een coalitie van \u2018groenrechts\u2019 \u2013 ook liberalen maakten zich zorgen over de klimaatverandering, dacht hij. Lokale VVD-afdelingen zagen hun leden vertrekken: die bleven liever 130 rijden op de snelweg.<\/p>\n Ook cre\u00eberde hij een \u2018vrijdenkersruimte\u2019 in de Tweede Kamer, samen met de PVV. \u2018Alles om de vrijheid van meningsuiting te beschermen was toegestaan, vond Rutte,\u2019 aldus Borgman in haar boek. \u2018Als iemand de Holocaust wenste te ontkennen, dan moest dat kunnen, zolang het niet om een geschiedenisdocent ging.\u2019 Een landelijke rel van jewelste was het gevolg.<\/p>\n Dat nooit weer, besloot de VVD-top. Bepalen waar de partij voor stond, zou niet langer worden overgelaten aan de intellectuelen die doorgaans de partijprogramma\u2019s schreven. Naar Amerikaans model begon de partij vrijwel permanent peilingen te houden onder al zijn potenti\u00eble kiezers. Hun diepste emoties zouden voortaan de partijlijn bepalen. \u2018We zijn toen met het kernteam naar Ben Verwaayen geweest, in zijn huis in Frankrijk, en we hebben daar net zo lang gepraat tot het scherp genoeg was waarmee we naar de kiezer wilden,\u2019 vertelde toenmalig partijvoorzitter Ivo Opstelten jaren later aan Borgman. Het bleken de thema\u2019s economie, veiligheid en migratie te zijn, in die volgorde. Die werden er \u2018ingeramd\u2019, aldus Opstelten, bij de achterban \u00e9n bij de nieuwe lijsttrekker.<\/p>\n Uit Borgmans boek blijkt zonneklaar hoe de VVD werd omgevormd tot een applausmachine voor Mark Rutte, en hoe de onervaren en tussen onrijpe ideetjes hoppende nieuwe partijleider door het \u2018kernteam\u2019 werd omgevormd tot een Dauerbrenner,<\/em> een winnaar die de VVD langdurige dominantie kon bezorgen.<\/p>\n Ondanks de afgang met het verkiezingskrantje werd Ben Verwaayen steeds belangrijker in dat proces. De gesprekken in Goult groeiden uit tot een jaarlijks strategieberaad. Jarenlang al is Verwaayen in augustus in Goult enkele dagen gastheer van een VVD-gezelschap dat steevast bestaat uit de premier, de fractievoorzitters in Eerste en Tweede Kamer, de partijvoorzitter en de voornaamste woordvoerder van de partij. Daarnaast moet ook iedere VVD\u2019er die hogerop wil in de partij \u2013\u00a0als staatssecretaris of minister, of naar een verkiesbare plaats op de lijst voor de Kamerverkiezingen \u2013\u00a0eerst op audi\u00ebntie bij Ben Verwaayen. De betrokkenen ondergaan dat niet als een straf. Integendeel. \u2018Hij is een aimabele man, benaderbaar en open, maar ook vlijmscherp en kritisch,\u2019 vertelden sommigen van hen aan Borgman. \u2018Verwaayen heeft een bijzondere status in de partij. Zonder openlijk mandaat fungeert hij als vooruitgeschoven post van Rutte, als klankbord, als voorzitter van haast therapeutische sessies met de partijtop, als beoordelaar van nieuwelingen.\u2019<\/p>\n De publicaties gaan vooral over wat Ben Verwaayen heeft betekend voor de VVD. Tot dusver heeft niemand belicht wat de VVD heeft betekend voor Ben Verwaayen.<\/p><\/blockquote>\n Voor \u00e9\u00e9n keer heeft de goeroe er tegen Borgman ook zelf iets over willen zeggen. In 2008, twee jaar na de bloedige machtsstrijd met Rita Verdonk, kwam Mark Rutte voor de tweede keer naar Goult. \u2018Mark is de bruggenbouwer bij uitstek, maar was nog niet zeker van zijn inhoudelijke verhaal,\u2019 vertelde Verwaayen. \u2018Zo kwam hij in Goult binnen: niet overtuigend. We hebben drie dagen pittige gesprekken gevoerd en toen hij wegging had hij de essentie van zijn boodschap gevonden, de essentie van wie hij wilde zijn.\u2019<\/p>\n Verwaayens rol als \u2018Rutte-fluisteraar\u2019 bleef jarenlang een mysterie. Bij stukjes en beetjes kwam hij in de media naar buiten, zo leert een rondgang door de archieven. In die publicaties overheerst de fascinatie met deze man, die al meer dan dertig jaar geen offici\u00eble functie meer heeft in de VVD, en toch zoveel invloed binnen de partij. De publicaties gaan vooral over wat Ben Verwaayen heeft betekend voor de VVD. Tot dusver heeft niemand belicht wat de VVD heeft betekend voor Ben Verwaayen.<\/p>\n En dat is nogal wat. Het was VVD-minister Neelie Kroes die hem in het zadel hielp bij PTT Telecom. Zijn gehele loopbaan daarna dankt Verwaayen aan die benoeming. Zonder zijn negen jaren bij PTT Telecom was hij nooit in aanmerking gekomen voor zijn posten bij Lucent, BT en Alcatel-Lucent. Zonder het fortuin dat hij onderweg verdiende, had hij zijn villa in Goult niet kunnen kopen. In dat zonovergoten paradijsje werkt de magie van een goeroe een stuk sterker dan in, pak \u2019m beet, een gehuurd vergaderzaaltje in een Haags hotel. Geen wonder dat hij ging waar Neelie ging, en andersom. In 2004 werd Kroes eurocommissaris, eerst voor Mededinging, later voor de Digitale Agenda.<\/p>\n Verwaayen was blij met haar benoeming, vertelde hij<\/a> later aan NRC<\/em>. \u2018Ze wist er echt de ballen van toen ze aan de digitale agenda begon,\u2019 zei Verwaayen. \u2018Het is vervelende materie, veel ingewikkelde regelgeving, maar ze ging er weer voor met een onvoorstelbare energie. Dat is typisch Neelie: ze plonst.\u2019<\/p>\n Kroes bouwde een reputatie op als Steely Neelie, vooral door gigant Microsoft een enorme boete op te leggen wegens manipulatie van de vrije markt. Minder bekend is dat ze ook heel andere besluiten nam. In 2011 sloot ze een deal<\/a> met de telecomindustrie. Kroes stond hun toe om gezamenlijk een kostbaar glasvezelnetwerk te bouwen, \u2018ook als daar de facto een monopolie mee zou ontstaan\u2019. Ze deed die belofte tegenover een lobbyclub van dertig grote telecombedrijven. De voorzitter was Ben Verwaayen, op dat moment de baas van Alcatel-Lucent volgens het persbericht van de Europese Commissie destijds. Verwaayen zegt nu geen zitting te hebben gehad in het bestuur. Het beoogde glasvezelnetwerk is er nooit gekomen, vanwege conflicten tussen de telecombedrijven en de Europese Commissie, zegt Kroes.<\/p>\n In 2013 stelde de Europese Commissie een nieuwe elektronicarichtlijn op, die leidde tot de instelling<\/a> van een werkgroep van \u2018leiders\u2019 uit de elektronica-industrie. Voorzitter van die werkgroep werd, wederom, Ben Verwaayen. Verantwoordelijk voor het beleid in dezen was, wederom, zijn grote vriendin Neelie Kroes. \u2018Met veel plezier heb ik op uitnodiging van Neelie geprobeerd om een Europees beleid rond de chipindustrie van de grond te krijgen,\u2019 zegt Verwaayen nu. \u2018Als gespreksleider van de verschillende grote spelers in Europa. Helaas is het bij goede intenties gebleven.\u2019<\/p>\n Lang daarvoor, in 2006, had Ben Verwaayen in Londen de versierselen opgespeld gekregen behorende bij de Orde van Oranje-Nassau. En wel door een andere goede VVD-vriend: Henk Kamp, op dat moment minister van Defensie. Acht jaar later stuurde Kamp zijn brief over start-ups en scale-ups naar de Tweede Kamer, en lanceerden Ben en Robert Verwaayen hun investeringsvehikel Keen Venture Partners. \u2018Het voorbereiden en opzetten van een fonds neemt jaren in beslag,\u2019 zegt Verwaayen senior daarover. \u2018In ons geval duurde het ruim twee\u00ebnhalf jaar. Een Kamerbrief heeft daarin geen enkele rol gespeeld.\u2019<\/p>\n In november 2014 nam Neelie Kroes definitief afscheid van de Europese Commissie. Een maand later benoemde Henk Kamp een special envoy<\/em> aan het hoofd van zijn StartUpDelta. Zijn keus viel op Neelie Kroes. De leden van de kongsi waren weer herenigd. Special envoy Kroes verzamelde op haar beurt een International Circle of Influencers om zich heen, onder wie ook Robert Verwaayen. Hij paste goed bij deze club adviseurs, aldus Kroes in antwoord op vragen van Vrij Nederland, \u2018gezien zijn buitenlandse studie, zijn buitenlandse ervaringen en zijn vergaarde kennis in het ecosystem van de start-up wereld\u2019. Een half jaar later al, in juni 2015, mocht Verwaayen junior mee naar het Catshuis, om bij premier Rutte belastingvoordelen voor start-ups te bepleiten. \u2018Hij was superontvankelijk voor ons verhaal,\u2019 vertelde hij later aan een online start-upvakblad.<\/p>\n Pas 35, op dat moment, en dan al op bezoek bij de premier: hoeveel start-up-nerds zouden dat Robert Verwaayen kunnen nazeggen? \u2018In Nederland,\u2019 aldus Ben Verwaayen over zijn zoon, \u2018is het aantal venture capital investeerders met een ervaring en trackrecord vergelijkbaar met dat van Robert op \u00e9\u00e9n hand te tellen. Het was dan ook niet meer dan logisch dat juist hij voor dit evenement werd uitgenodigd.\u2019<\/p>\n En zijn invloed groeide alleen maar, beschreef<\/a> onderzoeksjournalist Ton F. van Dijk in HP\/de Tijd<\/em>. Met Keen Venture Partners investeerden vader en zoon Verwaayen durfkapitaal, onder meer in scale-ups. \u2018Een woord dat nooit voorkwam in verkiezingsprogramma\u2019s, maar in 2017 ineens opdook,\u2019 constateerde Van Dijk. \u2018\u201cParticulieren die in durfkapitaal willen investeren, krijgen daarvoor een belastingvrijstelling binnen de in-komstenbelasting\u201d, zo staat in het VVD partijprogram genoteerd.\u2019 Een jaar eerder kreeg Keen Venture Partners een injectie van 11,5\u00a0miljoen euro uit het Dutch Venture Initiative (DVI), dat op dat moment 202,5\u00a0miljoen euro had gestoken in veertien investeerders van durfkapitaal zoals Keen. Op het oog was DVI een klassiek fund of funds, zoals er zoveel zijn in het private vermogensbeheer. Zoals in die wereld gebruikelijk was DVI ook opgetuigd naar Luxemburgs recht, om zo min mogelijk belasting te hoeven afdragen.<\/p>\n Dat maakte DVI meteen ook zeer omstreden. Het \u2018fondsenfonds\u2019 was namelijk voor honderd procent gevuld met belastinggeld, waarvan de bulk uit Nederland kwam: 130 miljoen euro van Economische Zaken, toen Henk Kamp daar minister was, 67,5 miljoen van het European Investment Fund (EIF), en 5 miljoen van de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM), een vehikel van de provincie Noord-Brabant.<\/p>\n Vehikels zoals DVI heten \u2018revolverende fondsen\u2019. Het idee is simpel, zo schreef<\/a> De Groene Amsterdammer<\/em> in 2017. \u2018De overheid geeft haar geld niet eenmalig uit via subsidies, maar verstrekt leningen of koopt er een aandeel mee in een bedrijf. Als het goed gaat, komt de inleg plus rente weer terug. Met de opbrengst kan een nieuwe ronde investeringen worden gedaan. Zo krijg je een financieel perpetuum mobile, de kip met de gouden eieren.\u2019<\/p>\n De praktijk bleek weerbarstiger. Met hun Luxemburg-route liepen de oprichters van het DVI, minister Kamp en het EIF, risico op \u2018reputatieschade\u2019, zo citeerde De Groene<\/em> uit een rapport van de Europese Rekenkamer: \u2018Een met Europees geld opgetuigd fonds dat belastingafspraken maakt, dat is een praktijk waar de Europese Commissie juist fel op tegen is.\u2019 In de jaarstukken van DVI ontdekte het weekblad dat het fonds in 2016 zegge en schrijve 783 euro aan belasting had afgedragen, op een ge\u00efnvesteerde portefeuille van op dat moment 39 miljoen euro, terwijl het 24.000 euro had betaald aan belastingadviseurs. Er kleeft nog een ander manco aan staatsfondsen zoals DVI: zij verstoren de vrije markt voor investeerders waarvoor de VVD zich zo sterk zegt te maken.<\/p>\n Durfkapitaal investeren in jonge, startende ondernemingen is een hoogriskante en specialistische bezigheid, van het soort waarin overheden doorgaans notoir slecht presteren. Negen van de tien keer eindigt zo\u2019n investering met verlies of zelfs een faillissement, zo luidt een vuistregel in deze sector. Een durfkapitalist die zijn vak verstaat, maakt zijn negen verliezen meer dan goed met het rendement op die ene nummer tien.<\/p>\n Lobbyisten zoals Ben en Robert Verwaayen bepleiten overheidssteun voor deze hachelijke markt met argumenten als dat er een \u2018gebrek aan kansen\u2019 zou zijn voor start-ups, of een \u2018tekort aan seed capital\u2019, durfkapitaal voor de allerprilste bedrijfjes. Maar in feite is van tekorten geen sprake. Start-ups en scale-ups die niet aan geld kunnen komen, zijn door professionele durfkapitalisten domweg gewogen en te licht bevonden. Soft money<\/em> van overheden stroomt vooral naar de zwakste broeders. Bovendien is de markt voor durfkapitaal geen kikker die zich langs magische weg tot een mooie prins laat omtoveren. Drie jaar na de start bleek DVI nog maar 60 van zijn inmiddels tot 400 miljoen euro aangezwollen kapitaal daadwerkelijk te hebben ge\u00efnvesteerd in fondsen of bedrijven, meldde<\/a> het FD<\/em>.<\/p>\n Toch bleven de kabinetten-Rutte enorme bedragen pompen in de Hollandse \u2018start-up delta\u2019. DVI kreeg snel 150\u00a0miljoen euro van Economische Zaken en het Europees Investeringsfonds voor een tweede ronde investeringen. In 2020 kwam er zelfs een nieuw fonds bij. Invest-NL ging in 2020 van start, met een beschikbaar kapitaal van liefst 1,7 miljard euro. Twee jaar later was daarvan nog maar een half miljard ge\u00efnvesteerd, aldus <\/a>NRC.<\/em> \u2018Slechts 161 miljoen hiervan ging direct naar bedrijven; ruim twintig ondernemingen kregen geld. Het leeuwendeel, 340 miljoen euro, stak Invest-NL in andere investeringsfondsen.\u2019<\/p>\n Invest-NL ontstond via een Machtigingswet, die binnen anderhalf jaar door de Tweede en de Eerste Kamer werd geduwd. In die wet staat onder meer dat Invest-NL alleen geld mag geven \u2018ten bate van de Nederlandse economie\u2019. Maar de andere fondsen waar de bulk van dat geld naartoe gaat, investeren, ondanks diezelfde belofte, vooral internationaal. Zo ook Keen Venture Partners van vader en zoon Verwaayen, dat in 2021 tien miljoen euro van Invest-NL ontving voor Keens tweede eigen investeringsfonds. Het European Investment Fund investeerde<\/a> nog eens 30 miljoen euro. Van de 25 bedrijven waarin Keen tot dusver heeft belegd, komen er slechts zeven uit Nederland.<\/p>\n Op de Machtigingswet zat een flinke lobby van Annemarie Jorritsma, weer zo\u2019n VVD-coryfee. Tijdens het wetgevingstraject was Jorritsma VVD-fractievoorzitter in de Eerste Kamer waardoor ze tot het kernteam van de partij behoorde dat geregeld overlegde. Ook zij kwam in Verwaayens Franse vakantiehuis. Daarnaast is Jorritsma al sinds 2015 voorzitter van de NVP, de belangenvereniging van Nederlandse private durfkapitalisten. Kennelijk zag de senator er geen been in om tegelijkertijd te lobbyen voor haar NVP-leden. Namens de NVP stuurde zij in 2018 een lobbybrief<\/a> naar haar partijgenoot Eric Wiebes, op dat moment minister van Economische Zaken, waarin zij de voorwaarden dicteerde waaraan het latere Invest-NL volgens de NVP moest voldoen. Vrij Nederland wist deze brief te bemachtigen. Vergelijking van Jorritsma\u2019s brief met de concepten voor de Machtigingswet leert dat bijna al haar voorstellen in de definitieve wet zijn verwerkt, soms bijna letterlijk. \u2018Als men veel van onze inbreng heeft overgenomen, duidt dat erop dat de NVP verstandig heeft gereageerd,\u2019 aldus Jorritsma. \u2018Volgens mijn herinnering bleven onze leden juist ongerust, omdat op de twee belangrijkste bezwaren van de sector onvoldoende ingespeeld werd.\u2019 Normaal gesproken ondertekent niet zij, maar de directeur dit soort reacties op concept-wetsontwerpen. \u2018Ik vermoed dat ik bij afwezigheid van de directeur deze brief heb ondertekend.\u2019 Ze zegt dat zij zich als fractievoorzitter van de VVD niet met dit wetsontwerp heeft bemoeid.<\/p>\n Jorritsma constateerde in haar lobbybrief aan Wiebes dat de nieuwste en hipste sectoren, \u2018zoals energie, clean tech, smart industry, advanced materials en security\u2019, nog onvoldoende toegang hadden tot durfkapitaal. \u2018Deze investeringen pakt de markt nog onvoldoende op. In feite kan daarmee gezegd worden dat er voor deze investeringen wel een maatschappelijke wens maar \u00fcberhaupt nog geen markt is.\u2019<\/p>\n Wat de NVP betrof, mocht de overheid dat gat gaan opvullen via Invest-NL. Dat klonk nog redelijk: de overheid moet doen wat de markt niet kan of wil doen. Maar iets verderop in haar brief trok Jorritsma de ware aap uit haar mouw: \u2018De NVP meent dat het effectiever en effici\u00ebnter zou zijn als Invest-NL zich zou richten op het aanbieden van instrumenten ter stimulering van bestaande kapitaalmarktpartijen.\u2019 Met andere woorden: delegeer de vervulling van de \u2018maatschappelijke wens\u2019 aan de leden van NVP, maar dan wel op kosten van de belastingbetaler.<\/p>\n En dat is ook precies wat er gebeurde. Voor hun eerste investeringsfonds, KEEN Venture Partners Fund, een Britse vennootschap ingeschreven in Londen, haalden vader en zoon Verwaayen 90 miljoen euro op, aldus een persbericht<\/a> van het EIF. \u2018De voornaamste investeerders\u2019 in dat fonds waren het EIF zelf, DVI, ING Bank, KPN Ventures en \u2018verschillende particuliere investeerders en ondernemers\u2019. Hoe de 90 miljoen over al die partijen werd verdeeld, is niet na te gaan. Volgens Verwaayen heeft het EIF een \u2018maandenlang en grondig due diligence-proces doorlopen\u2019 voordat het besloot in de fondsen van Keen te investeren. \u2018Er is in dit kader nooit contact geweest met de achterliggende fondsverstrekkers van het EIF\u2019 zoals het ministerie van EZK, noch met sleutelfiguren zoals toenmalig minister Henk Kamp. Laatstgenoemde zegt Verwaayen \u2018bijzonder graag\u2019 te mogen. \u2018Als ik hem spreek \u2013 hetgeen helaas niet frequent het geval is \u2013 spreken wij over persoonlijke en partijpolitieke onderwerpen, niet over zijn zakelijke activiteiten.\u2019 Kamp en Verwaayen zeggen nooit met elkaar te hebben gesproken over DVI.<\/p>\n Mistig blijft het financi\u00eble en maatschappelijke rendement op de honderden miljoenen euro\u2019s die, mede dankzij de VVD-kongsi, via staatsfondsen naar start- en scale-ups zijn gevloeid \u2013 en vooral naar private investeerders in deze bedrijven. Op Kamervragen hierover antwoordde de minister in oktober 2016: \u2018Er zijn vooralsnog geen terugontvangsten geraamd in het kader van de Dutch Venture Initiative II.\u2019<\/p>\n Met andere woorden: staatsfondsen zijn niet \u2018revolverend\u2019. Zij investeren \u00e0 fonds perdu. Het ministerie van Economische Zaken bestrijdt dat in antwoord op onze vragen. \u2018De resultaten van DVI I en II zijn positief,\u2019 aldus een woordvoerder. Alleen kunnen winsten \u2018pas worden bijgeschreven na het moment dat de winsten zijn gerealiseerd en zijn uitbetaald\u2019. Dat gebeurt aan het einde van de looptijd van beide fondsen.<\/p>\n In april 2019 publiceerde de Algemene Rekenkamer een kritisch rapport<\/a> over de verre van \u2018revolverende\u2019 staatsfondsen. Daarin staat onder meer: \u2018Naarmate een investeringsbeslissing verder op afstand van het Rijk staat, is het lastiger voor de verantwoordelijke minister om zicht te houden op de maatschappelijke meerwaarde die met publieke middelen wordt gefinancierd.\u2019<\/p>\nFiscaal stimuleren<\/h5>\n
![\"Ben](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/yes-f_Werf-640x844.jpg\")
<\/p>\nKomeetachtige loopbaan<\/h5>\n
Goeroe<\/h5>\n
Sleutelrol<\/h5>\n
Steeds belangrijker<\/h5>\n
Rutte-fluisteraar<\/h5>\n
![\"Ben](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/verwaayen-prtrt2-640x844.jpg\")
<\/p>\nVerwaayen junior<\/h5>\n
\nBen Verwaayen ontkende tegenover Van Dijk elke betrokkenheid bij die tekst. Maar die was ook niet meer nodig. Zijn zoon en co-durfkapitalist had inmiddels rechtstreekse toegang tot de premier en andere toppers in de VVD.<\/p>\n\nGewogen en te licht bevonden<\/h5>\n
Lobby van Jorritsma<\/h5>\n
Mistig<\/h5>\n