{"id":577473,"date":"2023-09-18T05:00:02","date_gmt":"2023-09-18T03:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=577473"},"modified":"2023-11-16T13:35:18","modified_gmt":"2023-11-16T12:35:18","slug":"jongenscrisis-in-het-onderwijs","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/jongenscrisis-in-het-onderwijs\/","title":{"rendered":"Helpt jongenscoaching tegen de \u2018jongenscrisis\u2019 in het onderwijs?"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/1618560306%3Fsecret_token%3Ds-Lejrnjyh5D5&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"120\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><br \/>\n<em>Dit verhaal is er ook als audio.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">Twee jongens proberen elkaar zo hard mogelijk te slaan in een lokaal van een Friese middelbare school. De 13-jarige Patryk begint. In tien klappen moet hij van zachtst naar hardst. De 14-jarige Milan beschermt zich met een rechthoekig kussen. \u2018E\u00e9n\u2019, telt gymdocent Oane Westra aan de zijlijn. Zachte boks tegen het kussen. \u2018Twee.\u2019 Flinke stoot. \u2018Drie.\u2019 Nog harder. Bij de zes zit Patryk al op zijn max.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Milan moet \u2018stop\u2019 roepen wanneer het te veel wordt. Maar ook bij de tien houdt hij zijn kaken op elkaar. De jongens, vrienden in het dagelijks leven, begonnen met hangende hoofdjes aan deze les, maar hebben nu een verbeten glimlach op hun gezicht. Nadat ook Patryk alle klappen van Milan schijnbaar moeiteloos heeft opgevangen, legt meneer Westra de bedoeling van de oefening maar eens uit: grenzen aangeven.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Dit lesuur mogen Patryk en Milan, niet hun echte namen, een klein beetje over elkaars grenzen heengaan, zodat ze daarna beter weten waar die liggen. \u2018Een docent in de klas heeft ook grenzen. Daar kun je overheen gaan,\u2019 zegt Westra. De jongens belandden recentelijk in gevechten (\u2018ze begonnen over m\u2019n moeder\u2019) of zijn onlangs geschorst (\u2018best fijn om thuis te zitten\u2019). Westra gaat weer \u2018voorbeeldige leerlingen\u2019 van ze maken, zegt hij tegen ze.<\/p>\n<div class=\"info-box\">\n<h5>mannenproblemen<\/h5>\n<p>Dit is het tweede deel in een onderzoeksreeks van journalist Menno Sedee over mannenemancipatie. Lees hier het eerste deel, <a href=\"https:\/\/www.vn.nl\/de-man-als-probleem\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u2018De man als probleem: op zoek naar een nieuwe definitie van mannelijkheid\u2019.<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<h5>Van alles geprobeerd<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Oane Westra is naast een energieke gymdocent ook \u2018jongenscoach\u2019 op RSG Simon Vestdijk, een openbare school voor vmbo tot atheneum met ruim 1200 leerlingen, naast het station van Harlingen. Een kilometer verderop vertrekt de boot naar Terschelling. Met nog drie andere jonge leraren begeleidt Westra jongens die worstelen met school. Het zijn leerlingen die er vaak worden uitgestuurd, hun huiswerk niet maken of zelfs blijven zitten. De docenten gaan een stukje met ze wandelen, naar het centrum of naar het strand, en voeren ondertussen gesprekjes: waarom mis je de motivatie om te leren? Wat wil je bereiken in het leven? Soms helpen de jongenscoaches met een planning. Soms gaan ze fitnessen. En soms gaan ze rammen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Na het slaan komt het schoppen. Milan begint, Patryk houdt het kussen op z\u2019n heup. \u2018E\u00e9n\u2019, zacht tikje. \u2018Twee\u2019, harder. Bij \u2018vijf\u2019 trapt Milan Patryk uit balans. \u2018Stop maar,\u2019 zegt Patryk zachtjes. \u2018Ik kreeg toch wel last.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Er zou eigenlijk nog een derde jongen bij zijn, maar die is vandaag geschorst.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ze hadden \u2018van alles\u2019 geprobeerd met gedemotiveerde jongens, zegt rector Gerald Schutte even later in zijn werkkamer. \u2018Echt heel veel.\u2019 Ze na laten komen. Een \u2018herstelmoment\u2019 op de vrijdagmiddag, waarin ze het huiswerk dat ze te lang hebben laten liggen alsnog kunnen maken. Maar ze kregen \u2018het rendementsprobleem\u2019 niet opgelost. Dat is inspectie-taal voor zittenblijvers, en dat zijn met name jongens op de havo. \u2018En in 2019 dachten we: misschien is coaching wel wat.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018We werken uitsluitend in de natuur, in een heel groot park. Met jongens van 7 gaan we vlotten bouwen, in bomen klimmen. Jongens zijn van nature heel beweeglijk.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">De docenten volgden een cursus in Sneek, bij KICK Jongenscoaching van Jan Stenekes. Hij komt uit het speciaal basisonderwijs, waar \u201880 procent\u2019 jongen was. Daarom besloot hij acht jaar geleden een coachingspraktijk op te zetten. \u2018Ik was de eerste in Nederland die het jongenscoaching noemde. We werken uitsluitend in de natuur, in een heel groot park. Met jongens van 7 gaan we vlotten bouwen, in bomen klimmen. Jongens zijn van nature heel beweeglijk.\u2019 Stenekes is zich gaan verdiepen in \u2018bio-energetica\u2019. Door lichamelijke oefeningen probeert hij \u2018blokkades\u2019, ontstaan in de vroege jaren, op te heffen, zodat de \u2018energie beter kan stromen\u2019. Van hem komen ook de bokslessen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">En de meiden dan? \u2018Dan moet je eigenlijk m\u2019n vrouw spreken. Zal ik vragen of ze beschikbaar is?\u2019 Even later komt Lisanne Stenekes aan de telefoon. Zij neemt de meisjescoaching voor haar rekening bij Expertisecentrum Stenekes, waar KICK onder valt. \u2018Bij meiden zie je dat ze zich zo goed kunnen aanpassen, dat school er nauwelijks onder lijdt, in elk geval niet wat betreft prestaties,\u2019 zegt ze. \u2018Aan de andere kant hebben ze last van perfectionisme, prestatiedruk en stress.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het is niet zo dat meisjes met problemen op RSG Simon Vestdijk nergens terecht kunnen. Zij kunnen naar mentoren. De school heeft ook experts op het gebied van prestatiedruk. Er is een meidencoach. Maar de jongens vielen bij het docententeam gewoon meer op. De drie jongenscoaches worden betaald uit het potje dat elke school kreeg om corona-achterstanden weg te werken. Rector Schutte schat dat het hem zo\u2019n 25.000 euro per jaar kost \u2013 de coaches worden enkele uren per week vrijgeroosterd.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-image_640 wp-image-577679\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Ontwerp_2-640x861.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Ontwerp_2-640x861.jpg 640w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"861\" \/><\/p>\n<h5>Bepaald niet uniek<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Het rendementsprobleem onder jongens is bepaald niet uniek voor RSG Simon Vestdijk. Uit het rapport De Staat van het Onderwijs 2019 van de Onderwijsinspectie bleek dat van de jongens met een havoadvies vijf jaar later slechts 35 procent een havodiploma heeft. Bij de meisjes is dat 50 procent.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Van de vwo-leerlingen is 53 procent meisje. Dat overwicht lijkt misschien niet zo groot, en het percentage is al jaren stabiel, maar er speelt meer dan prestaties: de Onderwijsraad schreef in 2020 dat jongens drie keer zo vaak worden geschorst en vier keer zo vaak van school worden gestuurd als meiden. Jongens zitten twee keer zo vaak op het speciaal onderwijs, waar veel leerlingen zitten met gedragsproblemen. De aandacht voor het jongens-meisjesverschil is ook niet nieuw. Al sinds 1995 zitten er meer meisjes dan jongens op het vwo, sinds 1999 melden zich meer meisjes aan op de universiteit, en niet lang daarna verschenen de eerste rapporten, al dan niet in opdracht van de overheid, over wat vaak een \u2018jongensprobleem\u2019 wordt genoemd. Media smullen ervan, zoals in 2011, toen een bestuurder van een vereniging met meer dan 2200 christelijke scholen voorstelde om meisjes en jongens met taal en rekenen apart les te geven. Wekenlang ging het over de \u2018jongenscrisis\u2019.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De achterstand speelt op alle niveaus, en wereldwijd. In IJsland zijn er inmiddels twee keer zo veel vrouwen die een universitair diploma halen als mannen. Zelfs in Saoedi-Arabi\u00eb zijn nu meer vrouwelijke dan mannelijke studenten. In het Nederlandse hoger onderwijs worden de verschillen nog elk jaar groter. De afgelopen vijf jaar steeg het aandeel vrouwen op de universiteit jaarlijks met een half procentpunt, tot bijna 54 procent in 2021\/2022.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Is dat een probleem? Demissionair onderwijsminister Robbert Dijkgraaf zal de eerste zijn om het idee te bestrijden dat iedereen altijd maar een zo hoog mogelijke opleiding moet genieten. Hij wil het stigma op het mbo tegengaan door niet meer van \u2018laag-\u2019 of \u2018hoogopgeleid\u2019 te spreken. En is \u2018theoretisch\u2019 altijd beter? Jongens doen het misschien minder goed op school, maar meiden hebben meer last van prestatiedruk. En mogen meiden niet ook gewoon beter zijn in iets? Mannen halen hun achterstand op de arbeidsmarkt wel weer in.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Maar het een hoeft niet ten koste te gaan van het ander. Sterker nog: onderzoek laat zien dat als jongens beter presteren op school, meisjes \u00f3\u00f3k beter presteren. Hoe dan ook is er sprake van kansenongelijkheid; jongens zijn even intelligent als meisjes.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Dus ja, er is een probleem, maar wat de beste oplossing is, daarover bestaan verschillende visies, blijkt uit gesprekken met deskundigen en uit het doorspitten van de grote onderzoeksrapporten van de laatste decennia. Die oplossing blijkt afhankelijk van de oorzaak die men aanwijst voor de jongensachterstand. Daarin blijken twee smaken: of je vindt dat jongens moeten veranderen, of het onderwijs moet anders.<\/p>\n<h5>Feminisering<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Aan verklaringen voor de problemen van jongens geen gebrek. De eerste en meest populaire van allemaal: de vele vrouwen voor de klas. In 2004 noemde driekwart van het personeel in het basisonderwijs \u2018de vervrouwelijking van het onderwijs\u2019 een probleem, in een enqu\u00eate van de Algemene Ondewijsbond. Maar wat dat probleem precies was, daarover verschilden de meningen. Juffen zouden jongensgedrag eerder bestraffen. Hun autoriteit zou minder worden geaccepteerd door allochtone leerlingen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Respondenten maakten zich vooral zorgen om het gebrek aan mannelijke rolmodellen, voor jongens \u00e9n meisjes. Zeker als je bedenkt dat kinderen na een echtscheiding bijna altijd bij hun moeder blijven wonen. Leren kinderen nog wel dat mannen met kinderen kunnen omgaan? (Op mijn basisschool was de enige meester zowel gymdocent als directeur.)<br \/>\n\u2018Een vrouw kan een jongen veel leren, maar niet hoe je man moet worden,\u2019 zegt Lauk Woltring bij hem thuis in Utrecht. Woltring is als docent, jongenscoach en adviseur al decennia op zoek naar een \u2018positief verhaal voor jongens\u2019.<\/p>\n<blockquote><p>De strakke indeling in jaarlagen, curricula en leeftijden knelt volgens Woltring voor veel jongens, die zich onregelmatiger zouden ontwikkelen. \u2018Jongens gaan zich daarom misdragen en worden harder gestraft.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Met oud-docent Dick van der Wateren stelde hij het boek <em>De ontwikkeling van jongens in het onderwijs<\/em> (2019) samen, en hij schreef ook enkele hoofdstukken. Woltring en Van der Wateren pleiten voor een onderwijsomgeving waarin meer ruimte is voor risico, fouten, creativiteit, complimenten, beweging \u00e9n mannelijke leraren. Dat zou jongens allemaal ten goede komen. Ook de strakke indeling in jaarlagen, curricula en leeftijden knelt volgens Woltring voor veel jongens, die zich onregelmatiger zouden ontwikkelen. \u2018Jongens gaan zich daarom misdragen en worden harder gestraft.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">In 2008 besteedde het Centraal Bureau voor de Statistiek in zijn Emancipatiemonitor aandacht aan de feminisering van het onderwijs, maar het vond in bestaand onderzoek geen bewijs dat het geslacht van de leraar van invloed was op de schoolprestaties of het welbevinden van leerlingen. De Onderwijsraad herhaalde dat nog eens in 2020. Bovendien lopen de schoolresultaten pas uiteen op de middelbare school, waar evenveel mannen als vrouwen werken. (Inmiddels werken er meer vrouwen, maar het aantal fte\u2019s is zo goed als gelijk.)<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-image_640 wp-image-577681\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Ontwerp_3-640x861.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Ontwerp_3-640x861.jpg 640w\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"861\" \/><\/p>\n<h5>\u2018Vrouwelijke\u2019 competenties<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Maar met \u2018feminisering\u2019 wordt ook de nadruk op \u2018vrouwelijke\u2019 competenties bedoeld. \u2018Alle onderwijsvernieuwingen van de afgelopen dertig jaar kwamen meer ten goede aan meisjes,\u2019 schrijft Maarten Huygen, oud-onderwijsredacteur bij <em>NRC<\/em>, in zijn boek <em>Het nut van de man<\/em> (2020). Het onderwijs zou zelfstandiger, taliger en \u2018anti-autoritairder\u2019 zijn geworden, wat volgens Huygen allemaal in het voordeel is van meisjes. Zo moeten er meer werkstukken worden geschreven en presentaties worden gegeven. Bovendien bevatten zelfs natuur- en wiskundeboeken tegenwoordig grote lappen tekst, en meisjes kunnen beter lezen. In het PISA-onderwijsonderzoek, waarin vijftienjarigen in ongeveer tachtig landen met elkaar worden vergeleken, scoren meisjes, zowel in Nederland als daarbuiten, consequent hoger dan jongens op het gebied van leesvaardigheid.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt van de Universiteit van Maastricht zag in 2010 dat de invoering van de \u2018tweede fase\u2019 eind jaren negentig gunstiger heeft uitgepakt voor meisjes. Studievaardigheden die voor de tweede fase belangrijk zijn, zoals zelfstandig werken en plannen, zouden bij meisjes beter zijn ontwikkeld. Ook op het mbo en hbo blijken meisjes het beter te doen dan jongens als er een zelfstandige, actieve rol wordt verwacht van de student, bleek in 2015 uit onderzoek van de Universiteit Maastricht.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Maar de inhaalslag van meisjes begon al v\u00f3\u00f3r de invoering van de tweede fase, en is bovendien een internationale trend, terwijl niet in alle landen dezelfde onderwijsvernieuwingen zijn doorgevoerd. Dat meisjes beter presteren, is zelfs van alle tijden. Tijdens een lezing in 2014 liet hoogleraar Greetje Timmerman een grafiek zien over de periode 1895-1928, waaruit bleek dat meisjes toen ook al minder vaak bleven zitten dan jongens. Alleen viel het minder op: er gingen toen veel minder meisjes naar school.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Dat meisjes het beter doen op school, betekent bovendien niet dat jongens het nu slechter doen, schreef het CBS al in 2008. Vergeleken met begin jaren negentig volgden steeds meer jongens het vwo, maar bij meisjes was die groei nog sterker. \u2018[Jongens] zouden altijd al minder geschikt zijn geweest voor het statische en talige schoolsysteem. Dat viel echter niet op omdat voor meisjes ambities minder belangrijk werden gevonden, en zij om die reden onder hun kunnen presteerden,\u2019 schreef het CBS. \u2018We kunnen dus concluderen dat de feminisering van het onderwijs niet van invloed is op de schoolprestaties van jongens.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Na 2008 zette die groei van het aandeel leerlingen op het vwo verder door, bij meisjes \u00e9n jongens. Onderwijsminister Jet Bussemaker (PvdA) vroeg zich in 2013 dan ook af of er sprake was van een \u2018jongensprobleem of een meisjessucces\u2019.<\/p>\n<h5>Een luisterend oor<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Toen de docenten van RSG Simon Vestdijk de flyer over jongenscoaching op LinkedIn zetten, kregen ze vanuit alle hoeken van het land enthousiaste reacties. De lokale krant kwam langs, en de regionale omroep. Ze werden uitgenodigd voor de heidag (en WhatsApp-groep) van Jongens in Balans, een platform van een aantal mannen die al decennia met jongens werken, onder wie initiatiefnemer Lauk Woltring, en al net zo lang pleiten voor een beter op jongens aangepaste onderwijsomgeving.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Oane Westra had vroeger z\u00e9lf wel een jongenscoach willen hebben, vertelt hij aan tafel met twee andere coaches: \u2018Iemand die af en toe vraagt: wat is er aan de hand? Dat je even een connectie hebt.\u2019 Westra haalde nipt de havo en maakte twee studies niet af. Na een jaar werken voor weinig geld wist hij weer waarom hij een vak zou leren. Coach David Feenstra was zelf \u2018ook enorm lastig vroeger. Ik wil nu diegene zijn die ik zelf had willen hebben. Een luisterend oor, iemand die handvatten geeft.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Ik weet dat ik dat wel miste. Een mannelijk rolmodel, die gewoon tegen mij zei: maak je maar geen zorgen, het komt allemaal goed.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Tim Ravesloot was juist een onzekere jongen, maar ook hij had wel een \u2018meneer Ravesloot\u2019 kunnen gebruiken. \u2018Iemand die mij gewoon even zag, dat je niet een nummer bent. En vooral ook een man. Ik weet dat ik dat wel miste. Een mannelijk rolmodel, die gewoon tegen mij zei: maak je maar geen zorgen, het komt allemaal goed.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Ze filosoferen over de vraag waar de jongensachterstand vandaan komt. Alles komt voorbij: de feminisering van het lerarenberoep, het gebrek aan mannelijke rolmodellen, de zelfstandigheid van meisjes, het verschil in hersenontwikkeling. Ze merken op dat jongens met voetbal de beste willen zijn, terwijl op school van die motivatie niets overblijft. \u2018Meisjes hebben meer ambitie,\u2019 zegt Feenstra. Hij denkt dat dat onder meer komt doordat meisjes zich bewust zijn van de decennia-oude \u2018strijd om gelijke kansen\u2019.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Jinte (16) en Benthe (17) zitten in de mediatheek. Ja, ze vinden \u2018goede cijfers halen \u2018belangrijk\u2019. \u2018Als je hard hebt gewerkt, is dat gewoon een fijne beloning,\u2019 zegt Benthe, die al weet wat ze wil worden (fysiotherapeut). Niet zozeer vanuit huis, maar wel van \u2018sociale media\u2019 krijgen ze mee: \u2018mannen verdienen meer, mannen hebben een betere baan, bla bla bla. Dat is dan toch gewoon het doel als vrouw, dat overtreffen.\u2019 Toch gaan ze beiden van 4 vwo naar 4 havo dit jaar.<\/p>\n<h5>Nature-nurture<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Intussen blijft de nature-nurture-vraag. Zijn meisjes van nature zelfstandiger en gedisciplineerder, of wordt hun dat aangeleerd? Daar is nog altijd discussie over onder wetenschappers.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Volgens hoogleraar neuropsychologie Jelle Jolles kunnen meisjes en jongens in potentie hetzelfde. Tenminste, rond hun 25ste jaar. De volgorde waarin vaardigheden zich ontwikkelen, verschilt wel. Zo zijn jongens volgens Jolles \u2018geprogrammeerd\u2019 om te bewegen en ontwikkelen taalvaardigheden zich bij meisjes eerder. \u2018Jongens stotteren op 4-jarige leeftijd vijf keer vaker dan meisjes. Maar met het taalvermogen van mannen is niks mis.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het betekent volgens Jolles dat jongens meer gestimuleerd moeten worden in hun taalontwikkeling, en meisjes om \u2018op muurtjes te klimmen\u2019, om ondernemend te zijn.<br \/>\nDe \u2018impulsremming\u2019 ontwikkelt zich bij jongens bovendien later dan bij meisjes, volgens Jolles. Daardoor reageren ze sterker op prikkels. Door hun beweeglijkheid zou het volgens hem bovendien helpen als er tijdens lessen meer ruimte is om te bewegen, om op te staan. \u2018Beweging is ongelofelijk belangrijk, voor jongens en meisjes, om je brein te ontwikkelen. Je moet na 25 minuten als het ware je brein uitschudden.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Sommige scholen beginnen de dag al met een uur sport. Wiskundedocent Siep de Haan, die in <em>Het Parool<\/em> zijn zorgen deelde over de achterstand van jongens, laat weten halverwege zijn lessen te dansen met de hele klas.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Maar, zegt Jolles, biologie wordt \u2018100 procent zeker\u2019 be\u00efnvloed door de omgeving, via cognitieve, sociale en zintuiglijke prikkels. Biologie en omgeving zijn continu met elkaar in gesprek. Hoe ouder het kind, hoe meer de fysieke hersenstructuren zijn be\u00efnvloed door de omgeving. Dat maakt onderzoek ernaar ook zo lastig.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Een belangrijke conclusie van het boek <em>Gender op school<\/em>, waarvoor Vlaamse onderwijswetenschappers tientallen scholen en duizenden leerlingen onderzochten, is dat meisjes, die gemiddeld eerder in de puberteit komen, meer met identiteitsontwikkeling bezig zijn dan jongens. Jongens vermijden vragen als \u2018Wie ben ik?\u2019 en \u2018Wie wil ik worden?\u2019. Ze gaan toekomstvragen uit de weg. Dat werkt volgens de onderzoekers door in een slechtere leerhouding, omdat het belang van leren minder goed wordt gezien.<\/p>\n<h5>Negatiever over school<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Volgens onderwijskundige Annemarie van Langen, die al decennia onderzoek doet naar de verschillen tussen jongens en meisjes in het onderwijs, zitten de verschillen niet zozeer in nature. \u2018Meisjes worden opgevoed om te voldoen aan de eisen van de omgeving. Om ijveriger te zijn. Voor jongens is school <em>not cool<\/em>.\u2019 Hoogleraar sociologie Greetje Timmerman haalde in haar lezing onderzoek aan waaruit bleek dat jongens populariteit verwierven als ze negatiever waren over school.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De Vlaamse wetenschappers schrijven in <em>Gender op school<\/em> dat de druk die jongens voelen om zich te conformeren aan stereotypen rond mannelijkheid toeneemt in het begin van het voortgezet onderwijs, terwijl bij meisjes diezelfde druk rond vrouwelijkheid juist afneemt. \u2018Jongens hebben het vaker moeilijker dan meisjes om de inzet voor school te combineren met het streven naar populariteit.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">In 2010, toen Annemarie van Langen voor de Radboud Universiteit Nijmegen werkte, voerde ze een grote overzichtsstudie uit naar de verschillen tussen jongens en meisjes. Die bleken klein, en de ene keer in het voordeel uit te vallen van meisjes, de andere keer in dat van jongens.<\/p>\n<blockquote><p>De kleine biologische verschillen die er zijn, worden gedurende het leven van jongens en meisjes uitvergroot door ze anders te behandelen.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Tien jaar later liet de Onderwijsraad een meta-analyse uitvoeren van zo\u2019n honderd onderzoeken. Opnieuw bleken de biologische en cognitieve verschillen klein, en de ene keer gunstiger voor meisjes (flexibiliteit, begrijpend lezen, sociale vaardigheden), de andere keer voor jongens (\u2018mentale rotatie\u2019, een soort ruimtelijk inzicht).<\/p>\n<p class=\"tekst\">De onderzoekers vonden opmerkelijk genoeg geen verschillen in planningsvaardigheden en risicogedrag. Eerdere metingen dat de hersens van jongens een jaar achterlopen in de ontwikkeling, bleken niet reproduceerbaar. De conclusie van de Onderwijsraad: de kleine biologische verschillen die er zijn, worden gedurende het leven van jongens en meisjes uitvergroot door ze anders te behandelen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Tekenend is de inhaalslag die meisjes hebben gemaakt op het gebied van wiskunde. Enkele decennia geleden werd hun achterstand op dat gebied nog deels evolutionair verklaard: hadden mannen immers niet meer ruimtelijk inzicht nodig als zij op jacht gingen? Inmiddels is die wiskunde-achterstand verdampt, volgens de cijfers van PISA 2018. (De resultaten van PISA 2022 worden in december gepubliceerd.) Ook van die jagende-mannentheorie blijft steeds minder over: vrouwen jaagden wel degelijk mee, schreef <em>The New York Times<\/em> onlangs, zeker in gemeenschappen waar wild de belangrijkste bron van voedsel was.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Mijn wiskundedocent op de middelbare school zei ons dat het brein van meisjes nou eenmaal minder geschikt is voor wiskunde dan het jongensbrein,\u2019 schreef pedagoog en Fontys-onderzoeker Antoinette Kroes laatst op LinkedIn. \u2018Ik vond wiskunde al geen leuk vak, geloofde hem en gaf het min of meer op. [&#8230;] Tot ik erachter kwam dat wat hij had gezegd helemaal niet klopte en dat hij steeds een schadelijk genderstereotype had herhaald. [&#8230;] En nu kan ik mijn pas gepubliceerde artikel over statistiek met jullie delen!\u2019<\/p>\n<h5>Stereotyperend<\/h5>\n<p class=\"tekst\">De jongens-meisjesverschillen worden verklaard door maatschappelijke en culturele factoren, aldus de Onderwijsraad. Om die verschillen te verkleinen, moeten dus genderstereotypen worden aangepakt. \u2018Jongensculturen\u2019 zijn minder op school gericht dan \u2018meisjesculturen\u2019; jongens zijn eerder bang om een \u2018nerd\u2019 te zijn; \u2018doordat leraren (lage) verwachtingen hebben, zullen die ook uitkomen.\u2019 Volgens <em>Gender op school<\/em> hebben leraren lagere verwachtingen van jongens, ook als ze dezelfde schoolresultaten halen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De Onderwijsraad adviseerde om geen sekse-specifieke initiatieven op te zetten om de prestaties van jongens te verbeteren. \u2018Het benoemen van bepaalde behoeften of kenmerken als \u201ctypisch\u201d voor jongens of meiden kan stereotyperend werken.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Grootschalig beleid van de overheid om de achterstand van jongens in te halen, is er dan ook nauwelijks. Het kabinet reageerde in 2022 op het rapport van de Onderwijsraad, met twee jaar vertraging wegens corona, en kwam niet veel verder dan het \u2018aanpakken van genderstereotypen\u2019, in leermateriaal, bij leerkrachten en bij leerlingen zelf.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Ik denk dat je niet zo veel beleid rond jongens ziet omdat er ook veel andere vormen van achterstand zijn,\u2019 zegt onderwijskundige Van Langen, nu werkzaam bij het onderzoeksinstituut KBA Nijmegen. \u2018Denk aan het opleidingsniveau van de ouders, migratieachtergrond, armoede. Die factoren hebben allemaal een veel grotere invloed op de schoolloopbaan. Het maakt niet zo veel uit of jij als jongen of meisje wordt geboren in een gezin. Wel in w\u00e9lk gezin.\u2019 Van Langen begrijpt dat jongenscoaching voor sommige jongens kan werken. \u2018Ik denk alleen wel echt dat ook meisjes er baat bij kunnen hebben. En waar moet je de non-binaire mensen plaatsen?\u2019<\/p>\n<h5>Verschillen in gedrag<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Lauk Woltring vindt dat de onderzoeksrapporten van de afgelopen decennia zich te veel concentreren op meetbare prestaties, in plaats van op de (veel grotere) verschillen in gedrag. \u2018Ik word er weleens wanhopig van, maar vind dan weer troost in wat sommige scholen en jongenscoaches w\u00e9l doen.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Welke onderwijsaanpakken goed werken voor jongens, blijkt overigens te zijn onderzocht. De Onderwijsraad herhaalde namelijk de conclusie van het onderzoek Succesvolle onderwijsaanpakken voor jongens in het vo [voortgezet onderwijs] van het Kohnstamm Instituut van de Universiteit van Amsterdam uit 2012. Daar was amper aandacht voor in de media.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De onderzoekers bezochten scholen waar de jongens relatief goede resultaten boekten. Wat hun opviel, was dat daar geen speciale aandacht aan jongens werd geschonken: \u2018Men signaleert wel verschillen tussen meisjes en jongens, maar men probeert daar op individueel niveau mee om te gaan.\u2019 Terugkerende elementen, zagen ze, waren \u2018het belang van structuur, regels en duidelijkheid, van een veilig pedagogisch klimaat en persoonlijke aandacht voor leerlingen, en van een goede begeleiding en zorgstructuur voor leerlingen\u2019.<\/p>\n<blockquote><p>De lees- en rekenvaardigheden van Nederlandse leerlingen hollen achteruit, van jongens \u00e9n meisjes. Steeds meer leerlingen blijven zitten.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Er was ook veel keuzevrijheid: de onderzochte scholen boden de mogelijkheid om een vak op een hoger niveau te volgen, of een cursus Spaans, theaterlessen of sport na school. Leerlingen konden op de scholen bovendien allerlei taken vervullen, zoals in de leerlingenraad, de musical of het feestcomit\u00e9. Hoe breder het aanbod, hoe beter, zo is er voor iedere leerling wat wils. Klinkt als: basaal goed onderwijs. En jongens blijken daar meer baat bij te hebben dan meisjes, aldus de Kohnstamm-onderzoekers. \u2018Jongens moeten wat strakker worden aangestuurd op het plannen en organiseren van het schoolwerk, en begeleid worden in het ontwikkelen van deze vaardigheden en het reflecteren op eigen (leer)gedrag. Monitoren en persoonlijke aandacht is vooral belangrijk, omdat jongens minder geneigd zijn dan meisjes om hulp te vragen als ze problemen hebben.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Precies die persoonlijke aandacht komt op veel scholen in de knel, zegt hoogleraar Jolles. Door het lerarentekort zijn klassen van meer dan dertig leerlingen, waar nu vaak onbevoegde leraren voor staan, geen uitzondering meer. De lees- en rekenvaardigheden van Nederlandse leerlingen hollen achteruit, van jongens \u00e9n meisjes. Steeds meer leerlingen blijven zitten. Corona hakte erin, vooral mentaal. \u2018De coronaperiode heeft laten zien dat school niet alleen de cognitieve vaardigheden moet stimuleren,\u2019 zegt Jolles, \u2018maar ook de sociale.\u2019<\/p>\n\n<h5>Lastig concentreren<\/h5>\n<p class=\"tekst\">\u2018Ik weet niet wat ik wel en niet moet leren,\u2019 zegt Milan na het slaan en schoppen in kleermakerszit op de grond. \u2018Omdat ik niet weet wat ik later wil worden.\u2019 En even later: \u2018Als het maar goed verdient.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Milan en Patryk zijn geen praters, althans niet in dit Duits-lokaal. Ze kauwen continu op kauwgom. Vraag voor vraag peutert jongenscoach Oane Westra los wat er scheelt. Waarom ze steeds in gevechten belanden. Waarom ze niet opletten in de les. Hun boeken niet pakken als dat wordt gevraagd.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Snappen jullie waarom de docent jullie er dan uitstuurt?\u2019<br \/>\nMilan: \u2018Ja.\u2019 Patryk: \u2018Beetje.\u2019<br \/>\n\u2018Waarom doen jullie dat dan?\u2019<br \/>\nMilan: \u2018Anders is het saai.\u2019 Patryk: \u2018Leren is niet leuk.\u2019<br \/>\n\u2018Nee, maar het is zo wel lastig lesgeven.\u2019<br \/>\nMilan: \u2018Voor ons is het lastig concentreren.\u2019 Patryk: \u2018We moeten ook worden beloond als we huiswerk w\u00e9l af hebben.\u2019<br \/>\n\u2018Dat ben ik met je eens.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Motivatie gaat over: heb ik controle over hoe mijn dag eruitziet?\u2019 zegt rector Schutte in zijn werkkamer. \u2018Als iemand goed is in Nederlands, hoeft hij dat niet vijf uur in de week te volgen. Zo iemand zou wat meer aan aardrijkskunde of natuurkunde kunnen doen.\u2019 Schutte zit erover te denken om leerlingen te betrekken bij het aanbod van de schoolkantine. Sommige jongens zou hij best twee halve dagen per week willen laten werken bij de Jumbo om de hoek, als ze daar gelukkiger van worden. \u2018Maar dat mag vast niet van de inspectie.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Jongens lijken niet te weten waar ze het voor doen, zegt Oane Westra. \u2018Ik sprak vandaag een mentorleerling uit 5 havo. Die doet vanmiddag examen, maar heeft zich nog niet ingeschreven voor een hbo-opleiding. Hij weet niet wat hij moet doen.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">De jongenscoaching lijkt in te gaan tegen het wetenschappelijke inzicht dat een seksespecifieke benadering niet helpt. Maar in de coaching zitten ook elementen die wel stroken met wetenschappelijke inzichten: gezien worden, een band opbouwen met leraren, persoonlijke aandacht.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018We merken met deze stap dat we jongens een beetje kunnen sturen,\u2019 zegt Oane Westra. \u2018Dat je echt contact met ze krijgt.\u2019 En dan gaat het volgens de gymdocent niet per se om goede cijfers. \u2018Ik heb een leerling begeleid die niet lekker in zijn vel zat. Na een half jaar zeiden de ouders: Westra, fantastisch. Ik heb een heel ander kind thuis. Hij gaat weer met plezier naar school. Terwijl dat kind wel bleef zitten. De resultaten zijn dan even niet belangrijk.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Zou Oane Westra weten dat Simon Vestdijk (1898-1971), de Harlingse schrijver waarnaar de school is vernoemd, de zoon was van een gymnastiekleraar? Vestdijk blonk dan ook uit in gymnastiek, aldus zijn biograaf. Verder haalde hij ook bijna alleen maar achten. Zijn hbs in Harlingen telde in 1912 veertig leerlingen en vijftien leraren.<\/p>\n<div class=\"info-box\">\n<p><em>Reageren? Mail\u00a0<\/em><a href=\"https:\/\/mennosedee.nl\/over-mij\/\"><em>Menno Sedee<\/em><\/a><em>:\u00a0<\/em>mlsedee@gmail.com<\/p>\n<p><em>Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het\u00a0<a href=\"http:\/\/www.fondsbjp.nl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.<\/a><\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Emancipatie betekent in Nederland vooral \u2018vrouwenemancipatie\u2019, schreef Menno Sedee eerder in VN, en dat vertroebelt de blik op de problemen van mannen. In een serie onderzoekt hij die problemen. Aflevering 2: jongens halen al 25 jaar een lager niveau op school dan meisjes. Maar is dat een \u2018jongenscrisis\u2019?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-577473","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-samenleving","article_type-achtergrond"],"acf":[],"author_name":"Menno Sedee","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/577473","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=577473"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/577473\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":581393,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/577473\/revisions\/581393"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Menno Sedee","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=577473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=577473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}