{"id":577451,"date":"2023-09-12T05:00:47","date_gmt":"2023-09-12T03:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=577451"},"modified":"2023-09-11T14:40:32","modified_gmt":"2023-09-11T12:40:32","slug":"burgers-een-eigen-energiesysteem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/burgers-een-eigen-energiesysteem\/","title":{"rendered":"Power to the people! Zo bouwen burgers aan een eigen energiesysteem"},"content":{"rendered":"

Een man in roze pak probeert de honderden aanwezigen te laten zingen. De melodie van \u2018All you need is love\u2019 van The Beatles galmt door de paars belichte zaal met discobal. Hij zingt voor: Dezelfde uitdaging centraal \/ Maar hoe gaan we samen knallen? \/ Met liefde voor lokaal \/ All you need is love \/ Roep het allemaal \/ All you need is love \/ Liefde voor lokaal. <\/em><\/p>\n

Het is de aftrap van \u2018HIER Opgewekt\u2019, een jaarlijks evenement voor \u2018lokale duurzame energie-initiatieven\u2019. Het wordt vooral bezocht door burgers, het merendeel vijftigplussers, die in hun wijk of dorp aan de slag zijn gegaan met duurzaamheid of energie, maar tussen de aanwezigen zitten ook tal van ZZP-adviseurs, ambtenaren, projectontwikkelaars en lobbyisten van het bedrijfsleven.<\/p>\n

Na de dagopening trekken de aanwezigen naar kleinere zaaltjes. Waar de opening nog een en al gemoedelijkheid uitstraalde, zijn de spanningen tussen de aanwezigen in deze zaaltjes voelbaar. In een van de sessies vertellen medewerkers van energiebedrijf Greenchoice, de hoofdsponsor van het evenement, hoe het bedrijf 130 co\u00f6peraties ondersteunt met zaken als financiering en ledenwerving. Waarop een man uit de zaal opmerkt: \u2018Maar wel in het belang van jullie aandeelhouders!\u2019<\/p>\n

Nederland telt zo\u2019n zevenhonderd energieco\u00f6peraties: clubs van burgers die de handen ineenslaan om zonnepanelen op een dak te leggen, huizen te isoleren of zonneparken en windmolens te bouwen. Deze clubs worden vaak aangeprezen als een soort smeermiddel van de energietransitie. In september 2021 beschreef toenmalig staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat Ye\u015filg\u00f6z-Zegerius ze als \u2018een belangrijke en professionele partner in de energietransitie en een onmisbare bouwsteen in het maatschappelijke draagvlak\u2019. Burgers verenigd in co\u00f6peraties kunnen de weerstand tegen nieuwe windmolens of zonneparken te verminderen, zo is het idee. Maar een kleine club co\u00f6peraties wil meer dan fungeren als een bouwsteen in andermans energietransitie. Zij dromen van en bouwen aan een fundamenteel ander energiesysteem \u2013 een systeem waarin burgers het voor het zeggen hebben.<\/p>\n

mismatch van regie<\/h5>\n

Op een woensdagavond, in een \u2018belevingsboerderij\u2019 aan een onverlichte weg in de Gelderse gemeente Heumen, houdt Pim de Ridder een vurig pleidooi. Hij bouwde eerder windmolens in Canada, Ierland en Kenia, maar landde uiteindelijk in Nijmegen. Hier ontwikkelde hij samen met een Nijmeegse co\u00f6peratie in hoog tempo een windpark. Sindsdien werkt hij aan projecten met co\u00f6peraties in Gelderland en Noord-Brabant. En vandaag in Heumen. De lokale energieco\u00f6peratie wil een zonnepark gaan bouwen. Vanavond denken de leden na over wat te doen met de stroom. De Ridder wil de aanwezigen ervan overtuigen dat ze de stroom lokaal kunnen gebruiken door een eigen energiebedrijf op te richten.<\/p>\n

\u2018In de energielevering zit een totale mismatch van regie. Winst lekt weg naar bedrijven met hoofdkantoren in Stockholm, Berlijn of Tokyo.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Er worden bierviltjes uitgedeeld met daarop kleurrijke illustraties van alle schakels van onze stroomvoorziening. De Ridder puzzelt met behulp van de viltjes een beeld van onze huidige stroomvoorziening in elkaar: energiebedrijven met buitenlandse aandeelhouders bezitten elektriciteitscentrales en de energieprijs wordt bepaald door de grillen van de markt. \u2018In de energielevering zit een totale mismatch van regie. Winst lekt weg naar bedrijven met hoofdkantoren in Stockholm, Berlijn of Tokyo,\u2019 houdt hij de aanwezigen voor. Met een lokaal energiebedrijf kan dat volgens De Ridder rechtgezet worden.<\/p>\n

het gedroomde model<\/h5>\n

In zijn pleidooi heeft De Ridder het over de gemeentelijke energiebedrijven van vroeger. Lang waren alle gas- en kolencentrales en de kabels in de grond in handen van overheidsbedrijven. Die waren per regio de enige aanbieder en zijn door de jaren heen gefuseerd tot een paar bekende namen, zoals Nuon, Eneco en Essent. De aandeelhouders van deze bedrijven, gemeenten en provincies, verdienden er jaarlijks miljoenen, en in sommige gevallen zelfs miljarden mee.<\/p>\n

Aan het begin van dit millennium ging dit model op schop. De Europese Unie besloot dat het afgelopen moest zijn met de dominantie van bedrijven met hun eigen territorium en bijbehorende klanten. In het kader van de \u2018liberalisering\u2019 kwam er stapsgewijs ruimte voor concurrentie, zodat stroomgebruikers zelf een aanbieder konden gaan kiezen. De hoop was dat aanbieders allemaal de beste service en de laagste prijs wilden bieden om klanten te trekken. Waar de eindgebruiker van zou profiteren.<\/p>\n

Het is moeilijk om te bepalen of die eindgebruiker er ook echt beter van is geworden, maar het staat buiten kijf dat de gemeenten en provincies er schathemeltje rijk van werden. Dankzij de liberalisering mochten zij hun aandelen in de energiebedrijven gaan verkopen aan de hoogste bieder. Zo werd Essent in 2009 aan het Duitse RWE verkocht voor 9,3 miljard euro; Nuon in 2009 aan het Zweedse Vattenfall voor 10 miljard en Eneco in 2019 aan de Japanse bedrijven Mitsubishi en Chubu voor 4,1 miljard.<\/p>\n

Terug in de belevingsboerderij in Heumen verlegt De Ridder de bierviltjes om het gedroomde model in elkaar te zetten: lokale stroomproductie door co\u00f6peraties en levering door een lokaal energiebedrijf. Nergens meer bedrijven met hoofdkantoren in Berlijn, Stockholm of Tokyo. Geen weglekkende winsten.<\/p>\n

knagen aan de fundamenten<\/h5>\n

Maar waar de liberalisering multinationals de kans gaf om de Nederlandse energiebedrijven op te kopen, bracht deze ook kansen voor burgers, merkt Anne Marieke Schwencke op. Als zelfstandig onderzoekster volgt Schwencke de co\u00f6peratieve sector al ruim tien jaar. \u2018De liberalisering maakte het voor iedereen mogelijk om actief te worden. De markt was niet langer dichtgetimmerd, waardoor ineens heel veel mogelijkheden ontstonden. In dit gat zijn de co\u00f6peraties gesprongen,\u2019 legt ze uit.<\/p>\n

In 2012 zag Schwencke een golf van burgerinitiatieven in Nederland, \u2018maar niemand wist precies hoeveel dat er waren en wat de impact hiervan was.\u2019 Op eigen houtje is ze energieco\u00f6peraties gaan tellen. Ze trof zo\u2019n vijftien windco\u00f6peraties aan en telde nog eens honderd zon-initiatieven en veertig clubs die activiteiten combineerden. In het essay dat ze hierover schreef, heeft ze het over een beweging \u2018die zich snel naar oppervlakte aan het dringen is\u2019. Maar, zo voegde ze toe, \u2018het zet nog weinig \u201charde\u201d zoden aan de dijk in termen van fysieke verduurzaming van de energievoorziening.\u2019<\/p>\n

Toch zag ze de beweging als een potenti\u00eble \u2018verandermacht\u2019: \u2018Er wordt hinderlijk geknaagd aan de fundamenten van de gevestigde marktpartijen in de energiesector.\u2019<\/p>\n

\u2018Het werd tijd om te gaan verduurzamen en dat kon met wind of zon. Technieken van een schaal die het mogelijk maken om het collectief te doen. Een kerncentrale ga je niet met je buren bouwen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Rond diezelfde tijd begon de noodzaak om onze energievoorziening te verduurzamen steeds verder door te dringen. In 2013 maakten veertig bedrijven, overheden en milieuclubs in het Energieakkoord afspraken over verduurzaming. Hierin werd afgesproken dat in 2020 14 procent van alle energie hernieuwbaar moest zijn, dus opgewekt moest worden met windmolens, zonnepanelen of biomassa. In 2013 stond de teller op 4,5 procent.<\/p>\n

De combinatie van een opengebroken energiemarkt en een versnellende verduurzaming cre\u00eberde kansen. Schwencke: \u2018Het werd tijd om te gaan verduurzamen en dat kon met wind of zon. Technieken van een schaal die het mogelijk maken om het collectief te doen. Een kerncentrale ga je niet met je buren bouwen.\u2019<\/p>\n

Door heel Nederland moesten windmolens verrijzen en zonnepanelen worden gelegd, en dankzij de liberalisering stond het iedereen vrij om dit te gaan doen. Althans, mits je genoeg verstand had van grondoptiecontracten, netcongestie, financieringsmodellen, vergunningstrajecten, subsidieaanvragen, beleidskaders, lobby, lokale politiek, bezwaarprocedures en nog veel meer.<\/p>\n

deal met de burgers<\/h5>\n

In 2012 ging Gerlach Velthoven om de tafel met een aantal medebewoners uit Geldermalsen en omgeving: \u2018We zien dat het klimaat vernield wordt, wat kunnen wij daar nou aan doen?\u2019 In het kantoor van de Betuwse co\u00f6peratie Betuwewind, waar hij tegenwoordig directeur is, vertelt hij hoe ze er als burgers in slaagden om mee te bouwen aan twee windparken.<\/p>\n

In dezelfde periode dat Velthoven met zijn buren om de tafel ging, had de gemeente een aantal plekken aangewezen waar nieuwe windmolens gebouwd mochten worden. In de jaren hiervoor hadden vooruitdenkende bedrijven al grondcontracten afgesloten met lokale boeren, wat betekende dat zij als enige plannen konden indienen voor de windmolens. \u2018Maar,\u2019 zo legt Velthoven uit, \u2018de gemeente hield vol: zonder burgers gaan we niks doen. Dit was vastgelegd in een dun beleidskadertje, maar het was best vooruitstrevend van de gemeente.\u2019 De betrokken wethouders stonden erop dat bewoners de kans kregen om mede-eigenaar te worden, anders zou er geen vergunning worden verleend. \u2018En toen hebben wij onze vinger opgestoken. We waren net opgericht en hadden er totaal niet over nagedacht. We wisten ook niks van windenergie.\u2019<\/p>\n

Burgers en bedrijven moesten met elkaar in gesprek. Na een jaar sloot Velthoven bij de gesprekken aan. \u2018Er werd veel over idealen gesproken en er werd van de commerci\u00eble partijen verwacht dat ook zij idealistisch zouden zijn. Toen ik dat aanhoorde, dacht ik: dit gaat niet werken. Wij zijn idealistisch, zij niet.\u2019<\/p>\n

Velthoven had een zakelijkere instelling. \u2018Toen ik zei dat we er best voor wilden betalen, veranderde de sfeer. Toen ging het ineens over geld, dat snappen die ontwikkelaars wel.\u2019<\/p>\n

Vervolgens moest er onderhandeld worden over de details. Jan Jacob van Dijk, toenmalig gedeputeerde van de provincie Gelderland, herinnert zich nog dat ze langskwamen op het provinciehuis in Arnhem. \u2018Het was een vreselijke warme dag in de zomer van 2015, in een ruimte zonder airconditioning.\u2019 De co\u00f6peratie en de bedrijven moesten afspraken maken over wat te doen als \u00e9\u00e9n van hen zijn aandeel zou willen verkopen. \u2018Ik was er even bij om een broodje te eten en heb toen gezegd: jullie zijn al een heel eind op weg, ik wil dat jullie eruit komen en anders moet ik het een en ander gaan doen. En dat vindt niemand leuk.\u2019 Velthoven: \u2018Dat was een hele mooi show, maar die dag zijn wel er wel uitgekomen. Dus dan heb je twee wethouders en een gedeputeerde mee die tegen de bedrijven zeggen: ik werk niet met jullie samen als jullie geen deal hebben met de burgers.\u2019<\/p>\n

\u2018We kunnen alles\u2019<\/strong><\/h5>\n

Parallel aan deze onderhandelingen ging Velthoven veel praten met de omgeving. \u2018Er waren heus wel mensen tegen, maar het werd nooit echt grimmig. Ik was gewoon echt nieuwsgierig naar waarom mensen tegen waren. Mensen hadden zorgen over slapeloosheid, slagschaduw, uitzicht. Maar ook een onrechtvaardigheidsgevoel over vergunningen, die ze zelf voor van alles en nog wat vaak niet kunnen krijgen.\u2019<\/p>\n

\u2018Wij moesten tekenen voor een factuur die we weliswaar niet hoefden te betalen, maar die wel in de orde van anderhalf tot twee miljoen lag. Als vrijwillige burgers moesten we toch even slikken.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Uiteindelijk lukten het Betuwewind en de commerci\u00eble partijen om vergunningen te krijgen voor twee windparken. In de ene kreeg Betuwewind een aandeel van dertig procent, in de andere vijfentwintig procent. Ze hoefden niet direct te betalen voor hun aandeel, pas op het moment dat de molens gebouwd zouden gaan worden. \u2018Dat was voor ons een grote stap. Wij moesten tekenen voor een factuur die we weliswaar niet hoefden te betalen, maar die wel in de orde van anderhalf tot twee miljoen lag. Het was veel geld en wij als vrijwillige burgers moesten toch even slikken. Maar achteraf hebben we dat makkelijk terugverdiend,\u2019 legt Velthoven uit. \u2018De windmolens draaien nu drie jaar, en die maken veel winst.\u2019 Zeker met de hoge energieprijzen van afgelopen winter klotste het geld tegen de plinten. De leden van de co\u00f6peratie hebben samen afgesproken om zichzelf niet meer dan tien procent rendement uit te betalen; de rest van het geld gaat naar nieuwe projecten. Zo hebben ze een voedselbos aangeplant en zijn ze bezig een laadplein te bouwen voor elektrisch bouwmaterieel en vrachtwagens. Velthoven: \u2018Eigenlijk zeg ik nu: we kunnen alles.\u2019<\/p>\n

de noodzaak van lokaal eigendom<\/h5>\n

Ondertussen is het aantal energieco\u00f6peraties in Nederland flink gestegen. Sinds haar eerste onderzoek in 2012 brengt Schwencke in de zogeheten \u2018Lokale Energie Monitor<\/a>\u2019 ieder jaar uitgebreid in kaart hoe het ervoor staat: in 2016 telde ze 239 initiatieven, in 2019 584 en in 2022 705. De meeste hiervan, 482, zijn bezig met zonneprojecten, waarvan het grootste deel zonnepanelen op daken. Zo\u2019n 87 werken aan een windproject en nog eens 78 aan een warmteproject. In 86 procent van de gemeenten is een co\u00f6peratie actief. Samen hebben ze ongeveer 120.000 leden. Hiermee tellen de co\u00f6peraties inmiddels meer leden dan de coalitiepartijen bij elkaar: CDA, ChristenUnie, D66 en VVD hebben samen zo\u2019n 111.000 leden<\/a>.<\/p>\n

Met de groei van het aantal co\u00f6peraties is ook hun samenwerking toegenomen. Onder het mom van \u2018geen project verloren laten gaan door gebrek aan kennis en kapitaal\u2019 zorgen ze ervoor dat ze niet allemaal opnieuw het wiel hoeven uit te vinden. Lange tijd waren er verschillende koepelverenigingen die naast elkaar dergelijke samenwerking organiseerden, maar in de aanloop naar de onderhandelingen voor het Klimaatakkoord, de ambitieuzere opvolger van het Energieakkoord uit 2013, fuseerden ze samen tot \u00e9\u00e9n koepel: Energie Samen.<\/p>\n

\u2018Ik zat daar in m\u2019n eentje,\u2019 herinnert Siward Zomer zich. In het voorjaar van 2018 schoof hij namens de co\u00f6peraties aan bij de onderhandelingen over het Klimaatakkoord, tussen het grote bedrijfsleven, milieuclubs en overheden. \u2018Er waren wel wat co\u00f6peraties die meedachten, maar het ging allemaal zo razendsnel. De stukken die ik stuurde waren alweer aangepast voordat we ze bespraken,\u2019 vertelt hij. \u2018We hadden vooraf heel duidelijk bepaald: als ik wegloop van die tafel, wat willen we er dan in hebben staan? Dat was de doelstelling van vijftig procent lokaal eigendom.\u2019 In het akkoord moest komen te staan dat de helft van ieder wind- of zonnepark in handen moesten komen van een lokale partij.<\/p>\n

Zomer had het tij mee: \u2018Wind-op-land zat in zak en as. Projecten zaten vast of kregen veel weerstand.\u2019 Deze weerstand liep tijdens de onderhandelingen alleen maar verder op, vooral in Groningen en Drenthe. In september 2018 nam de Nationaal Co\u00f6rdinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) het thema zelfs op in het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland. De NCTV sprak over \u2018extremistisch verzet\u2019 tegen windmolens, waarbij \u2018bedreiging, intimidatie en vernieling\u2019 werden toegepast. Ook waren er in de jaren daarvoor regelmatig verhalen in de media verschenen over flinke weerstand tegen de bouw van zonneparken.<\/p>\n

Tegelijkertijd had Zomer succesverhalen vanuit de co\u00f6peratieve sector waar windmolens gebouwd werden zonder dat het uit de hand liep. Uiteindelijk lukte het om het ministerie van Economische Zaken en de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten te overtuigen van de noodzaak van lokaal eigendom: \u2018En als je die twee mee hebt dan gaat de rest ook wel een keer mee.\u2019<\/p>\n

Uiteindelijk kwam de vijftig procent lokaal eigendom in het akkoord terecht dat in de zomer van 2019 werd gepresenteerd. Zij het in iets afgezwakte vorm: niet als harde doelstelling, maar als een \u2018streven\u2019. Vanwege juridisch redenen kon de vijftig procent niet in beton worden gegoten. \u2018Maar dit wist ik van tevoren,\u2019 legt Zomer uit. \u2018Het maakte eigenlijk niet uit wat voor woordje daar kwam te staan, want dit zou sowieso een proces worden van lokale beleidskaders.\u2019<\/p>\n

Zoals Velthoven met Betuwewind een voet tussen de deur kreeg bij de windmolens in de Betuwe, met wethouders die alleen een vergunning verleenden wanneer een lokale partij mee zou doen, zo moeten co\u00f6peraties in heel Nederland zichzelf binnen weten te worstelen. De hoop is dat de vijftig procent doorsijpelt naar al het gemeentelijke en provinciale beleid in Nederland.<\/p>\n

andere wensen<\/h5>\n

Voorlopig is de vijftig procent echter nog niet in beeld ziet Schwencke, die jaarlijks voor Economische Zaken in kaart brengt hoe het staat met het lokaal eigendom. Het aantal wind- en zonneparken met lokale eigenaren groeide sinds 2019, maar het aantal parken zonder lokale eigenaren groeide minstens zo hard. Het lokaal aandeel in de windsector is zelfs gedaald, dankzij de oplevering van grote windparken die voor 2019 in gang waren gezet. \u2018Waar v\u00f3\u00f3r 2020 nog sprake was van 53,4 procent lokaal eigendom van de productie is dit aandeel in 2021 gedaald tot 32,2 procent,\u2019 schreef ze in het meest recente rapport hierover. Het lokaal aandeel in de zonnestroom is sinds 2019 zo goed als gelijk gebleven, met ongeveer 22,9 procent. \u2018Maar,\u2019 voegt Schwencke toe, \u2018dit zijn niet alleen co\u00f6peraties. Ook lokale ondernemers, grondeigenaren en lokale overheden tellen als lokale eigenaren.\u2019 Het aandeel dat toegerekend kan worden aan co\u00f6peraties is dus nog een stuk lager: 12,4 procent van de opgewekte windstroom en 4,1 procent van de zonnestroom.<\/p>\n

Energie Samen wil het voor elkaar krijgen dat co\u00f6peraties ook eigenaar kunnen worden van windmolens op zee. Daarnaast wil het mogelijk maken dat co\u00f6peraties direct stroom kunnen leveren aan hun leden.<\/p><\/blockquote>\n

Sowieso verwacht ze voorlopig nog niet veel verandering: het duurt ongeveer vier jaar voordat een zonnepark is afgerond en acht jaar voor een windpark. Dit jaar zou dus op z\u2019n vroegst iets te zien moeten zijn in de cijfers over lokaal eigendom bij zonneparken. Toch noemt Schwencke de vijftig procent in het Klimaatakkoord een \u2018gamechanger\u2019: \u2018Het heeft veel impact gehad op het ontsluiten van financiering.\u2019 Want Energie Samen heeft zich niet alleen op het Klimaatakkoord gestort, maar een volledige lobbystrategie uitgewerkt en uitgevoerd. Zo wist de koepel het afgelopen jaar een speciale subsidie voor co\u00f6peraties flink op te krikken. Het door minister Jetten aangekondigde bedrag was te laag volgens de lobbyclub. De leden werden opgeroepen om het Planbureau voor de Leefomgeving, dat de minister adviseert over de hoogte van de subsidie, te bestoken met hun negatieve business cases bij het voorgestelde subsidiebedrag.<\/p>\n

Met succes: Jetten verhoogde het bedrag voor 2023 van 37 miljoen euro naar 150 miljoen. Daarnaast heeft Energie Samen een aantal banken bij elkaar gebracht om een fonds van 110 miljoen euro op te richten voor co\u00f6peratieve zonprojecten. En met het ministerie van Economische Zaken en een aantal provincies en gemeenten hebben ze een fonds van 8,5 miljoen euro opgetuigd voor de ontwikkeling van co\u00f6peraties.<\/p>\n

Naast het regelen van geld, heeft Energie Samen ook andere wensen. Zo wil het voor elkaar krijgen dat co\u00f6peraties ook eigenaar kunnen worden van windmolens op zee. Daarnaast wil het mogelijk maken dat co\u00f6peraties direct stroom kunnen leveren aan hun leden. Vanwege de regels op de energiemarkt is dat nu nog niet mogelijk en moet de stroom in de eerste plaats op de markt worden verkocht. Door veranderingen in de wetgeving moet dat wel mogelijk worden, waarna co\u00f6peraties zelf kunnen bepalen tegen welke prijs ze de stroom aan hun leden verkopen.<\/p>\n\n

Het klinkt mooi<\/strong><\/h5>\n

En het einddoel? Zomer: \u2018Dat je sterke co\u00f6peraties hebt die lokaal weer andere, zwakkere co\u00f6peraties kunnen helpen en elkaar kunnen versterken. Dan zet je een basis neer die voor de komende zeshonderd jaar stabiel is. Ik maak vaak de vergelijking met de waterschappen. Die zijn niet anders begonnen dan als een groep vrijwilligers die een dijk bouwde of een meer gingen leegpompen, gezamenlijk. De waterschappen doen niet veel anders dan wat wij gaan doen met energie. Zij beheren watersystemen, en wij beheren straks energiesystemen.\u2019<\/p>\n

Vooralsnog staan er tal van obstakels in de weg van zeshonderdjarige stabiliteit, blijkt uit een recente inventarisatie. Zo krijgen ook co\u00f6peraties te maken met netcongestie, waardoor ze lang moeten wachten voordat ze hun installaties kunnen aansluiten op het elektriciteitsnet. Daarnaast is het vinden van genoeg vrijwilligers ook een probleem, is te lezen in het rapport dat hierover verscheen: \u2018Vrijwilligers zijn over het algemeen schaars, competente vrijwilligers die projecten kunnen en willen uitvoeren des te meer.\u2019 Bovendien hebben co\u00f6peraties te kampen met \u2018vrijwilligersmoeheid\u2019: \u2018Goede vrijwilligers haken af omdat processen rondom projecten langzaam verlopen of opnieuw moeten.\u2019<\/p>\n

De gevestigde belangen in de energiesector lijken zich dan ook weinig bedreigd te voelen. Energie-Nederland, de lobbyclub van Nederlandse stroomproducenten, heeft in het verleden een enkele keer wat gemopperd over de eisen voor lokaal eigendom. Toen de vijftig procent in sommige regio\u2019s gehanteerd werd als minimumeis in plaats van als streven, merkte het op dat het \u2018niet altijd het geval [is] dat voldoende bewoners of lokale bedrijven mee willen of kunnen investeren.\u2019 En eerlijk is eerlijk, niet elke stad en elk dorp kent een sterke en ambitieuze co\u00f6peratie, benadrukt ook Velthoven: \u2018Het klinkt heel mooi, zevenhonderd co\u00f6peraties in de monitor. Maar er zijn er maar twintig die echt op een voortvarende manier bezig zijn. Al die middelgrote en kleintjes zijn nuttig, maar je kan nog niet zeggen dat ze al een volwaardig alternatief zijn voor de gangbare energiewereld.\u2019<\/p>\n

Ook Zomer erkent dit: \u2018Bij de grote leveranciers staan we nog niet echt op de radar. Zo groot zijn we nog niet.\u2019 Maar dat deert hem niet. \u2018Dit gaat dingen veranderen, daar heb ik altijd in geloofd. Vanaf dag \u00e9\u00e9n. En straks,\u2019 voegt hij eraan toe, \u2018als we tegen kostprijs kunnen gaan leveren, dan hebben die bedrijven zich daar wel mee te verhouden.\u2019<\/p>\n

\n

Mede mogelijk gemaakt door het Steunfonds Freelance Journalisten.<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een man in roze pak probeert de honderden aanwezigen te laten zingen. De melodie van \u2018All you need is love\u2019 van The Beatles galmt door de paars belichte zaal met discobal. Hij zingt voor: Dezelfde uitdaging centraal \/ Maar hoe gaan we samen knallen? \/ Met liefde voor lokaal \/ All you need is love […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-577451","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-natuur","article_type-reportage"],"acf":[],"author_name":"Olaf Geurts","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/577451","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=577451"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/577451\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":577509,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/577451\/revisions\/577509"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Olaf Geurts","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=577451"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=577451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}