Verkiezingsprogramma\u2019s spelen een belangrijke rol tijdens de campagne. Het Centraal Planbureau (CPB) rekent ze elk jaar door en vergelijkt ze onder de noemer \u2018Keuzes in Kaart\u2019. Hoewel zo\u2019n vergelijkende doorberekening beloftes van \u2018gratis bier\u2019 voorkomt, groeit de kritiek. Zo straffen de modellen die het CPB gebruikt bepaalde investeringen (in bijvoorbeeld onderwijs en innovatie) af. Ook gaat het CPB voor de komende periode uit van 1 tot 1,3% economische groei: een extra prikkel voor partijen die niet graag investeren.<\/p>\n
Politieke partijen gaan vervolgens de boer op met de schattingen uit de CPB-berekeningen, die steevast zorgen voor krantenkoppen als \u2018kampioen werkgelegenheid\u2019 of \u2018rekening bij volgende generaties\u2019. Kant-en-klare slogans waar campagne op kan worden gevoerd.<\/p>\n
Sweder van Wijnbergen, econoom aan de Universiteit van Amsterdam en voormalig secretaris-generaal op het ministerie van Economische Zaken, waarschuwde<\/a> tijdens de vorige verkiezingen in EenVandaag <\/em>dat partijen de modellen gamen<\/em>: \u2018Ze weten inmiddels wel waar ze op moeten inspelen. Partijen stemmen hun maatregelen zo af, dat ze de gewenste resultaten krijgen van de doorrekening van het CPB. Dat is namelijk weer goed voor de campagne.\u2019 Hierdoor wordt het voor kiezers lastig het verschil aan te geven tussen partijen met gedegen economische plannen en partijen die gewoon handig naar een goed CPB-rapportcijfer hebben toegeschreven.<\/p>\n BBB, Partij voor de Dieren, PVV en SP laten hun programma deze verkiezingsronde niet doorrekenen. \u2018We hebben een idee\u00ebnstrijd nodig, geen boekhoudersdebat,\u2019 stelde SP-lijsttrekker Lilian Marijnissen.<\/p>\n Vanwege tijdgebrek heeft het CPB zelf laten weten de politieke plannen niet te kunnen doorrekenen voor de lange termijn.<\/p>\n Rabobank-economen Frank van Es en Hugo Erken, voorheen werkzaam bij het CPB, waarschuwen dat dit een kortetermijnvisie beloont. \u2018Je kunt nu makkelijker het mes zetten in onderwijsuitgaven om dekking te zoeken voor een korte-termijnvoordeel, zoals belastingkorting,\u2019 aldus Erken. Hoewel beiden kritisch zijn op het huidige CPB-model, waarschuwen ze voor de trend van politieke partijen die de inhoudelijke kritiek op het CPB aangrijpen als excuus om helemaal geen doorrekening meer te laten doen.<\/p>\n \u2018De controle van het CPB betekent ook dat partijen worden bevraagd op wat ze precies willen,\u2019 legt Van Es uit. Zo kunnen partijen in hun verkiezingsprogramma verschillende woorden gebruiken terwijl ze hetzelfde bedoelen. Tegelijkertijd komen partijen door de CPB-controle niet weg met generieke kreten zoals \u2018weg met kunstsubsidies\u2019: ze moeten concretiseren wat ze verstaan onder subsidies, en wat ze verstaan onder kunst, voordat er een prijskaartje aan de maatregel kan worden gekoppeld. Zo dwingt het partijen om concreet en dus ook controleerbaar te worden.<\/p>\n Zoals de schrijvers van verkiezingsprogramma\u2019s de doorrekening van het CPB incalculeren, zo houden ze ook rekening met de manier waarop de Kieswijzer er gebruik van maakt om kiezers stellingen voor te leggen. Het helpt als er uit het programma concrete stellingen te halen zijn in de vorm van specifieke maatregelen (moet er een nieuwe kerncentrale worden gebouwd?) of standpunten (hoort Nederland in de EU?). Hoe concreter, hoe beter.<\/p>\n Eerste Kamervoorzitter Jan Anthonie Bruijn (VVD) was in zijn tijd als voorzitter van de verkiezingsprogrammacommissie glashelder: een programma moet niet alleen CPB-proof, maar ook \u2018Kieswijzerproof\u2019 zijn.<\/p>\n Bij elke partij gaan er radertjes draaien zodra een kabinet valt, maar het aantal tandwieltjes verschilt per partij.<\/p><\/blockquote>\n \u2018Dat is wel een heel nihilistische opvatting,\u2019 zegt zijn D66-evenknie Hans Vijlbrief lachend, \u2018maar natuurlijk letten we daar op.\u2019<\/p>\n Christophe van der Maat (VVD) laat weten dat de liberalen hebben besloten zich \u2018\u00e9cht eerst op ons eigen verhaal te richten en daarmee de boer op te gaan\u2019. Toch zegt ook hij dat het verkiezingsprogramma wel concreet moet zijn \u2018zodat de kiezer weet wat ze aan ons hebben, en de Kieswijzer er ook wat aan heeft\u2019.<\/p>\n Maar voordat verkiezingsprogramma\u2019s een rol gaan spelen in het verkiezingsgeweld, moeten ze eerst worden geschreven. Doorgaans door een allegaartje van fractiemedewerkers, lokale en nationale (oud-)politici en wetenschappers met een politiek hart. Wetenschappelijk bureaus en leden \u2013 die vaak via ledennetwerken actief zijn \u2013 dragen allemaal hun steentje bij, maar ook lobbyisten en allerhande belangenorganisaties proberen iets in het program te krijgen.<\/p>\n Bij elke partij gaan er radertjes draaien zodra een kabinet valt, maar het aantal tandwieltjes verschilt per partij. Waar Thierry Baudet, partijleider van Forum voor Democratie, het programma van zijn partij helemaal zelf schrijft (op basis van zijn boeken), hebben de traditionele partijen vaak een permanente verkiezingsprogrammacommissie. Deze commissie, bestaande uit partijprominenten, blijft tussen de campagnes door slijpen aan standpunten en idee\u00ebn. \u2018Die permanente commissie kan meeschrijven aan het programma,\u2019 vertelt Hans Vijlbrief (D66). Net als de Van Mierlostichting, het wetenschappelijk bureau van D66. \u2018Daar wordt een langetermijnvisie ontwikkelt. Daarnaast geven medewerkers vanuit de Tweede Kamerfractie ook veel bruikbare input,\u2019 aldus Vijlbrief.<\/p>\n Bij de Partij voor de Dieren leunt het partijprogramma traditioneel ook sterk op de Tweede Kamerfractie. \u2018We hebben een stuk of veertien debatten over klimaat gehad de afgelopen periode, dus op dat terrein kunnen onze standpunten niet actueler,\u2019 aldus Kamerlid Christine Teunissen.<\/p>\n Bij de ChristenUnie hadden ze toevallig n\u00e9t afgelopen voorjaar besloten ook een permanente commissie in te stellen, vertelt voorzitter van de verkiezingsprogramcommissie Roel Kuiper. Er was al een heidag geweest met de leden om \u2018de grote thema\u2019s voor de komende tien jaar te identificeren\u2019, maar dat was nog een commissie-in-wording. \u2018We waren eigenlijk pas begonnen met onze analyse van wat er aan de hand is in Nederland, met ons politiek bestel en hoe we daar als ChristenUnie mee om moeten gaan. Dat proces is nog niet helemaal voltooid,\u2019 aldus Kuiper. De onverwachte verkiezingen zorgen voor een flinke druk op de organisatie. Idee\u00ebn waar de partij nog even rustig op hadden willen kauwen, moeten nu binnen twee maanden uitgewerkt op papier staan als concrete politieke plannen. \u2018Met het pistool op de borst moet je ergens iets van vinden, maar gelukkig zijn we een partij die al eventjes bestaat dus we hoeven het ook weer niet uit onze tenen te halen,\u2019 aldus Kuiper.<\/p>\n Anders is dit voor relatief nieuwe partijen, zoals JA21 die voor de tweede keer een verkiezingsprogramma opstelt. De eerste keer ging ook met stoom en kokend water. Nadat Annabel Nanninga en Joost Eerdmans zich afsplitsten van Forum voor Democratie werd er een \u2018voorlopig oprichtingsbestuur\u2019 aangewezen om binnen een maand met een kieslijst en een programma te komen. \u2018Als partij zijn we net begonnen met een grondbeginselendiscussie. Het plan was om hier komend najaar tijdens openbare bijeenkomsten met leden over in discussie te gaan,\u2019 vertelt Rick Maas, voorzitter van het JA21-programma. De timing was om meer redenen niet ideaal. \u2018Veel mensen waren op vakantie. Ik zat in Praag met slecht bereik, een ander in Roemeni\u00eb, maar we moesten toch om tafel en een plan van aanpak maken,\u2019 vertelt Maas.<\/p>\n Bij het nalopen van de progressieve stellingen in het Kieskompas bleken GroenLinks en PvdA op thema\u2019s zoals woningbouw, werkgelegenheid en natuurbeheer lijnrecht tegenover elkaar te staan.<\/p><\/blockquote>\n De vakantieperiode is een rode draad door alle gesprekken. Online overleg werd opgeleukt met cipressen op de achtergrond of voorgezeten vanaf een camping in de Achterhoek. Kleinere partijen moeten ervoor waken dat niet alle energie nu al wordt opgesoupeerd. \u2018Het is niet de bedoeling dat we de komende zes weken niet slapen, want dan zijn we voor de campagne de goede mensen ook juist weer kwijt,\u2019 vertelt Marieke Koekkoek van Volt. Het Tweede Kamerlid werd voorzitter van de programmacommissie, en hoewel de partij geen \u2018permanente commissie\u2019 heeft, hoefden ze het wiel niet helemaal opnieuw uit te vinden. \u2018We zijn onderdeel van Volt Europa, dus daar ligt niet alleen al een inhoudelijke basis maar er wordt ook veel kennis opgedaan over campagnevoeren. Er is immers altijd wel ergens in Europa een verkiezingscampagne gaande.\u2019<\/p>\n Ondanks de tijdsdruk komen partijen niet weg met het knippen en plakken uit het vorige verkiezingsprogramma. De vorige verkiezingen vonden midden in coronatijd plaats en ondertussen is vooral door de oorlog in Oekra\u00efne de geopolitieke situatie compleet veranderd. \u2018We kunnen bouwen op wat we aan infrastructuur in de partij hebben,\u2019 aldus Christophe van der Maat (VVD), maar, zegt hij, ook financieel is er het nodige veranderd. \u2018Het heeft geen zin om dure kerstballen in de boom te hangen, want de zakken die tijdens de vorige verkiezingen nog diep waren, zijn de afgelopen jaren aardig leeg geraakt.\u2019<\/p>\n Bij GroenLinks en PvdA komt hier nog bovenop dat ze niet alleen in relatief korte tijd en in een vakantieperiode een verkiezingsprogramma moesten opstellen, ze moesten ook nog een gezamenlijk programma optuigen. De twee linkse partijen zitten midden in een ideologische reorganisatie. De twee voorzitters \u2013 de directeuren van de wetenschappelijke bureaus \u2013 zijn dan ook niet beschikbaar voor interviews \u2018vanwege de volle agenda\u2019s\u2019. Wel laat GroenLinks-woordvoerder Hannah Eigeman per mail weten dat \u2018Noortje Thijssen (GL) en Tim \u2018S Jongers (PvdA) al samengewerkt hebben aan het discussiestuk over linkse samenwerking\u2019. Ook wordt verwezen naar de lijstverbinding tussen de partijen tijdens de Provinciale Statenverkiezingen begin dit jaar.<\/p>\n Dat er eerder sprake lijkt van een electorale symbiose dan van ideologische samenwerking, bleek uit een inventarisatie van Nieuwsuur. <\/em>Bij het nalopen van de progressieve stellingen in het Kieskompas bleken GroenLinks en PvdA op thema\u2019s zoals woningbouw, werkgelegenheid en natuurbeheer lijnrecht tegenover elkaar te staan. Vanuit het progressieve hoofdkwartier klinkt nu dat er \u2018natuurlijk accentverschillen zijn, maar het niet gaat om \u201cof-of\u201d maar om \u201cen-en\u201d.\u2019 Hoe dat er concreet uit gaat zien? \u2018Dat gaan we laten zien met het programma waar we nu aan werken.\u2019<\/p>\n Alle partijen maken bij het schrijven van hun programma\u2019s in eerste instantie gebruik van kennis die al binnen de partij aanwezig is. Gevestigde partijen hebben een permanente commissie voor de verkiezingen, en op PVV en Forum voor Democratie na hebben ze allemaal een thematische partijcommissie of partijnetwerken. Hierin komen leden met een specifieke achtergrond (bijvoorbeeld zorg, economie of klimaat) op regelmatige basis bij elkaar om de partij van inhoudelijke kennis te voorzien. Buiten de verkiezingen vormen deze netwerken een extra poot in de modder voor bijvoorbeeld Tweede Kamerleden, die via deze netwerken door partijgenoten vanuit diverse sectoren kunnen worden bijgepraat over de consequenties van bepaalde plannen. In verkiezingstijd wordt doorgaans van deze commissies en netwerken gevraagd hun standpunten en idee\u00ebn aan te leveren.<\/p>\n \u2018De hele partij wordt gemobiliseerd, dus we krijgen ook veel binnen via raadsleden en wethouders,\u2019 aldus CDA\u2019er Ralph van Diederen. \u2018Die hebben naast hun gemeentewerk vaak ook nog een baan en brengen vervolgens hun ervaring mee naar de partij. Dat geeft een heel breed beeld.\u2019<\/p>\n Helpende handen komen niet alleen vanuit de partij zelf, maar ook van buiten. Belangenorganisaties weten precies wanneer het moment daar is om hun slag te slaan. Sieta van Keimpema, woordvoerder van Farmers Defence Force, zei medio augustus tegen het ANP dat ze \u2018het hele landbouwprogramma\u2019 hadden opgesteld van Belang van Nederland (een partij die sowieso goed is in ombudspolitiek<\/a>), \u2018dus we hebben nu al carte blanche.\u2019<\/p>\n De lobby voor de verkiezingsprogramma\u2019s kenmerkt zich door een spray and pray-attitude. Op alle partijen wordt een digitale supersoaker gericht in de hoop dat er wat blijft hangen.<\/span><\/p><\/blockquote>\n Het volledig laten opstellen van een hoofdstuk door een belangenorganisatie gaat de meeste politieke partijen te ver, maar lobbyisten en allerlei belangenbehartigers proberen wel invloed uit te oefenen vanwege de rol van het verkiezingsprogramma n\u00e1 de verkiezingen: bedrijven en organisaties hopen dat er iets van hun belangen in het regeerakkoord terechtkomt.<\/p>\n De lobby voor de verkiezingsprogramma\u2019s kenmerkt zich door een spray and pray<\/em>-attitude. Op alle partijen wordt een digitale supersoaker gericht in de hoop dat er wat blijft hangen. \u2018We krijgen honderden e-mails van belangenverenigingen, bedrijven en ngo\u2019s binnen. Vaak is dat een standaard bericht waarvan de kop is aangepast op onze partij,\u2019 vertelt Rick Maas (JA21). Ook delen organisaties vaak een \u2018position paper\u2019 via LinkedIn en taggen<\/em> hierin de voorzitters van de programmacommissies. Doorgaans worden de binnengekomen mails geordend in mappen of een Excel-sheet waarop de geleverde input wordt bijgehouden. Grotere partijen splitsen die op per beleidsterrein zodat interne partijexperts ook nog even kunnen meekijken. Bij Volt hebben ze een ge\u00efmproviseerd lobbyregister toegevoegd aan het verkiezingsprogramma. \u2018We geven bij interne documenten via een voetnoot aan waar het vandaan komt en hoe we de input hebben verwerkt,\u2019 vertelt Marieke Koekkoek. Het plan is om dit vervolgens te delen met de leden \u2018zodat zij ook kunnen zien waar standpunten vandaan komen, we willen daar transparant in zijn.\u2019<\/p>\n Verenigde belangen hebben een betere kans te beklijven dan die van losse organisaties die ongericht mailboxen tot ontploffing brengen. Zo hebben milieuorganisaties \u2013 van Greenpeace tot aan Stichting Noordzee \u2013 zich georganiseerd in de Groene Elf<\/a> met een vaste lobbyist in dienst die het jaar rond hun belangen behartigt. Werkgevers en werknemersverenigingen kunnen op hun beurt rekenen op de infrastructuur van de polder, en hebben de ingangen om uitgenodigd te worden voor een gesprek. Soms met de voorzitter, soms met een fractiemedewerker die alle informatie namens de commissie ophaalt. Verschillende partijen zeggen dat er dit keer door de tijdsdruk minder tijd is om met organisaties te praten. \u2018We hebben dat vanuit D66 zoveel mogelijk beperkt tot de institutionele partijen, zoals werkgevers en werknemers, maar ook klimaatorganisaties omdat dit voor ons een zeer belangrijk thema is,\u2019 aldus Hans Vijlbrief.<\/p>\n Welke organisaties vragen om een gesprek, verschilt overigens sterk per partij. \u2018Shell of VNO-CNW kloppen bij ons niet eens aan, die weten ook wel dat het een kansloze missie is,\u2019 lacht Christine Teunissen, Kamerlid voor Partij voor de Dieren en voorzitter van de verkiezingsprogrammacommissie. Ze herinnert zich hoe de partij voor het vorige programma zelf aanklopte bij de Dierenbescherming en aanverwante organisaties om te vragen om input.<\/p>\n En er zijn ook lobbymogelijkheden n\u00e1 de verkiezingen. Bestuurskundige Wilmar Bolhuis vergeleek voor zijn promotieonderzoek de verkiezingsprogramma\u2019s met de daaropvolgende regeerakkoorden (1986-2017) en concludeerde dat vooral beloofde lastenverlichtingen voor burgers niet worden nagekomen, en lastenverzwaringen voor bedrijven vaak toch niet doorgaan. Zo ook in Rutte IV: \u2018ondanks de grote verkiezingsbeloftes met belastingverhogingen voor bedrijven, vermogenden en vervuilers en een lastenverlichting voor burgers is er gekozen voor een praktische standstill<\/em>,\u2019 concludeerde Bolhuis na een analyse van het laatste regeerakkoord<\/a>.<\/p>\n\n Als de programmacommissie een verkiezingsprogramma op papier heeft, is er meestal nog een mogelijkheid voor de fractievoorzitter in de Tweede Kamer (of de lijsttrekker) om het concept te voorzien van op- en aanmerkingen. Daarna is het tijd voor de leden om er iets van te vinden<\/p>\n Partijleden kunnen dit doen door amendementen in te dienen bij het bestuur, waarover op het partijcongres kan worden gestemd. In sommige gevallen zal de programmacommissie hierin adviseren. Soms kunnen amendementen die sterk op elkaar lijken worden samengevoegd, soms is het een kwestie van een dubbelzinnige interpretatie die moet worden aangescherpt. \u2018Dat moet nu ook allemaal in een paar weken,\u2019 merkt Roel Kuiper van de ChristenUnie op. \u2018Alles wat je anders in een jaar doet, moet nu even in twee maanden.\u2019<\/p>\n Desondanks zien alle partijen die we spreken deze periode als een moment om de banden met de leden weer aan te halen. \u2018We kunnen nu even bezig zijn met ons eigen verhaal, zonder coalitiepolitiek en klachten daarover op het congres,\u2019 aldus Van der Maat (VVD). \u2018Uiteindelijk zijn mensen ook lid van onze club omdat ze iets willen met Nederland.\u2019 Bij het CDA zien ze \u2018de leden wakker worden\u2019 en de ChristenUnie is blij \u2018om het eigen verhaal weer eens te vertellen\u2019. Volgens Kuiper word je als partij in een coalitie immers onbewust \u2018toch wat bestuurlijker\u2019.<\/p>\n Alleen D66 is open over de eventuele toekomstige rol van hun verkiezingsprogramma in de formatie. \u2018Het is niet moeilijk om honderd wensen op te schrijven, wel moeilijk om het zo te doen dat de fractievoorzitter er mee uit de voeten kan. Enerzijds is het een boekwerk dat zegt waar we staan en waarom je op ons moet stemmen, maar elke partij weet heel goed dat het straks ook een handboek soldaat kan zijn voor de formatie.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Verkiezingsprogramma\u2019s spelen een belangrijke rol tijdens de campagne. Het Centraal Planbureau (CPB) rekent ze elk jaar door en vergelijkt ze onder de noemer \u2018Keuzes in Kaart\u2019. Hoewel zo\u2019n vergelijkende doorberekening beloftes van \u2018gratis bier\u2019 voorkomt, groeit de kritiek. Zo straffen de modellen die het CPB gebruikt bepaalde investeringen (in bijvoorbeeld onderwijs en innovatie) af. Ook […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-576953","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-interview"],"acf":[],"author_name":"Dieuwertje Kuijpers","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/576953","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=576953"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/576953\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":577289,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/576953\/revisions\/577289"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Dieuwertje Kuijpers","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=576953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=576953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}hoe concreter, hoe beter<\/h5>\n
bruikbare input<\/h5>\n
grondbeginselendiscussie<\/h5>\n
accentverschillen<\/h5>\n
helpende handen<\/h5>\n
handboek soldaat<\/h5>\n