{"id":574917,"date":"2023-08-12T05:00:16","date_gmt":"2023-08-12T03:00:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=574917"},"modified":"2023-08-11T19:19:20","modified_gmt":"2023-08-11T17:19:20","slug":"e-waste-de-vervuiler-betaalt-maar-ghana-ook","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/e-waste-de-vervuiler-betaalt-maar-ghana-ook\/","title":{"rendered":"E-waste: de vervuiler betaalt, maar Ghana ook"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/1590703687%3Fsecret_token%3Ds-3W3QGGweb2x&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"120\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><br \/>\n<em>Ayla leest haar verhaal zelf voor.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p>Van mobiele telefoons tot zonnepanelen en van laptops tot magnetrons. Zowel de nieuwste gadgets als duurzame innovaties vliegen als zoete broodjes over de toonbank. Het gemiddelde Nederlandse huishouden heeft 131 elektrische en elektronische apparaten in huis. Elektronica die we zat zijn, gaat richting Afrika en Azi\u00eb, waar het wordt gerecycled.<\/p>\n<p>Je zou het kunnen zien als een soort aflatenhandel: als dat ervoor zorgt dat kinderen in ontwikkelingslanden een computer kunnen gebruiken op school, hoeven we ons een stuk minder schuldig te voelen over onze overconsumptie, toch?<\/p>\n<p>Maar dat het probleem uit het zicht is, betekent niet dat het is opgelost. Zo\u2019n vijfduizend kilometer hiervandaan, verspreid over Ghana, vormen zich dode vlaktes als gevolg van die weggegooide iPhones. Kapotte elektronica wordt daar gerecycled, maar dat gebeurt lang niet zo veilig en geavanceerd als in Nederland. Daardoor lekken giftige stoffen uit de e-waste en dringen tot diep in de bodem door. Ook het vuur dat dagelijks wordt gebruikt om de plastic omhulsels van de producten af te branden, be\u00efnvloedt de grond en alles wat daarop probeert te leven.<\/p>\n<h5><strong>Bedrijfslogo\u2019s<\/strong><\/h5>\n<p>Ghana is slechts een van de landen waar het restafval van onze e-welvaart zich ophoopt. De bedrijfslogo\u2019s op computers en andere elektronische apparaten laten het zien: Nederlandse e-waste eindigt in landen waar de schade van recycling voor mens en milieu niet te overzien zijn.<\/p>\n<p>Nederlanders produceren per persoon meer e-waste dan de inwoners van de meeste andere landen in Europa en wereldwijd. We genereerden in 2019 gemiddeld zo\u2019n 21,6 kilo e-waste per persoon en kwamen daarmee binnen de Europese Unie in een dubieuze top drie te staan.<\/p>\n<p>Elektrische auto\u2019s, zonnepanelen, batterijen: veel elektronica wordt aangeschaft onder het mom van duurzaamheid. Maar de metalen erin zijn schaars en in veel producten zitten schadelijke stoffen. Die moeten op de juiste manier verwerkt worden, zodat ze geen schade kunnen aanrichten aan mens en natuur.<\/p>\n<blockquote><p>Ook in het inzamelen van elektronisch afval doet Nederland het slechter dan gemiddeld binnen de EU.<\/p><\/blockquote>\n<p>Dat is waar het fout gaat. Want ook in het inzamelen van elektronisch afval doet Nederland het slechter dan gemiddeld binnen de EU.<\/p>\n<p>Een deel van ons elektronisch afval komt, legaal of illegaal, terecht in landen waar geen faciliteiten zijn om de elektronica goed te recyclen. Spullen die in Nederland worden afgedankt, kunnen daar op de tweedehandsmarkt nog wat opleveren. Maar veel elektronica is al kapot voor het Ghana bereikt of gaat slechts korte tijd mee. Om de waardevolle metalen toch te ontginnen, stellen Ghanesen zichzelf en het milieu bloot aan allerlei gevaarlijke stoffen. \u2018Informele recycling\u2019, noemt de Ghanese milieujournalist en activist Mike Anane dat. De gevolgen zijn groot, en zodra de elektronica de grens over is, trekt Nederland zijn handen er vanaf.<\/p>\n<h5><strong>Tweedehands of e-waste?<\/strong><\/h5>\n<p>Dat er in elektronica gevaarlijke of milieuvervuilende stoffen zitten, is niks nieuws. Daarom zijn er Europese regels: in het Verdrag van Bazel is vastgelegd dat kapotte elektronica niet vervoerd mag worden naar landen buiten de EU. Elektronisch afval mag dus niet verscheept worden, maar elektronische spullen die bedoeld zijn voor de tweedehands markt w\u00e9l.<\/p>\n<p>In Nederland wordt een duidelijke scheiding gemaakt tussen elektronica die in het land van bestemming nog een tweede leven krijgt en kapotte elektronica: respectievelijk tweedehandsspullen en e-waste. Toch komen beide stromen met elektronica uiteindelijk in hetzelfde gevaarlijke recyclingcircuit terecht als het eenmaal in Ghana is.<\/p>\n<p>Volgens Anane komt een groot gedeelte van de elektronica kapot aan in de havens van zijn land. Alles wat duidelijk afval is, wordt direct afgevoerd en informeel gerecycled. Omdat er in Ghana geen fabrieken zijn die dit kunnen, zijn het volwassenen en kinderen die de apparatuur handmatig ontmantelen. Spullen die er nog goed genoeg uitzien bij aankomst in de haven komen terecht in lokale winkels. Soms getest, soms niet.<\/p>\n<p>Ook elektronica die nog wel werkt, is vaak geen lang leven beschoren, vertelt Anane. \u2018Elektronische gadgets hebben als ze eenmaal gebruikt zijn een korte levensduur. Dat is het gevolg van \u201cgeplande veroudering\u201d.\u2019 Een strategie van de industrie om producten te laten rouleren: het ontwerp zorgt ervoor dat de levensduur beperkt is. \u2018Als het eenmaal in Ghana aankomt, is het voor slechts een paar dagen of weken te hergebruiken. Daarna wordt het elektronisch afval,\u2019 legt Anane uit. Zo eindigen ook de legaal ge\u00ebxporteerde tweedehands spullen alsnog op de afvalberg.<\/p>\n<h5><strong>Blootgesteld aan giftige rook<\/strong><\/h5>\n<p>In het proces van informele recycling worden de zeldzame metalen uit elektronica gehaald en kunnen ze verkocht worden. Maar dat is een gevaarlijke onderneming. Anane: \u2018De export van e-waste vanuit Europa en andere ontwikkelde landen is nog steeds groot. De vele locaties waar deze vorm van recycling hier plaatsvindt, zijn verdeeld over het hele land en er komen nog altijd nieuwe bij. Op straathoeken in steden, op vuilnisbelten, achter huizen.\u2019 Wie zoekt online, vindt fotoseries en YouTube-video\u2019s die beelden tonen van zwarte rookpluimen en bergen laptops. De mensen die hier werken, lopen serieuze gezondheidsrisico\u2019s.<\/p>\n<p>Hoewel hier jaren geleden al (media)aandacht voor was, is het probleem zeker niet opgelost. Anane: \u2018Ze gebruiken hun handen om elektronica te ontmantelen, regelmatig zonder handschoenen. Soms dragen ze zelfs geen schoenen. Ook voor hun neus en mond gebruiken ze geen bescherming om de giftige dampen uit hun longen te houden. In de informele recyclingindustrie werken kinderen, sommigen maar zes of zeven jaar oud, die elektronisch afval ontmantelen en verbranden, waardoor ze worden blootgesteld aan giftige rook en zware metalen zoals lood en kwik. Veel kinderen hebben last van hoofdpijn, slapeloosheid en huidaandoeningen.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Als je in Afrika leeft, is het oppervlaktewater hetzelfde water dat uiteindelijk als grondwater in een put terechtkomt. Stroomafwaarts is er iemand die dit water drinkt.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Volwassenen die hier werken kampen ook met gezondheidsproblemen. Medische analyses tonen aan dat de arbeiders verhoogde hoeveelheden toxische stoffen in hun bloed hebben. \u2018Daarnaast is moedermelk geanalyseerd van vrouwen die water en eten verkopen bij de dumpplaatsen. In hun melk bleken zware metalen te zitten die terug te traceren waren naar elektronisch afval.\u2019<\/p>\n<p>Ook voor de leefomgeving zijn de gevolgen desastreus. De dampen en rook worden dag in dag uit de atmosfeer in gestuurd en door lekkages is de grond van recyclinglocaties tot diep in de aarde gevuld met chemicali\u00ebn, vertelt Anane. \u2018We vernietigen de kwaliteit van de lucht die we inademen en de grond die we nodig hebben om ons eten op te verbouwen. Dat is niet goed voor de landbouw, maar ook niet voor ecosystemen daaromheen.\u2019<\/p>\n<p>En daar houdt het niet op. Regen spoelt de giftige stoffen vanuit de aarde rivieren in. \u2018Water dat langs deze informele vuilnisbelten loopt, is vervuild met zware metalen en vergif. In veel van dit oppervlaktewater is geen enkel leven meer. Vissen en andere organismen zijn door de jaren heen afgestorven.\u2019 Die vervuiling kan negatieve impact hebben op mensen uit het hele land, volgens Anane. \u2018Als je in Afrika leeft, is het oppervlaktewater hetzelfde water dat uiteindelijk als grondwater in een put terechtkomt. Stroomafwaarts is er iemand die dit water drinkt.\u2019<\/p>\n<h5>Inzamelen<\/h5>\n<p>Het inmiddels demissionaire kabinet heeft zich een circulaire economie ten doel gesteld. Daarvoor moeten, onder andere, kostbare metalen uit elektronica worden herwonnen waardoor een gesloten kringloop moet ontstaan. Om dat ideaal dichterbij te brengen, hebben bedrijven in Nederland die elektronische apparaten produceren of importeren de verplichting om de producten ook weer in te zamelen. Stichting OPEN heeft hier namens de bedrijven de leiding over. Zij zorgt ervoor dat de elektronica die op de Nederlandse markt verschijnt, ook weer wordt ingezameld om verwerkt te worden en vervolgens terechtkomt in gecertificeerde recyclingplants.<\/p>\n<p>Dat lijkt een goed systeem, de vervuiler betaalt nu immers voor het afval dat ze produceren. Sinds 2019 heeft Stichting OPEN daarom een wettelijk bepaald doel opgelegd gekregen, een percentage dat vanuit de Europese Unie is vastgelegd. Zij moeten vijfenzestig procent van de op de markt gebrachte elektronica inzamelen. Dat betekent dat van de hoeveelheid elektronica die vandaag op de markt wordt gebracht, er binnen drie jaar vijfenzestig procent in gewicht weer ingenomen moet zijn. Maar uit meerdere rapporten blijkt dat de stichting niet eens in de buurt komt van dat doel. Nederland raakt er juist steeds verder van weg.<\/p>\n<p>Verschillende Europese landen behaalden het doel van vijfenzestig procent al in 2020. Verder kwam het overgrote deel van de landen toen uit boven de vijfenveertig procent. In Nederland nam het percentage e-waste dat werd ingezameld af van negenenveertig procent in 2019 tot slechts drie\u00ebndertig procent in 2021. Dat betekent dat ongeveer de helft van het wettelijke streefdoel wordt ingezameld.<\/p>\n<blockquote><p>\u2019Recycling is de laatste stap waar je op uitkomt. Pas nadat levensduurverlenging niet langer mogelijk is.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>De woordvoerder van Stichting OPEN legt uit dat andere landen andere eisen stellen aan de inzameling en verwerking van elektronisch afval. Dat maakt vergelijking lastig, stelt hij. Dat de percentages binnen Nederland drastisch stagneerden, wijt hij aan de grote golf aan elektronica die de Nederlandse markt sinds 2019 overspoelde. Door de nieuwe trend van het op afstand werken, de energietransitie en de mobiliteitstransitie kwamen in hoog tempo nieuwe producten op de markt die langer dan drie jaar meegaan. \u2018De vraag is of je de norm wel moet willen halen. Wij willen een andere doelstelling die rekening houdt met de circulaire ambities. Iedereen is het erover eens dat het onwenselijk is om een goed werkend product zoals een zonnepaneel na drie jaar weer van het dak te schroeven en door de shredder te gooien.\u2019<\/p>\n<p>Toch benadrukt de woordvoerder dat er hard wordt gewerkt om zo veel mogelijk elektronisch afval in de zamelen en lekstromen te dichten. Maar de stichting is ook kritisch op de vijfenzestigprocent-norm die gesteld is om de recycling aan te jagen. De staatssecretaris heeft in recente gesprekken aangegeven dat Stichting OPEN niet alleen gefocust moet zijn op recycling. Andere stappen zoals hergebruik en reparatie zouden ook moeten worden meegenomen om zo duurzaam mogelijk met onze elektronica om te gaan. <span class=\"s1\">\u2018<\/span>Recycling is de laatste stap waar je op uitkomt. Pas nadat levensduurverlenging niet langer mogelijk is,\u2019 volgens de woordvoerder.<\/p>\n<p>Wat is de rol van Stichting OPEN hierin? \u2018De exacte invulling hiervan moet nog vorm krijgen. Op dit moment wordt de Europese richtlijn herzien.\u2019 In dat kader zal Stichting OPEN pleiten voor een doelstelling die beter aansluit bij de circulaire doelen.<\/p>\n<p>Hoeveel procent van het elektronische afval dat niet juist wordt ingezameld vervolgens illegaal verscheept wordt naar landen zoals Ghana, is moeilijk te zeggen. Wel kan er een schatting gemaakt worden van hoeveel elektronica als legale tweedehandsspullen wordt ge\u00ebxporteerd. In 2020 werd bijna een tiende van de door ons afgedankte elektronica verscheept als tweedehands goederen naar het buitenland.<\/p>\n\n<h5>Douane<\/h5>\n<p>Stichting OPEN is niet de enige partij die in de hand heeft waar e-waste terechtkomt. Voor het afval dat ontsnapt aan het toeziend oog van de stichting en dat verscheept dreigt te worden, is er ook nog de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De ILT voert samen met de douane en buitenlandse diensten de controles uit in havens. Zij zijn verantwoordelijk voor het tegenhouden van containers met illegaal afval. Er is een groot <em>dark number <\/em>als het gaat om illegaal elektronisch afval. Om toch zoveel mogelijk transporten tegen te houden werken de ILT en de douane met risico-indicatoren. Zo bepalen ze aan de hand van bepaalde eigenschappen bij welke containers ze de grootste pakkans hebben, hoewel onbekend is hoeveel e-waste er daadwerkelijk de grens over gaat. Ze zullen ook wel moeten, want keer op keer wordt er gesproken over de \u2018<a href=\"https:\/\/www.ilent.nl\/over-ilt\/het-werk-van-de-ilt\/koers-ilt\">schaarse middelen<\/a>\u2019 die de ILT te besteden heeft om een brede vari\u00ebteit aan problemen aan te pakken.<\/p>\n<p>Om die schaarse middelen te verdelen, wordt ook ingeschat waar de grootste uitdagingen liggen voor de inspectiedienst. In de ILT-brede risicoanalyse (IBRA) van 2022 komt naar voren dat afval het grootste probleem is waar de dienst mee te kampen heeft. De schade waarop gerekend wordt is vier miljard euro, waarvan bijna het gehele bedrag onder milieuschade valt (<a href=\"https:\/\/www.ilent.nl\/documenten\/publicaties\/2022\/08\/08\/ibra-schadecategorieen-2022\">3,989 miljard euro<\/a>). Om dat in perspectief te zetten: het risico dat op de tweede plaats staat is bodem- en grondwaterkwaliteit, waarbij de schade op 0,96 miljard wordt geschat.<\/p>\n<p>Overigens is dit niet nieuw: sinds de eerste uitgave van de IBRA, uit 2017, staat afval elk jaar op de eerste plaats. Wanneer je verder leest in het rapport van 2022, blijkt dat een groot deel van het probleem met afval het grensoverschrijdende transport is, waaronder e-waste. Het is niet zo dat die schade van vier miljard alleen over e-waste gaat, maar het is wel een substantieel deel van het probleem.<\/p>\n<p>In een reactie laat ILT weten dat afval in de breedste zin van het woord prioriteit heeft binnen de dienst. Als het gaat om specifiek elektronisch afval, lijkt dit echter anders te zijn. Uit cijfers die Vrij Nederland opvroeg bij ILT blijkt dat het aantal controles dat de dienst uitvoerde op grensoverschrijdend e-wastevervoer naar landen buiten de EU de afgelopen jaren sterk afnam. In 2013 werden nog negenenvijftig controles uitgevoerd waar de ILT bij betrokken was, in 2022 slechts zeventien. In een <a href=\"https:\/\/www.ilent.nl\/documenten\/rapporten\/2023\/04\/19\/eindrapport-inzameling-en-verwerking-aeea\">recent rapport<\/a> wordt geschetst dat de inspectiedienst wel degelijk prioriteit geeft aan elektronisch afval, maar op andere vlakken dan controles in havens. Dan gaat het er bijvoorbeeld over of de recyclingfabrieken in Nederland voldoen aan regelgeving die veilige verwerking moeten waarborgen.<\/p>\n<blockquote><p>Onze zoektocht naar hernieuwbare energiebronnen zorgt paradoxaal genoeg voor grootschalige klimaatschade.<\/p><\/blockquote>\n<p>Is er dan minder te controleren in de havens? Dat betwijfelt Anane. Hij bezoekt al twintig jaar winkels in tweedehands elektronica, vuilnisbelten en havens om te inventariseren wat er binnenkomt. Op basis van wat hij daar ziet, is hij ervan overtuigd dat de invoer van e-waste niet minder is geworden de laatste jaren, ook niet vanuit Nederland. Vooral rond en na de feestdagen komen grote stromen elektronica van over de hele wereld richting Ghana. \u2018Mensen kopen in die tijd cadeaus voor hun geliefden, daarmee loopt ook de export van e-waste op.\u2019 Daarnaast ziet hij een nieuwe trend: er duiken steeds meer zonnepanelen op tussen het afval. Dat choqueert hem: \u2018Je zou verwachten dat toen de energietransitie werd ingezet in Europa en mensen werd verteld voor groene energie te gaan, er ook een plan was om de oude zonnepanelen en batterijen goed in te zamelen en te recyclen. Dat is niet het geval.\u2019<\/p>\n<p>Onze zoektocht naar hernieuwbare energiebronnen om onze manier van leven op een duurzame wijze te kunnen voortzetten, zorgt dus paradoxaal genoeg voor grootschalige klimaatschade. Het Nederlandse beleid is er weliswaar op ingericht dat die vervuiling in Nederland beperkt blijft, maar laat de industrie geen verantwoordelijkheid nemen voor wat op veilige afstand gebeurt met onze troep. Waar onze regels aan de grens stoppen, doen de gevolgen ervan dat niet.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\ufeff Ayla leest haar verhaal zelf voor. Van mobiele telefoons tot zonnepanelen en van laptops tot magnetrons. Zowel de nieuwste gadgets als duurzame innovaties vliegen als zoete broodjes over de toonbank. Het gemiddelde Nederlandse huishouden heeft 131 elektrische en elektronische apparaten in huis. Elektronica die we zat zijn, gaat richting Afrika en Azi\u00eb, waar het [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-574917","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-natuur","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Ayla Lebbing","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/574917","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=574917"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/574917\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":576377,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/574917\/revisions\/576377"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ayla Lebbing","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=574917"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=574917"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}