{"id":574713,"date":"2023-07-11T13:49:04","date_gmt":"2023-07-11T11:49:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=574713"},"modified":"2023-07-11T13:49:04","modified_gmt":"2023-07-11T11:49:04","slug":"literaire-kroniek-grunberg-vluchtelingen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/literaire-kroniek-grunberg-vluchtelingen\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: Grunberg drukt hard op de pijnlijke plek"},"content":{"rendered":"

In zijn boek over vluchtelingen en asielzoekers De vluchteling, de grenswacht en de rijke jood<\/em> heeft Arnon Grunberg het over een \u2018werkelijk onbehaaglijk voorrecht\u2019 bedacht door de Duitse socioloog Steffen Mau: het \u2018natiestaatprivilege\u2019, het feit dat men is geboren in een welvarend land als Nederland dat een paspoort verstrekt waarmee je zonder visum naar een kleine honderdzeventig landen kunt reizen. Een Pakistaan, weet Grunberg, kan maar naar een kleine tien landen visumvrij reizen, waaronder Ha\u00efti en Gambia.<\/p>\n

Als er over \u00e9\u00e9n voorrecht gesproken zou moeten worden volgens Grunberg, dan over het natiestaatprivilege. De mensen die dat privilege niet bezitten hebben te maken met oorlog, armoede, tirannie, natuurrampen en corruptie. Daar vluchten ze voor, gedwongen door de mis\u00e8re of min of meer vrijwillig. Daar zouden ze, begrijp ik Grunberg goed, voor compenseerd moeten worden, een privilege voor moeten krijgen in plaats van een eindeloze asielprocedure.<\/p>\n

We hebben met de romanschrijver Grunberg\u00a0vaak te maken met prikkelende dubbelzinnigheden.<\/p><\/blockquote>\n

Maar, schrijft Grunberg tegelijk sceptisch, tegenover een vluchteling staan vijf, tien, soms honderd of duizend mensen die niet konden vluchten: \u2018Mede daarom staat het mechanische mededogen waarmee de vluchteling soms wordt bejegend mij net zo tegen als de mechanische afkeer waarop veel vluchtelingen met hetzelfde gemak worden getrakteerd.\u2019<\/p>\n

mensen met een groot probleem<\/h5>\n

Aan deze mix van scepticisme en mededogen is te zien dat Grunberg geen eenduidige, maar vooral een nieuwsgierige houding aanneemt ten aanzien van alles wat met vluchtelingen te maken heeft: Grunberg ziet ze v\u00f3\u00f3r alles als mensen met een groot probleem, als \u2018subjecten\u2019, terwijl de roep is dat vluchtelingen worden behandeld als objecten, niet als mensen. Grunberg is ge\u00efntrigeerd door de vluchteling als mens. Maar hij vindt die mens op voorhand geen engel. De staat en de vluchteling voeren een spel op volgens Grunberg, of doen mee aan een spel, een game<\/em> in zijn woorden. In die game gaat het er om wat je wel en wat je niet tegen de instantie zegt die tegenover je zit. Zij die zien dat het een spel is, \u2018begrijpen iets\u2019 volgens Grunberg.<\/p>\n

Van dat mengsel van scepticisme en mededogen is niet altijd iets te merken wanneer Grunberg als \u2018een pottenkijker\u2019 meeloopt met een hele collectie instanties met afkortingen. In zijn contacten met de AZC Ter Apel, met de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst), het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers), AVIM (Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel), de UNHCR (vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties) en DT&V (Dienst Terugkeer & Vertrek) is Grunberg vooral degene die een \u2018empathisch kijkje achter de schermen van het asielbedrijf\u2019 krijgt.<\/p>\n

Sceptisch is hij vooral als hij het \u2018asielbedrijf\u2019 van een afstand bekijkt, niet wanneer hij de gesprekken met asielzoekers bijwoont. Grunberg kan daarbij soms zijn hang naar ballorigheid niet onderdrukken, ondanks zijn serieuze instelling. Zoals wanneer de persvoorlichter van staatssecretaris voor asielzaken Eric van der Burg zegt dat hij niet vast verbonden is aan Van der Burg, maar van de ene bewindspersoon na de andere gaat. Daar voegt Gunsberg niet geheel ter zake aan toe: \u2018Hij gaat van ministerie naar ministerie, zoals een erotomaan van lichaam naar lichaam.\u2019<\/p>\n

Grunberg zoekt de vluchteling ook op in Polen, Georgi\u00eb, Oekra\u00efne en de Krim. Dat levert zulke uiteenlopende verhalen op dat d\u00e9 vluchteling duidelijk niet bestaat.<\/p><\/blockquote>\n

We hebben met de romanschrijver Grunberg (hij schreef in 2003 al de roman De asielzoeker<\/em>) vaak te maken met prikkelende dubbelzinnigheden. Grunberg suggereert ironisch dat de Nederlandse staat \u2018humanisme\u2019 bedrijft met haar asielbeleid, maar dat \u2018dat zich doorgaans op loopafstand van het cynisme bevindt.\u2019<\/p>\n

Tegelijk beweert hij dat het \u2018idealisme\u2019 is dat de staat bedrijft, maar dat dit idealisme gebureaucratiseerd is. Tegelijk is die bureaucratisering een onvermijdelijk \u2018tragisch\u2019 gegeven. Hier lopen humanisme, cynisme, idealisme en bureaucratie wel heel erg door elkaar. Maar misschien is dat wel precies zoals het is.<\/p>\n

in niemandsland<\/h5>\n

Deze levensbeschouwelijke en filosofische kanten van de zaak spelen voortdurend mee wanneer Grunberg de werkelijkheid van de vluchteling op zoekt, zoals in het AZC Ter Apel. Daar ziet hij de vluchtelingen in een niemandsland buiten de hekken staan. Daar zit hij met een ambtenaar tegenover een asielzoeker die zijn verhaal doet. Gegeven de \u2018game\u2019 strijden empathie en scepsis in hem om voorrang, maar de empathie wint het doorgaans zolang ze zich in \u00e9\u00e9n kamer bevinden. Grunberg zoekt de vluchteling ook op in Polen, Georgi\u00eb, Oekra\u00efne en de Krim. Dat levert zulke uiteenlopende verhalen op dat d\u00e9 vluchteling duidelijk niet bestaat.<\/p>\n

Georgi\u00eb heeft een oorlogsgeschiedenis die ervoor heeft gezorgd dat men daar vluchteling kan zijn tot in het zevende geslacht. Tbilisi is ondertussen een prachtige hoofdstad. Waarna een bezoek volgt aan het kleine vluchtelingenkamp van Bortjatyn, in de buurt van Lviv, waar de vrouwen hun koffers niet uitpakken.<\/p>\n

Grunberg gaat ook naar de Poolse stad Przemysl, dicht bij de Oekra\u00efense grens. De stad ligt in een regio waarin Oekra\u00efners en Polen elkaar in de geschiedenis met regelmaat hebben uitgemoord. De naam van de stad is zo vaak anders gespeld als er gewisseld is van eigenaar en regime. Het heeft 60.000 inwoners. In maart 2022 arriveerde in Przemysl circa 50.000 Oekra\u00efense vluchtelingen per dag. Wanneer Grunberg in Odessa is draait alles al snel om Isaak Babel, de door hem bewonderde schrijver die over de oorlog wist te schrijven op een manier dat de oorlog \u00e9n het schrijverschap recht werden gedaan. Oog in oog met de mis\u00e8re van de oorlog putte Babel troost uit zijn stijl van schrijven.<\/p>\n

Door de informele manier waarop Grunberg het bevredigen van zijn nieuwsgierigheid heeft aangepakt komen er nogal wat thema\u2019s terloops voorbij die om verdieping vragen. Volgens Grunberg is de vluchteling een pijnlijk onderwerp en vraagt dat om een \u2018ethische denkoefening\u2019. Dat er een kabinet om heeft kunnen vallen geeft aan hoe diep zo\u2019n oefening gaat: iedereen die er een gedachte over laat gaan voelt zich in het nauw gedreven door de dilemma\u2019s die opduiken. Grunberg wilde met zijn confrontatie met het probleem \u2018eerherstel van de feiten\u2019 bewerkstelligen, dat wil zeggen: hij wilde in Ter Apel \u2018het allerpersoonlijkste feit zien, het individu, de asielzoeker \u00e9n de uitvoerend ambtenaar als lichaam, als sterveling, als subject.\u2019<\/p>\n

knopendoorhakteam<\/h5>\n

Er komen in De vluchteling, de grenswacht en de rijke jood<\/em> (dat is de zich om vluchtelingen bekommerende George Soros) talloze veelzeggende details voor. Omdat de instanties met zoveel dilemma\u2019s te maken hebben is een \u2018knopendoorhakteam\u2019 ingesteld. Vluchtelingen worden vaak gezien als het Paard van Troje. Asielzoekers bedienen zich vaak van een \u2018narratieve strategie\u2019 in wat ze wel en niet vertellen. Er is een \u2018grijze zone\u2019 waarin men niet weet wat van iemand te denken, vluchteling of gelukzoeker? Mensensmokkelaars worden vaak \u2018reisbegeleiders\u2019 genoemd.<\/p>\n

Waar loopt Grunbergs bijna driehonderd pagina\u2019s tellende ethische denkoefening over de vluchteling op uit? Niet een keer, maar wel een paar keer denkt Grunberg dat het beste voor de niet zo maar toegelaten vluchteling is dat hij \u2018een leven in de illegaliteit opbouwt.\u2019 Daarmee drukt Grunberg met zijn boek als een wijsvinger op een pijnlijke plek. Voor enige troost zorgt alleen zijn stijl.<\/p>\n

\n

De vluchteling, de grenswacht en de rijke jood<\/em> door Arnon Grunberg is uitgegeven door Uitgeverij Pluim.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In zijn boek over vluchtelingen en asielzoekers De vluchteling, de grenswacht en de rijke jood heeft Arnon Grunberg het over een \u2018werkelijk onbehaaglijk voorrecht\u2019 bedacht door de Duitse socioloog Steffen Mau: het \u2018natiestaatprivilege\u2019, het feit dat men is geboren in een welvarend land als Nederland dat een paspoort verstrekt waarmee je zonder visum naar een […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-574713","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-carel-peeters-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/574713","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=574713"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/574713\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":574729,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/574713\/revisions\/574729"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=574713"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=574713"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}