Het gaat om de persoon Alkibiades, waar hij voor staat.<\/p>\n Alkibiades is geen onbekende. We kennen hem van Plato\u2019s dialoog met die naam waarin Socrates met hem bespreekt hoe hij kan voorkomen een publiekslieveling te worden die als beginnend politicus meteen al bedorven is. Van die waarschuwing is niets terecht gekomen, al was de adoratie van het publiek sterk wisselend. In het Symposium<\/em> van Plato bekent Alkibiades wel dat hij zich altijd schaamt in de nabijheid van Socrates (omdat hij zich dan zo bewust is van zijn slechtheid), maar buiten de blik van Socrates begaat hij gewoon elke beschikbare zonde. Alkibiades zat het dan ook niet mee: van de beste familie, de rijkste en mooiste jongen van Athene, bekend in elke nachtclub en een goede klant bij bordelen. Hij trouwde Hipparete, de rijkste dochter van Griekenland.<\/p>\n Alkibiades moet ook niets hebben van \u2018het hysterisch monogame\u2019 en het Spartaanse collectivisme, gewend als hij is aan het vrije Atheense individu.<\/p><\/blockquote>\n Alkibiades\u2019 stiefvader Perikles had te weinig tijd voor hem zodat hij zich zelf opvoedde. Hij liet zich bijstaan door Socrates, met wie hij een speciale band had. Pfeijffer weet goed duidelijk te maken hoe bruisend de ambities van Alkibiades waren. \u2018Mijn voornemen is om op een dag net als hij [Perikles] de leider van de leidende staat in de wereld te zijn en mijn naam de klank van ontzag te verlenen in de annalen van onze machtige vijanden.\u2019 Dat was zijn \u2018gevaarlijk realistisch streven\u2019. Wanneer hij als opperbevelhebber Sicili\u00eb probeert te veroveren zegt hij dat het imperium van Athene geen grenzen kent en het uit is op \u2018de rest van de wereld\u2019. Hij maakte de bevolking \u2018onderdeel van iets wat groter is dan zijzelf\u2019 – een manier van oorlogvoeren die in de geschiedenis bekend werd als imperialisme en eeuwen zijn verwoestende werk deed.<\/p>\n Even herkenbaar is de aanhoudende rivaliteit tussen Sparta en Athene. Wanneer Alkibiades is overgelopen naar Sparta en daar zwarte soep moet eten (ze zijn daar nogal sober ingesteld), barst hij los: alles wat hij daar om zich heen ziet getuigde van \u2018provincialisme, traditionele benepenheid, culturele kaalslag, slechte couture, een rampzalige cuisine en stilstand\u2019. Het zijn daar ook \u2018rechtlijnige militaire geesten\u2019 bij wie je je afvraagt hoe ze het hebben vol kunnen houden tegen \u2018het wufte, tuchteloze en ongeregelde Athene, met zijn wisselende haarmodes\u2019. Hij moet ook niets hebben van \u2018het hysterisch monogame\u2019 en het Spartaanse collectivisme (\u2018als bijen klonten ze samen\u2019), gewend als hij is aan het vrije Atheense individu. Rijkdom vonden Spartanen een last.<\/p>\n Vanwege zijn ideale maten heeft Alkibiades de reputatie van mooie man, maar voor dat men daarbij aan weekhartigheid denkt: hij was vooral een onverschrokken militair en veldheer die executies uit liet voeren met een vingerknip. Hij leidde een eigen leven. Man en vrouw zagen elkaar zo ongeveer alleen \u2018s nachts. Een vrouw mocht niet in de \u2018mannenkamer\u2019 komen. Maar daar trok Hipparete zich niets van aan. Ze forceerde dat ze gewoon met Alkibiades om kon gaan en dat hij moest stoppen met zijn bezoeken aan bordelen en jongens. In een avondlang gesprek laat Pfeijffer Hipparete haar man voor zo lang het duurt in een vrouwvriendelijke figuur veranderen: \u2018Wees minder Alkibiades en meer empathisch,\u2019 zegt ze. \u2018Geen man zal ooit een groot man zijn als hij niet ook een vrouw durft te zijn\u2019 \u2013 een zin die een paar keer in het boek herhaald wordt. Wanneer Alkibiades veel later een andere vrouw krijgt, Timandra, is dat iemand met eenzelfde temperament. Zij blijft niet thuis wanneer haar man ten oorlog trekt, maar gaat met hem mee. Hij luistert graag naar \u2018haar verfrissend barbaarse opinies over vrolijke futiliteiten en over de essentie van alles\u2019.<\/p>\n Alkibiades is een ergerniswekkende windvaan, een kameleon, een opportunist, een leugenaar, een man met een dubbele agenda \u2013 een ook in de eenentwintigste eeuw veelvoorkomend type. Pfeijffer moet heel vaak zinnen beginnen met \u2018Ik acteerde verbazing\u2019, \u2018Mijn werkelijke motief was\u2019 en \u2018Na mijn bedrog\u2019, omdat hij altijd vooral op zijn eigen belang uit is. Om te kunnen overlopen naar Sparta moest hij contact zoeken met een oude vriend, Endios, die in Sparta een belangrijk man was. Maar vijf jaar eerder had hij hem gruwelijk verraden. Hij doet alsof het nooit gebeurd is en gaat zich overdreven conformeren aan de Spartaanse, bijna communistische manier van leven. Zo lang het nodig is.<\/p>\n Het is een en al oorlog te land en ter zee in Alkibiades<\/em>. Daar wordt in de Atheense volksvergadering over beslist op een manier die nogal eens verkeerd uitpakt. Zo nam men maatregelen tegen de kustplaats Mytilene omdat die gerebelleerd zou hebben tegen de dominantie van Athene. Keon, een onbehouwen en grofgebekte \u2018maar charismatische\u2019 spreker stelde voor alle mannen van Mytilene te executeren en de vrouwen en kinderen gevangen te nemen en te gebruiken als slaven. Daar was de volksvergadering het mee eens. Maar de volgende dag wilde men herziening van dit onzinnige besluit. Omdat hij niet wil dat het besluit wordt teruggedraaid houdt Keon een toespraak, in de geest van Geert Wilders. De mannen die het besluit nietig wilden verklaren zijn volgens Keon \u2018van de pot gerukte sofisten\u2019, \u2018zielige, impotente mannetjes\u2019, het zijn \u2018intellectualistische mierenneukers\u2019 die het volk van argumenten willen voorzien om alsnog tegen te stemmen, maar het \u2018volk heeft geen boodschap aan argumenten\u2019. Dit had effect, de executie ging door, het volk werd weer eens naar de mond gepraat, iets waar Perikles nog zo tegen had gewaarschuwd. Perikles vond het nodig dat het volk werd tegen gesproken. Hij ging tegen de publieke opinie is. Hij, deskundig, visionair, geliefd, kon het zich veroorloven. Jammer dat hij geen tijd had voor Alkibiades. Als hij er wel was geweest had Alkibiades zijn mond wel open gedaan tegen Keon.<\/p>\n In de buurt van Alkibiades loopt het populisme\u00a0steevast uit op gruwelijke oorlogen.<\/p><\/blockquote>\n Niet aflatende oorlogszucht beheerst Alkibiades<\/em>. Wanneer er geen oorlog op til is wordt Alkibiades onrustig, weet hij niet wat hij met zichzelf aan moet. Hij wil scheep gaan, op zoek naar conflict: \u2018Mijn intensieve ervaringen met de rechtlijnigheid en helderheid van militaire missies, strategie\u00ebn, de m\u00ealee van schepen en soldaten in een slag op leven en dood en de eenduidigheid van zeges en nederlagen hadden mij misschien ongeschikt gemaakt voor het gekonkel in de kronkelende stegen waar ik mij vroeger als een vis in het water had gevoeld. Alleen een soldaat kan begrijpen dat geen soldaat die de vijand in de ogen heeft gekeken nog kan wennen aan de vrede en al het kleingeestige gedoe wat daarbij komt kijken.\u2019<\/p>\n Het is begrijpelijk dat Alkibiades niets ziet in een democratie die zich afspeelt in vergaderzalen. Alles draait in Alkibiades<\/em> zogenaamd om democratie, maar het is een woord dat steeds iets anders betekent. Zelfs de democratie van Perikles is geen democratie. Hij deed alles op zijn eigen houtje. Hij was toevallig een welwillende en begenadigde figuur die iedereen zichzelf liet zijn. Alkibiades was ook verre van een democraat. De democraten in de volksvergadering van Athene waren een al grilligheid, geen pijl op te trekken. Men deed alsof Athene een echte democratie was. Het was in werkelijkheid vaak een ochlocratie, een regering door de massa, het gepeupel. Sparta, dat niet graag oorlog voerde (anders dan het Athene van Alkibiades), is democratisch, maar wel op een suffe manier. Alkibiades stelt gematigde figuren in Athene graag voor als slappelingen, zoals Nikias, die voortdurend bezig is de oorlogzucht van Alkibiades te temmen. Het populisme loopt in de buurt van Alkibiades steevast uit op gruwelijke oorlogen. Dat gebeurt vanuit een oorlogsideologie waarvan Alkibiades (\u2018onaangedaan als een rots\u2019) grotendeels de initiator is (\u2018emoties vormen de grondstof van mijn constructies\u2019).<\/p>\n Hedendaagse parallellen dringen zich op.<\/p>\n Omdat Socrates een speciale vriendschap onderhoudt met Alkibiades, de wildebras, de oorlogzuchtige, de wetteloze en hebzuchtige, is er sprake van morele incoherentie: Alkibiades\u2019 moraal gaat niet coherent samen met die van Socrates, die niet oorlogszuchtig is, geen gebruik maakt van leugens, niet op wraak is belust, niet bewust aan misleiding doet en vrienden niet zal verraden. Socrates heeft hem dit onder zijn neus gewreven (ook in Plato\u2019s dialoog Alkibiades<\/em>), maar Pfeijffer gebruikt de \u2018verfrissende\u2019 Timandra, Alkibiades\u2019 vriendin, om hem die incoherentie, die scheve verhouding, nog eens goed te laten beseffen. Hij vertelt haar over de schaamte die hem overvalt in het gezelschap van Socrates. Zijn eigen verklaring is dat hij zich dan bewust wordt van zijn tekortkomingen. Timandra vindt dat maar een magere verklaring. De werkelijke oorzaak van die schaamte is volgens haar dat zijn mentaliteit, zijn loopbaan en ambities gedreven worden door begeerten die Socrates juist diskwalificeert. Timandra krijgt wel gelijk van hem, maar hij voegt er meteen aan toe dat Socrates zich geen vuile handen hoeft te maken als filosoof die alleen de agora maar op en neer loopt. Maar hij, Alkibiades, politicus en veldheer, kan zich de morele rechtlijnigheid van Socrates niet permitteren. Socrates \u2018kan zich in veiligheid zorgen maken over principes\u2019. Alkibiades vergeet op dat moment dat hij een oorlogszoeker is die op een berekenende manier opzwepende toespraken houdt als deel van een \u2018uitgekiende strategie\u2019.<\/p>\n Je krijgt in de roman geen duidelijkheid omtrent de waarde van de democratie, die is permanent hangende. Komt de democratie van Perikles echt vanwege zijn zegeningen in aanmerking voor bescherming, of moeten we de teugels laten hangen naar het populisme zodat er lustig oorlog gevoerd kan worden en landen ingepikt? Pfeijffer geeft genoeg ruimte om daar van alles, ook in het licht van onze eigen tijd, over te denken.<\/p>\n\n Pfeijffer laat Socrates en Alkibiades elkaar op een genante manier bewieroken. Dat is vreemd gegeven de morele incoherentie tussen hen. Maar misschien is deze tegenstrijdigheid precies Pfeijffers bedoeling, ter inleiding van een symbiose tussen de twee. Is dat niet wat hij met de roman wil zeggen: dat de moraal op losse schroeven staat, toen en nu niet meer eenduidig is? Een lang gesprek tussen Socrates en Alkibiades eindigt verbijsterend: met Socrates die ineens zegt dat hij altijd te weinig naar Alkibiades heeft geluisterd. Dat Alkibiades \u2018waarlijk een groot spreker is\u2019 en dat hij, Socrates, door hem betoverd is geraakt. Alles waar hij zijn leven aan heeft gewijd verwaait als de as in de wind na het horen van Alkibiades. Socrates gelooft nu iets dat hij zijn hele leven heeft veracht: \u2018de omkering van alle waarden die ik ervaar na het horen van jouw betoog. Het goede is verdorven geworden en ondeugd rechtschapen.\u2019 Is dit op pagina 592 een constatering<\/em> van Socrates, dat de waarden zijn omgekeerd, of is het een observatie<\/em>, vermoedt hij alleen maar dat de cultuur zo in de war is dat deugd nu een ondeugd heet?<\/p>\n Alkibiades<\/em> is een krankzinnig project dat door zijn ontmoedigende lengte en de vele saaie en taaie pagina\u2019s voor de helft is mislukt en voor de andere helft bijzonder is geslaagd.<\/p><\/blockquote>\n De omkering van waarden waar Nietzsche het eind negentiende eeuw pas over had, wordt door Pfeijffer in zijn roman naar de vijfde eeuw voor Christus verplaatst. Is dit de moraal van de roman? Dat het goede voortaan verdorven is en de ondeugd rechtschapen?<\/p>\n Ondertussen is Alkibiades<\/em> een krankzinnig project dat door zijn ontmoedigende lengte en de vele saaie en taaie pagina\u2019s voor de helft is mislukt en voor de andere helft bijzonder is geslaagd door het stilistische walhalla dat er ook in te vinden is. De roman zorgt door de superieure stijl en de nodige filosofische en brisante morele motieven voor een luxueuze en veelvragende leeservaring.<\/p>\n Alkibiades<\/em> door Ilja Leonard Pfeijffer is uitgegeven door De Arbeiderspers.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Het is helemaal niet vreemd om Pfeijffers hoofdpersoon Alkibiades ook als een held van onze tijd te zien. Hij is zo tegenstrijdig dat dat heldenschap ruim opgevat moet worden om alle eigenschappen te herbergen, samen met zijn verdiensten, het glorierijke, het beschamende, hautaine en manipulatieve. We hoeven alleen het d\u00e9cor van het oude Griekenland van […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-571883","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-carel-peeters-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/571883","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=571883"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/571883\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":572121,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/571883\/revisions\/572121"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=571883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=571883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/1200px-Bust_Alcibiades_Musei_Capitolini_MC1160_Wikipedia-640x1067.jpg\")
eeuwen verwoestend werk<\/h5>\n
een kameleon<\/h5>\n
steevast uit op oorlog<\/h5>\n
socrates<\/h5>\n
het goede verdorven, de ondeugd rechtschapen<\/h5>\n