{"id":569447,"date":"2023-05-16T11:17:05","date_gmt":"2023-05-16T09:17:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=569447"},"modified":"2023-05-16T14:31:46","modified_gmt":"2023-05-16T12:31:46","slug":"subliem-van-gogh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/subliem-van-gogh\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: In \u00e9\u00e9n flits zie je hoe subliem Van Gogh is"},"content":{"rendered":"

Ook al is Vincent van Gogh alomtegenwoordig, het kan voorkomen dat je een paar maanden niet bewust naar zijn schilderijen hebt gekeken. Wanneer dat bewuste kijken zich dan ineens weer voordoet staat je een verrassing te wachten. Argeloos de tentoonstelling over Van Goghs laatste maanden in Auvers-sur-Oise binnenstappend zie je in een flits weer hoe subliem Van Gogh is. Dat besef bespringt je eenvoudig, daar hoef je niets voor te doen. Schilderijen als Trap in Auvers-sur-Oise<\/em>, de Bloeiende kastanjetakken, <\/em>de Boerderij met wijngaard <\/em>en een hele reeks andere (74 schilderijen in 70 dagen, van eind mei tot eind juli 1890) zijn met zo\u2019n nonchalante trefzekerheid geschilderd dat het niet goed voor te stellen is dat Vincent van eind februari tot begin april nog te kampen had met aanvallen van waanzin.<\/p>\n

Van Gogh kon niet wachten om in Auvers te beginnen met schilderen, alsof er geen tijd te verliezen was. Het moest nu gebeuren, bijna elke dag een schilderij, soms twee, aangevuld met tekeningen en schetsen. Van Gogh had haast. Niet dat hij een datum in zijn hoofd had waarop iets af moest zijn, niet dat iemand ongeduldig op zijn schilderijen zat te wachten, maar wel dat hij haast had zichzelf en bevriende schilders als Paul Gauguin en Emile Bernard te laten zien dat hij het nog kon. De zelf ook artistieke dokter Paul Gachet, die Vincent op verzoek van Theo in Auvers in de gaten zou houden, had meteen door wat voor vlees hij in de kuip had: iemand die er niet omheen draaide, die vond \u2018dat je de dingen goed moest aankijken\u2019. Gachet werd meteen zelf tot model gebombardeerd, en Marguerite Gachet aan de piano tegelijk ook maar, gevolgd door drie keer Adeline Ravoux, de dochter van de herbergier bij wie hij kamers huurde. \u2018Dezer dagen werk ik veel en snel,\u2019 liet hij zijn zus Willemien bondig weten.<\/p>\n

\"\"
Velden bij Auvers. Vincent van Gogh, Belvedere Museum, Wenen<\/figcaption><\/figure>\n
bomen, struiken, bloemperken<\/h5>\n

De haast van Van Gogh is in de beste zin af te lezen aan de schilderijen. Ze zijn trefzeker, maar tegelijk soms op een superieure manier een beetje slordig, niet helemaal af, niet helemaal afgewerkt, vooral op de voorgrond waar zich vaak onbestemd gras moet bevinden. In de Auvers-schilderijen doet zich in verhevigde mate voor waarvan altijd al bij Van Gogh sprake was: de combinatie van een dynamische manier van schilderen en een zorgvuldige voorbereiding. Dat is te zien aan de manier waarop hij in brieven aan zijn broer Theo schrijft en laat zien welke kleuren hij waar precies zal gaan gebruiken. Het is alsof hij voor elk schilderij een plan de champagne heeft. Hij begint niet zo maar te schilderen, al lijkt dat wel zo. Hij heeft zijn \u2018brutale kleurgebruik\u2019, zoals Teio Meedendorp het in de mooie catalogus noemt, hij heeft zijn voorbedachte rade en zijn spontane penseelgebruik. Het komt neer op de geslaagde combinatie van zorgvuldige voorbereiding en spontane executie. Elk landschap dat Van Gogh in deze bijna drie maanden schilderde zindert, de korenvelden, de vergezichten, de luchten, de tuinen, de panorama\u2019s, soms wild, soms sereen, soms robuust, soms verfijnd. Ze hebben iets ongeduldigs \u00e9n iets rustgevends. Aan de Korenvelden na de regen<\/em> kun je zien dat de aarde en de velden het water rustig opslorpen.<\/p>\n

Van Gogh had niet alleen haast, hij wilde zichzelf ook laten zien dat hij alle genres nog meester was. Hij maakte de al genoemde portretten met twee keer Gachet, hij maakte een verpletterend portret van de kerk van Auvers en zeven bijzondere boeketten bloemen: de witte Rozen<\/em>, het Glas met Anjers<\/em>, de Rozen met ranonkels<\/em>, de Distels<\/em>. Bloemen zijn ideaal om tegelijk nonchalant en precies de schilderen. Absintglas met veldbloemen<\/em> lijkt met de voet geschilderd, maar is toch precies goed.<\/p>\n

Van Gogh bereikt met de kleur voor die landschappen een ongekende subtiliteit, gevarieerd en toch evenwichtig, vlakken afgewisseld met bomen, struiken, bloemperken.<\/p><\/blockquote>\n

Het landelijke dorp Auvers met oude huizen en veel bomen (speciaal kastanjes) wordt door Van Gogh niet pittoresk, maar robuust en tegelijk fijnzinnig vastgelegd, geholpen door de zwarte contouren (een soort klare lijn) die zijn schilderijen zo\u2019n modern aanzien geven. De rieten daken van de huizen en boerderijen hebben zijn voorkeur. Iets bijzonders is de reeks langwerpige landschappen (90 x 50 cm) waarvan hij het formaat heeft aangepast aan de brede en vlakke vergezichten die opduiken zodra men buiten Auvers is. Die wilde hij schilderen. Dit zijn nagenoeg platte velden voor verschillende soorten graan, groente, bieten en aardappelen, door Van Gogh benut om er al schilderend een mooi verglijdend moza\u00efek van te leggen, zoals met Landschap met rijtuig en trein.<\/em> De schilderijen die hij ervan maakte drukten uit, zo zei hij, wat hij niet met woorden kon zeggen: \u2018hoe gezond en hartversterkend ik het platteland vind.\u2019 Maar het onheilspellende Korenveld met kraaien<\/em> behoort er ook toe.<\/p>\n

Geliefd was bij Van Gogh ook het schilderen van huizen aan de horizon met een voorgrond die de helft van het schilderij beslaat en bestaat uit korenvelden, wijngaarden en grasvelden. Van Gogh bereikt met de kleur voor die landschappen een ongekende subtiliteit, gevarieerd en toch evenwichtig, vlakken afgewisseld met bomen, struiken, bloemperken. Het zijn vele tinten, schrijft aan zijn moeder en zuster, \u2018fijn geel, fijn zacht groen, fijn paarsch groen, (\u2026) alles onder een lucht met fijn blauwe, witte, rose, violette toonen.\u2019 En een strategisch toefje rood.<\/p>\n

\"\"
Kreupelhout met twee figuren. Vincent van Gogh, Cincinnati Art Museum, Cincinnati<\/figcaption><\/figure>\n
aan de wortel aangetast<\/h5>\n

Ook al zie je echte huizen, boerderijen, schuren, tuinen, paden en korenvelden, maar ze zijn door Van Gogh niet realistisch geschilderd. Zijn \u2018brutale kleurgebruik\u2019 betekende dat alles een andere kleur en gedaante kon krijgen. Daarvan zei hij dat hij \u2018niet kon schilderen zoals je het ziet\u2019, maar zoals hij het wilde zien, zodat er iets nieuws ontstond. Hij wilde het eigen karakter van wat hij zag eruithalen. Daardoor werden zijn kastanjebomen met hun witte bloementoortsen zo monumentaal, daardoor werden de takken van de witte Amandelbloesem <\/em>zo grenzeloos beroemd: omdat hij ze los van de boom schilderde, als alleen takken met bloemen. Amandelbloesem<\/em> was nog geschilderd in Saint-R\u00e9my, als kraamcadeau voor Jo, de vrouw van zijn broer Theo, ter gelegenheid van de geboorte van hun naar Vincent genoemde zoon begin 1890.<\/p>\n

Van Gogh\u2019 productiviteit gedurende die zeventig dagen zou je een klassiek geval van \u2018late bloei\u2019 kunnen noemen, van \u2018latest work\u2019, als fenomeen speciaal bekend bij componisten. Van Gogh is die een late bloei min of meer bij vol bewustzijn aangegaan. In hoeverre zijn uiteindelijke zelfmoord op 27 juli en zijn dood twee dagen later, in verband staat met die creatieve explosie is de vraag die Louis van Tilborgh zich in de catalogus stelt. Het was voor Van Tilborgh geen impulsieve daad. Van Goghs creatieve haast was zijn eigen compensatie voor het besef dat de laatste twee jaar langzaam bezit van hem was gaan nemen: dat hij mislukt was, gefaald had. De mentale ontreddering, de pogingen zichzelf te vergiftigen, de aanvallen van uitzinnigheid, de daarmee gepaard gaande eenzaamheid en zwaarmoedigheid, zouden terugkomen, wist hij zelf. Aan de hand van de brieven aan Theo en aan Willemien ziet Van Tilborgh het existentieel lijden van Van Gogh vanaf 1888 toenemen. \u2018Ook mijn leven is aan de wortel aangetast, ook ik sta niet meer stevig op mijn benen,\u2019 schrijft hij aan Theo. Maar uiterlijk lijkt hij in Auvers ook vol energie en levenslust. Uit een gevoel van grote triestheid en \u2018een patroon van zwaarmoedige gevoelens\u2019 vloeide Van Goghs su\u00efcide uiteindelijk voort. Zou hij van de schotwond die hij zichzelf in zijn borst toebracht genezen, \u2018dan zou hij opnieuw proberen zijn leven te be\u00ebindigen, zo ondraaglijk vond hij het bestaan\u2019, schrijft Van Tilborgh.<\/p>\n

\"\"
Bloeiende kastanjetakken. Vincent van Gogh, Collectie Emil B\u00fchrle, bruikleen aan Kunsthaus Z\u00fcrich, Z\u00fcrich<\/figcaption><\/figure>\n

de dingen goed aankijken
\n<\/span>Het is geen geringe gebeurtenis om bijna alle schilderijen uit die laatste periode bij elkaar te zien, iets wat hierna ook niet meer zo gauw zal gebeuren. In die laatste maanden balde Van Goghs uitzonderlijke talent zich samen, waardoor het ene na het andere meesterwerk ontstond. Van Gogh in Auvers-sur-Oise. Zijn laatste maanden <\/em>heeft daardoor bijna iets overweldigends, het Stendhal Syndroom (te veel goede kunst ineens) veroorzaakt door het zien van het werk van \u00e9\u00e9n schilder.<\/p>\n

De dingen goed aankijken, dat is wat Van Gogh de laatste maanden ondanks zijn haast ook deed.<\/p><\/blockquote>\n

Ondanks alle ellende die hij meemaakte behield Van Gogh een tamelijk nuchtere kijk op alles wat hem overkwam en wat hij moest doen, zoals verhuizen met heel zijn hebben en houwen van Saint-R\u00e9my in het zuiden van Frankrijk naar Auvers in het noorden, 30 kilometer van Parijs. Dat hij per se uit de inrichting in Saint-R\u00e9my weg wilde, aanvankelijk tegen de wil van zijn dokter, was een realistische wens. Er moest verandering van atmosfeer komen. Hij zag zijn nieuwe omstandigheden scherp, en ook zijn lot. In de laatste brief aan zijn moeder en zijn zuster Willemien van 14 juli zegt hij het erg goed te vinden dat Willemien in een ziekenhuis is gaan werken. Zij is er, net als de dokters, op uit om \u2018smart te verminderen\u2019 en \u2018hetgeen gedaan moet worden eenvoudig en verstandig en met goedheid te doen \u2013 wel dat<\/em> noem ik de dingen goed aankijken en \u2013 vertrouwen.\u2019 Dat is wat Van Gogh de laatste maanden ondanks zijn haast ook deed: de dingen goed aankijken.<\/p>\n

\n

Van Gogh in Auvers-sur-Oise. Zijn laatste maanden<\/em> is tot 3 september in het Van Gogh Museum in Amsterdam<\/p>\n<\/div>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ook al is Vincent van Gogh alomtegenwoordig, het kan voorkomen dat je een paar maanden niet bewust naar zijn schilderijen hebt gekeken. Wanneer dat bewuste kijken zich dan ineens weer voordoet staat je een verrassing te wachten. Argeloos de tentoonstelling over Van Goghs laatste maanden in Auvers-sur-Oise binnenstappend zie je in een flits weer hoe […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-569447","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/569447","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=569447"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/569447\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":569493,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/569447\/revisions\/569493"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=569447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=569447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}