Kent u de Europese begrotingsregels nog? Die zijn vastgelegd in het Stabiliteits- en Groeipact, de verzameling begrotingsafspraken die EU-landen met elkaar hebben gemaakt. Sinds de uitbraak van de coronapandemie in 2020 zijn die begrotingsregels buiten werking gezet. Maar de overheidsfinanci\u00ebn in vrijwel alle Europese landen hebben de afgelopen jaren een behoorlijke klap gekregen.<\/p>\n
Naar verwachting worden de begrotingsregels in 2024 weer van kracht. Als die naar de letter zouden worden nageleefd, zal dat voor de meeste EU-landen leiden tot forse bezuinigingen of belastingverhogingen, met aanzienlijke economische consequenties. Noord-Europese landen kunnen ook weer tegenover Zuid-Europese landen komen te staan.<\/p>\n
De begrotingsregels stellen dat het begrotingstekort niet hoger mag zijn dan 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) en dat de overheidsschuld niet hoger mag zijn dan 60 procent van het bbp. Volgens het IMF hadden in 2022 14 van de 27 EU-landen<\/a> hogere begrotingstekorten dan 3 procent, waaronder Nederland, Frankrijk, Itali\u00eb, Spanje en Belgi\u00eb. En 13 EU-landen<\/a> hadden in 2022 hogere schuldniveaus dan 60 procent van het bbp, waaronder Duitsland, Frankrijk, Itali\u00eb, Spanje, Belgi\u00eb, Oostenrijk en Finland.<\/p>\n Landen die wel aan de 3- en 60-procentnorm voldoen, moeten bovendien hun begrotingstekorten met 0,5 procent<\/a> van het bbp per jaar omlaag brengen, totdat ze hun middellange-termijndoelstelling voor het structurele begrotingstekort (dat tekort is voor de stand van de conjunctuur geschoond) hebben bereikt. Voor de meeste landen ligt die tussen de +1 en -1 procent<\/a>, grofweg begrotingsevenwicht. Maar het IMF schat voor 2022 dat 22 van de 27 EU-landen<\/a> een structureel tekort hebben van meer dan 1 procent, op Cyprus, Denemarken, Ierland, Portugal en Luxemburg na.<\/p>\n Om n\u00f3g meer discipline in de overheidsfinanci\u00ebn te hebben, mogen de overheidsuitgaven bovendien niet sneller stijgen dan met de potenti\u00eble groei van het bbp \u2013 de zogenaamde uitgavenregel<\/a>. En als de staatsschuld hoger is dan 60 procent van het bbp, moet die met minimaal 1\/20e<\/sup> van het verschil dalen per jaar.<\/p>\n Al jaren wordt gedebatteerd over de vraag hoe de begrotingsregels moeten worden hervormd. Hoe kan bij een crisis de economie worden ondersteund, structurele ruimte ontstaan voor overheidsinvesteringen, de begroting op lange termijn houdbaar blijven en worden afgedwongen dat EU-landen de begrotingsregels naleven?<\/p>\n De begrotingsregels zijn oorspronkelijk ingevoerd om de Europese Centrale Bank (ECB) te beschermen tegen druk vanuit Eurolanden met hoge staatsschulden. Die willen graag hun overheidsschulden \u2018weginfleren\u2019. Daarnaast zouden investeringen kunnen worden verdrongen als de rentes in het Eurogebied omhoog zouden gaan door hogere overheidsschulden.<\/p>\n Deze zorgen zijn sinds de invoering van de euro ongegrond gebleken.<\/p>\n Tegelijkertijd zijn wel de nadelen van harde begrotingsregels pijnlijk duidelijk geworden tijdens de Grote Recessie (2008-2015). Die regels hebben namelijk een blinde focus op tekorten en schulden. Daardoor kwam Europa in een dubbeldip-recessie toen Europese overheden massaal en synchroon gingen bezuinigen. Europese regeringsleiders hebben tijdens de coronapandemie en de energiecrisis wijselijk besloten de begrotingsregels op te schorten via de zogeheten algemene ontsnappingsclausule. Daarmee werd een herhaling van de geschiedenis voorkomen.<\/p>\n De begrotingsregels kijken vooral achteruit \u2013 hoeveel tekort en schuld hebben landen in het verleden opgebouwd?<\/p><\/blockquote>\n De begrotingsregels frustreren niet alleen een anticyclische begrotingspolitiek, ze ondermijnen ook overheidsinvesteringen. EU-landen hebben geen extra begrotingsruimte als ze maatschappelijk rendabele investeringen doen in bijvoorbeeld onderwijs, innovatie, infrastructuur en klimaat. Daarom gaan consumptieve overheidsuitgaven vaak ten koste van overheidsinvesteringen. De structurele economische groei en de oplossing van het klimaatvraagstuk worden dan vertraagd.<\/p>\n Bovendien kijken de begrotingsregels vooral achteruit \u2013 hoeveel tekort en schuld hebben landen in het verleden opgebouwd? \u2013 en nauwelijks vooruit: hoeveel toekomstige uitgaven staan overheden te wachten, bijvoorbeeld voor de pensioenen en gezondheidszorg? En hoeveel neemt het overheidsvermogen toe bij rendabele overheidsinvesteringen?<\/p>\n Als landen de regels voor de middellange-termijndoelstelling zouden respecteren, zouden overheidsschulden na enige decennia vrijwel volledig verdwijnen. Dat is niet alleen onverstandig omdat banken, verzekeraars en pensioenfondsen overheidsobligaties nodig hebben om normaal te kunnen functioneren. Het streven naar structureel begrotingsevenwicht of het afbouwen van de overheidsschuld is ook onnodig voor houdbare overheidsfinanci\u00ebn.<\/p>\n Schattingen<\/a> van het IMF laten zien dat overheidsrentes in de nabije toekomst laag blijven; die dalen weer als de inflatie onder controle is gekomen. Daarom kunnen landen prima wat hogere tekorten en schulden hebben dan de huidige begrotingsregels voorschrijven zonder dat dit leidt tot ontwrichting van de overheidsfinanci\u00ebn op lange termijn.<\/p>\n Wat hebben we aan Europese begrotingsregels als die door veel EU-lidstaten \u2013 inclusief Frankrijk, Duitsland en Itali\u00eb \u2013 helemaal niet worden nageleefd?<\/p><\/blockquote>\n Geen EU-land heeft ooit een boete gehad bij stelselmatige overtreding van de regels. Wat hebben we dan aan begrotingsregels als die door veel EU-lidstaten \u2013 inclusief de drie grootste landen: Frankrijk, Duitsland en Itali\u00eb \u2013 helemaal niet worden nageleefd?<\/p>\nDe nadelen van harde begrotingsregels<\/h5>\n
Nieuwe begrotingsregels<\/h5>\n