Het eerste dat er moest komen, zo werd duidelijk, <\/em>was een nieuwe grondwet. De huidige stamt nog uit het dictatoriale Pinochet-tijdperk (1973-1990), waarin ook de neoliberale, gecentraliseerde staat vorm kreeg.<\/p>\n De nationale overheid, onder leiding van de conservatieve president Sebastian Pi\u00f1era, gaf geen gehoor aan de volkswens, maar de municipios<\/em>, de gemeenten, wel. Samen organiseerden ze een burgerraadpleging die zijn weerga nog altijd niet kent: 2,4 miljoen mensen van 14 jaar en ouder, verdeeld over 214 gemeentes, deden mee. 93 procent stemde voor het opstellen van een nieuwe grondwet en 72 procent voor een volledig door burgers gekozen \u2018constitutionele conventie\u2019: een groep Chilenen die samen de grondwet zou gaan schrijven.<\/p>\n En zo geschiedde. Hoewel de eerste versie van de ultraprogressieve tekst afgelopen september werd weggestemd in een nationaal referendum, laat het voorbeeld zien dat lokale bewegingen van onderop en in samenwerking met gemeenten, zelfs in een van oudsher extreem neoliberale context, veel kunnen bereiken.<\/p>\n Estallido Social kun je toevoegen aan een rijtje van massale pleinprotesten tegen neoliberalisering en v\u00f3\u00f3r democratisering, zoals in Spanje (Los Indignados, 2011), in de Verenigde Staten (Occupy, 2011), in Athene (Syntagma Square, 2010-2012), in Parijs (Nuit Debout, 2015), in B\u00f3gota (2018) en La Paz (2019). Wat al deze protesten met elkaar gemeen hebben, is dat ze onafhankelijk waren van politieke kleur of ideologie. En dat ze, in assemblies <\/em>en assembl\u00e9\u00e9s, confluencias <\/em>en cabildos <\/em>experimenteerden met \u2018radicale\u2019 democratie. Minder hi\u00ebrarchisch, meer horizontaal. Minder machismo, meer feministisch. Niet elitair en formeel, maar open en participatief.<\/p>\n Het municipalisme is een politieke stroming rond deze principes.<\/p>\n Xavi Ferrer was lang betrokken bij burgerplatform Barcelona en Com\u00fa<\/em> (Barcelona Gemeenschappelijk) en de municipalistische Fearless Cities<\/em>-conferenties. Hij noemt het municipalisme een \u2018zachte\u2019 ideologie, in tegenstelling tot \u2018harde\u2019 ideologie\u00ebn als het socialisme of het communisme, grote en dogmatische narratieven met een duidelijk beeld van hoe de samenleving eruit moet komen te zien, inclusief de stappen om daar te komen.<\/p>\n Van Marx en zijn navolgers moesten bijvoorbeeld alle productiemiddelen \u2013 kapitaal, grond, arbeid \u2013 worden gecollectiviseerd. Bij het municipalisme ligt dat anders. Het heeft een duidelijk links profiel maar zonder de route helemaal uit te stippelen.<\/p>\n \u2018Het goede van het municipalisme,\u2019 zegt Ferrer, \u2018is dat het een opening is van politiek voor een brede groep mensen, en dat het een bescheiden opstelling heeft. We hebben niet alle antwoorden. We zijn niet gebonden aan een bepaalde ideologie, we hebben geen blauwdruk of stappenplan. Het municipalisme is radicaal maar pragmatisch. We hoeven niet te beweren dat we antikapitalistisch zijn. Soms werkt het beter om te zeggen: laten we onze samenleving, de plek waar we leven, de straten en onze werkplekken, radicaal democratiseren. Dat ziet er op elke plek anders uit.\u2019<\/p>\n Barcelona en Com\u00fa is een municipalistisch burgerplatform dat werd opgericht in 2014 en direct voortkwam uit de Indignados-protesten in 2011, als samenwerking tussen verschillende activistische groepen en burgerorganisaties. Na een periode van acties buiten de instituties besloot Barcelona en Com\u00fa in 2015 mee te doen met de gemeenteraadsverkiezingen. Ze wonnen, en deden dat in 2019 opnieuw, al werd het ditmaal een gedeelde eerste plek. Met activiste Ada Colau als eerste vrouwelijke burgemeester van de stad kwam de transformatie van Barcelona op gang. Zo werden er \u2018Super City Blocks\u2019 aangelegd: groene hubs<\/em> die zijn ontworpen om ruimte terug te claimen van auto\u2019s en vrij te maken voor het sociale leven en de lokale economie. De stad kreeg een gemeentelijk team voor feminisme en LGBTI-zaken, een Special Tourist Accommodation<\/em> Plan <\/em>om het toerisme te reguleren en de effecten daarvan op de huisvesting, en een gemeentelijk energiebedrijf, Barcelona Energia.<\/p>\n Niet alleen in Spaanse steden namen municipalistische burgerplatforms lokale instituties over, ook Italiaanse steden \u2018municipaliseren\u2019 de laatste jaren.<\/p><\/blockquote>\n Het stadsbestuur van Barcelona werd participatiever. Sinds 2015 wordt 75 miljoen euro, vijf procent van het jaarlijkse budget, \u2018participatief begroot\u2019 op het digitale participatieplatform decidim.barcelona<\/em>. Barcelona en Com\u00fa loodste ook een drastisch participatieplan door de gemeenteraad dat de verhoudingen tussen de bestuurlijke elite en de burgers ingrijpend zou veranderen. Zodanig zelfs dat een aantal grote water- en energiebedrijven tot aan het Hooggerechtshof procedeerden tegen het plan \u2013 met succes.<\/p>\n Niet alleen in Spaanse steden als Barcelona, Madrid, Zaragoza en A Coru\u00f1a namen municipalistische burgerplatforms lokale instituties over, ook Italiaanse steden \u2018municipaliseren\u2019 de laatste jaren. In Bologna bijvoorbeeld werd in 2016 de Coalizione Civica opgericht door een diverse groep activisten en burgers. Momenteel zit de coalitie met vier zetels in de gemeenteraad en levert ze de locoburgemeester, de 31-jarige Emily Clancy. Een belangrijke overwinning vorig jaar, in samenwerking met een groep burgercomit\u00e9s, was het stoppen van de transformatie van het stadsbos Prati di Caprara tot een winkelcentrum en parkeerplaats.<\/p>\n In Pisa en Napels zijn vergelijkbare ontwikkelingen. En in Grenoble en Nantes, in Zagreb en Belgrado, in Malm\u00f6 en in Warschau.<\/p>\n In Berlijn ontluikt het Munizipalismus Berlin-platform. De groep komt voort uit onder meer de woonbeweging, die vorig jaar de gemeente het mandaat gaf om grote vastgoedbedrijven te onteigenen met een legendarische campagne en een referendum: 59 procent van de bijna 2,5 miljoen opgekomen Berlijners stemden \u2018ja\u2019.<\/p>\n Ook in Latijns-Amerika werden municipalistische groepen en platforms verkozen, zoals Ciudad Futura in Rosario, Argentini\u00eb, en de Movimiento Valpara\u00edso Cuidadanos in Valpara\u00edso.<\/p>\n Wat delen al deze groepen? Is er zoiets als \u2018de municipalist\u2019? Op het eerste gezicht zijn er vooral verschillen, zowel qua structuur als qua aanleiding \u2013 onbetaalbare woningen (Berlijn, Barcelona, Rosario), extremisme en fascisme (Bologna, Belgrado), afvalproblemen en dakloosheid (Valpara\u00edso, Zagreb), om er een paar te noemen. Maar daaronder schuilt een sterke gedeelde overtuiging dat democratie van onderop moet komen.<\/p>\n De verschillende groepen hebben het allemaal over \u2018radicale democratie\u2019. \u2018Radicaal\u2019 gebruiken ze daarbij niet als handige krachtterm, maar in zijn letterlijke betekenis, afgeleid van het Latijnse woord radix<\/em>, dat wortel betekent. Met burgerassembl\u00e9es, cabildos<\/em>, comit\u00e9s of lokale raden proberen municipalisten terug te keren naar de wortel, naar een idee van wat democratie ooit betekende.<\/p>\n Ook over de strategie zijn de meesten het eens: om verandering op gang te brengen, moeten de instituties ingenomen worden. E\u00e9n voet in de instituties en honderd in de straat, is het adagium.<\/p>\n In de praktijk geeft dit een constante spanning. Bijna overal waar municipalistische platforms de lokale macht grijpen, is er wel kritiek op hoe ze losraken van hun \u2018wortels\u2019.<\/p>\n Municipalisten stellen de vraag: hoe kun je horizontaliteit en participatie realiseren in een verticaal, representatief systeem. Hoe schrijf je een politiek programma met mensen uit verschillende lagen van de samenleving? Hoe geef je leiderschap vorm in een leiderloze beweging?<\/p>\n Het antwoord op die laatste vraag illustreert de \u2018radicaal\u2019 democratische insteek van het municipalisme. In onder andere Barcelona en Bologna werden in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen primarias cuidadanas<\/em> gehouden: politieke bijeenkomsten zonder link met een partij of ideologie. Ze vonden plaats in buurten en straten, waren vaak van onderaf georganiseerd en stonden open voor iedereen.<\/p>\n Zo ook in Valpara\u00edso, een kust- en havenstad in Chili met ongeveer driehonderdduizend inwoners. In 2015 besloten zeven burger- en activistengroepen daar samen te werken. Ze waren al lang ontevreden over de neoliberale status-quo. Een afvalprobleem en een grote bosbrand zorgden voor het laatste zetje, en samen vormden ze het burgerplatform Movimiento Valpara\u00edso Cuidadanos (MVC). Een jaar later besloten ze mee te doen met de verkiezingen. In elk deel van de stad werden primarias ciudadanos <\/em>georganiseerd, waarbij zo\u2019n zesduizend mensen actief meededen en meeschreven aan een politiek programma. Het resultaat: het Open Programma van de Gemeenschappelijke Overheid. De MVC won de verkiezingen en Jorge Sharp, toen 30 jaar oud, werd burgemeester. Het leidde een nieuw tijdperk in.<\/p>\n Het grote geld heeft lang bepaald wat er in Valpara\u00edso gebeurt, en zou daar graag mee doorgaan.<\/p><\/blockquote>\n Is de stad nu, zes jaar en anderhalve termijn later, veranderd? Rodrigo Ruiz (55) is de rechterhand en een belangrijke adviseur van Sharp. Hij heeft het allemaal mede georganiseerd. Tegenwoordig heeft hij een kantoortje in het gemeentehuis. Vanachter zijn bureau legt hij uit dat de beweging drie pijlers heeft: transformatie, democratie en comunes<\/em> (vergelijkbaar met buurten). Transformatie omdat volgens de MVC de grote problemen van deze tijd het gevolg zijn van de neoliberale staat en een \u2018extractivistische\u2019 economie. Democratie omdat de transformatie democratisch en participatief moet zijn. Comunes<\/em> omdat democratie daar moet beginnen waar het leven zelf zich afspeelt, \u00e9n omdat daar de neoliberale verwoesting tastbaar en concreet wordt.<\/p>\n Ruiz vertelt dat het grote geld lang heeft bepaald wat er in Valpara\u00edso gebeurt, en daar graag mee doorgaat. De haven wil bijvoorbeeld uitbreiden, ten koste van de stad, schone lucht en een schone zee. Vastgoedontwikkelaars willen lucratieve hoogbouw. En aan de kust staan bedrijven op het punt een leegstaand negentiende-eeuws depot van vijftienduizend vierkante meter om te bouwen tot winkelcentrum en parkeergarage.<\/p>\n Dat moest anders kunnen, vond team-Sharp. \u2018Wij zeiden: dit gebouw is van de mensen, dus die moeten er ook bij betrokken worden,’ vertelt Ruiz. ‘We hebben in de comunes <\/em>een grootschalige enqu\u00eate georganiseerd, on- en offline, en zo werd besloten dat er een park moet komen. Dat wordt nu aangelegd.\u2019<\/p>\n Ook de hoogbouwplannen werden in een participatief proces omgebogen. In elke buurt werden assembleas <\/em>georganiseerd samen met bestaande buurtgroepen en comit\u00e9s. Niet alleen de huidige bewoners waren erbij, ook de toekomstige bewoners van de geplande appartementen praatten mee. De uitkomst werd opgenomen in de plaatselijke verordening, het Plan Regulador Comunal. Maximaal zeven meter hoge flats, en bij uitzondering tien of twaalf, in plaats van de zestig \u00e0 tachtig die de ontwikkelaars in gedachten hadden. De wil van de mensen werd wet.<\/p>\n\n Op nog geen 120 kilometer naar het westen van Valpara\u00edso ligt de Chileense hoofdstad Santiago. De stad is onderverdeeld in 34 comunes<\/em>. Een daarvan is Recoleta, een andere proeftuin van progressieve denkers en politici. Daniel Jadue (55), lid en aanvoerder van de communistische partij in Chili, is er burgemeester.<\/p>\n In het kader van de progressieve conferentie Our Future Is Public in Santiago, die afgelopen december plaatsvond, kreeg ik een rondleiding door Recoleta. Een internationale groep van ge\u00efnteresseerden \u2013 vakbondsmensen, ngo-medewerkers, activisten en journalisten \u2013 kon een kijkje nemen in de buurt en Jadue en later zijn woordvoerders vragen stellen. Jadues flitsende analyse van de \u2018neoliberale commercialisering van het leven\u2019 maakte indruk. Die kreeg vorm, vertelde hij, toen dictator Pinochet en zijn in Chicago geschoolde economen in de jaren zeventig van Chili een laboratorium maakten voor het toen nog nieuwe neoliberalisme.<\/p>\n \u2018Hoeveel overheidslagen zijn er in jouw land?\u2019 vroeg Jadue de groep. Een vakbondslid uit India stak vijf vingers op. \u2018En wat is de belangrijkste?\u2019 \u2018The national government<\/em>,\u2019 was het antwoord. \u2018Fout,\u2019 reageerde Jadue, \u2018de belangrijkste laag is altijd de comune<\/em>.\u2019<\/p>\n En dat is niet slechts semantiek, legde hij uit, want een decentrale overheid staat dichter bij de mensen en is daarom per definitie democratischer dan een centrale. \u2018De autoriteiten wonen niet op de plekken waarover ze regeren. Ze komen er alleen om stemmen te winnen.\u2019<\/p>\n Er is de afgelopen jaren veel gebeurd in Santiago. Zo werd de eerste farmacia popular <\/em>opgericht, waar mensen goedkope medicijnen kunnen ophalen. En een optica popular<\/em>, een opticien volgens vergelijkbaar concept. Ook loopt er een proef met publiek-co\u00f6peratieve huisvesting. Als onderdeel van de rondleiding kregen we een pand te zien waar honderdvijftig mensen, vooral families, zijn gehuisvest. De huur is inkomensafhankelijk: maximaal 25 procent van de maandelijkse inkomsten. Het zijn de eerste sociale huurwoningen in de hele stad.<\/p>\n De aanpak van Jadue heeft trekken van \u2018oud\u2019 en \u2018nieuw\u2019 links. In het van bovenaf opgelegde sociale beleid zien we het \u2018oude\u2019 communisme terug van Jadu\u00e9s politieke partij. Er is weinig te zien van de radicale democratie, zoals de buren van Valpara\u00edso die voorstaan. Tegelijk schuilen in het lokaal-specifieke karakter van de projecten, de voorkeur voor een co\u00f6peratieve aanpak en de eigenwijze houding ten opzichte van de nationale overheid wel degelijk elementen van het municipalisme.<\/p>\n Het municipalisme kent een aantal theoretische grondleggers. David Harvey bijvoorbeeld, die schreef over rebel cities<\/em> die het voortouw nemen in de mondiale strijd tegen het kapitalisme. Een andere grondlegger is historicus en politiek filosoof Murray Bookchin. De meeste municipalisten hebben zijn boek Urbanization without Cities <\/em>(1992) wel gelezen. Steden, schrijft Bookchin, hebben niet alleen een hoge bevolkingsdichtheid, ze zijn ook gelaagd en sociaal divers, en er is van oudsher veel toewijding en zorg voor de publieke zaak.<\/p>\n Dat de eerste steden ontstonden als gevolg van toegenomen productiecapaciteit na de uitvinding van de landbouw, zoals algemeen wordt aangenomen, is volgens Bookchin een neoliberaal frame. Hij stelt dat ze eerder ontstonden uit een uitbreiding van de familiebanden uit de tribale samenleving. Die lijn zette zich door in steeds \u2018modernere\u2019 steden, in steeds nieuwe vormen, in het burgerschap van het oude Athene, in de \u2018broederschap\u2019 van Middeleeuwse Italiaanse steden, in de autonomie en referenda van vroegmoderne Zwitserse regio\u2019s. Zelfs tijdens de opkomst van het industrieel kapitalisme in het begin van de negentiende eeuw, schrijft Bookchin, imiteerden arbeiders een \u2018dorpscultuur\u2019 in de buurten, barrios<\/em> en quartiers<\/em>, met een rijk gemeenschapsleven en mutual aid networks<\/em>.<\/p>\n Dat decentralisering een grote rol speelt, wil niet zeggen dat municipalisten pleiten voor zelfvoorzienendheid of isolatie.<\/p><\/blockquote>\n Volgens Bookchin verslindt het kapitalistisch grow-or-die<\/em>-ethos onze steden en verandert ze in anonieme megastructuren waar massale consumptie en productie doelen op zich zijn geworden. Steeds verder uitdijende industri\u00eble, commerci\u00eble, zaken- en winkelcentra zijn hiervan het symbool. \u2018Steden,\u2019 schrijft hij, \u2018verloren hun vorm als onderscheidende en rijke culturele entiteiten op menselijke schaal, met beheersbare politiek. Ze zijn veranderd van ethische arena’s met een uniek menselijke, beschaafde vorm van saamhorigheid, in immense, overheersende en anonieme markten.\u2019<\/p>\n In die overheersende markt, maar ook in de bijbehorende overheidsstructuren, worden mensen weinig aangemoedigd om mee te doen aan het publieke en politieke leven, en daarmee om zich te ontwikkelen tot burgers. Het municipalisme wil die machtsstructuren doorbreken \u2013 democratisering van onderop \u2013 en bovendien de stad zelf terugwinnen, en het leven erin.<\/p>\n Het radicaal democratische municipalistische ideaal gaat vaak gepaard met de roep om meer decentralisering en lokale autonomie. Hoe dichter bij de mensen, is het idee, hoe radicaler \u2013 gewortelder \u2013 de democratie, en hoe meer instituties meebewegen met regionale verschillen. Zonder autonomie en budget, zeggen de municipalisten, is elke vorm van (lokale) democratie een hol begrip.<\/p>\n Europese steden anno nu hebben over het algemeen meer macht ten opzichte van nationale overheden dan steden in Latijns-Amerika.<\/p>\n Valpara\u00edso en Recoleta opereren bijvoorbeeld in een sterk gecentraliseerde nationale context, waarin de stad maar weinig autonomie heeft, een erfenis uit het dictatoriale verleden. Barcelona, aan de andere kant, is onderdeel van Cataloni\u00eb, een van de zeventien autonome regio’s van Spanje en heeft relatief juist veel voor het zeggen. Dat verklaart deels de pionierende rol van deze stad. Hetzelfde geldt voor stadsregio Berlijn, dat de grondwettelijke status heeft van federale staat.<\/p>\n Dat decentralisering een grote rol speelt, wil niet zeggen dat municipalisten pleiten voor zelfvoorzienendheid of isolatie. Integendeel, een mondiaal, internationaal perspectief is essentieel. Fearless Cities<\/em>, de internationale reeks municipalistische conferenties, is gestoeld op dit idee. Namens Barcelona en Com\u00fa hielp Xavi Ferrer in 2017 de eerste editie van Fearless Cities organiseren in Barcelona, waar onder andere de municipalistische burgemeesters Jorge Sharp en Ada Colau elkaar ontmoetten.<\/p>\n Toen Barcelona en Com\u00fa de verkiezingen won, werden ze benaderd door organisaties en platforms uit steden en regio\u2019s van overal op de wereld. Ze maakten een lijstje met \u2018inspirerende\u2019 organisaties. Die deelden een aantal eigenschappen, zegt Ferrer. \u2018Ze hadden een pragmatische blik op de instituties, sterke lokale wortels en tegelijk een mondiaal perspectief zodat het \u201clokalisme\u201d niet blind zou zijn voor internationale problemen en geen elementen van nationalisme of een \u201cwij\u201d versus \u201czij\u201d kon bevatten.’<\/p>\n De acht conferenties die volgden, in Belgrado, Brussel, Warschau, Napels, Rosario, New York en Valpara\u00edso, dienden als verbindingsmomenten voor de wereldwijde municipalistische beweging, maar waren vooral regionale conferenties, allereerst bedoeld om regionale betrokkenen in Zuid-Europa, Noord- en Centraal-Europa of Latijns-Amerika samen te brengen.<\/p>\n Uit netwerken rond Barcelona en Com\u00fa en Fearless Cities ontstonden weer andere, internationale groepen, zoals het European Municipalist Network (EMN), dat werd opgericht in 2021. Het netwerk bestaat uit mensen van lokale bewegingen, burgerorganisaties, denktanks, universiteiten en lokale politieke partijen uit zo’n twaalf Europese landen met een municipalistische inslag. Sophie Bloemen van Commons Network uit Amsterdam, een \u2018werkplaats voor de sociaal-ecologische transitie\u2019 (en voormalig werkgever van de auteur van dit stuk), is een van hen.<\/p>\n De paradox van Amsterdam is dat de gemeente een van de initiatiefnemers is van het municipalisme in de stad, terwijl municipalisme hoort te beginnen in de straten.<\/p><\/blockquote>\n \u2018EMN,\u2019 vertelt Bloemen, \u2018is een netwerk voor kennisuitwisseling, een school bijna, voor municipalisten in Europa om van elkaar te leren. Wat gebeurt er in Nantes, hoe doen ze het in Napels, wat zijn de lessen uit Zagreb?\u2019 In elke stad en regio ziet het politieke landschap er anders uit. \u2018In Zuid-Europa heeft het municipalisme een feministische inslag. In Berlijn en Amsterdam gaat het over wonen, en over de transformatie van de economie als geheel. De veranderingen moeten gedragen worden door lokale bewegingen, daarom hebben we ook verschillende municipalismes nodig.\u2019<\/p>\n Maar ondanks het pragmatisme gaat het altijd over het lokale, en over radicale democratie. Het gaat over politiek m\u00e9t mensen, over de stad, over democratische processen. En over een lokale regering die het heft in handen neemt. Amsterdam heeft zo\u2019n regering, zou je kunnen zeggen. De recente verkiezingsoverwinningen van GroenLinks in 2018, gevolgd door de Partij van de Arbeid in 2022, zorgden voor een heropleving van links met progressief beleid tot gevolg. Is Amsterdam een Nederlands voorbeeld van een fearless city<\/em>, een voorbeeld van een municipalistische stad?<\/p>\n De gemeente probeerde het wel. GroenLinks, op dit thema aangevoerd door wethouder Rutger Groot-Wassink, wierp het municipalisme expliciet op als mogelijk alternatief voor de neoliberale orde. Groot-Wassink omschreef Amsterdam in 2019 als een \u2018klein Gallisch dorpje dat dapper weerstand biedt aan het groeiende rechts-populisme en zich opwerpt als uitdager van het mondiale neoliberalisme\u2019. De partij riep Amsterdam al snel uit tot fearless city<\/em> en ondersteunde de oprichting van De 99 van Amsterdam, een \u2018forum\u2019 van burgerorganisaties en lokale bewegingen dat in 2019 en in 2021 municipalistische conferenties organiseerde.<\/p>\n De paradox van Amsterdam is dat de gemeente een van de initiatiefnemers is van het municipalisme in de stad, terwijl municipalisme hoort te beginnen in de straten en \u2018eindigt\u2019 in de instituties, niet andersom. En de beweging in de straten van Amsterdam is tot op heden zeer gefragmenteerd.<\/p>\n Er zijn wel elementen in het stadsbestuur die je municipalistisch zou kunnen noemen. De gemeente maakt bijvoorbeeld werk van een autovrije stad, met meer ruimte voor het sociale leven. En begon jaren geleden al \u2013 weliswaar op veel kleinere schaal dan Barcelona of Parijs \u2013 met participatief begroten op stadsdeelniveau. Ook is er van oudsher een tendens in de stad die gericht is op het co\u00f6peratieve beheer van energie en woningen. Een groep (burger)organisaties, waaronder Commons Network, werkt nu samen met de gemeente aan een zogenaamde incubator<\/em> om de co\u00f6peratieve \u2018sector\u2019 verder te stimuleren.<\/p>\n Het zijn voorzichtige stappen richting een meer municipalistisch idee van de \u2018stad\u2019. Die voorzichtigheid is inherent aan municipalistische verandering: stap voor stap, steeds weer lerend van de vorige stap, evalueren, meer mensen betrekken, aanpassen, het is een proces zonder einde. Het municipalisme is een stroming zonder magisch einddoel of routekaart. Zonder hoop zelfs om ooit een perfecte stad te bereiken, omdat municipalisten zich realiseren dat een utopie een utopie is en er geen systeem bestaat dat zo\u2019n utopie in de praktijk mogelijk maakt.<\/p>\n Die pragmatiek onderscheidt het municipalisme van de grote linkse vertogen van weleer. Van Belgrado tot Barcelona en van Warschau tot Valpara\u00edso wordt zo niet alleen gewerkt aan alternatieven voor het neoliberalisme, maar ook aan andere vormen van politiek; bescheiden, feministisch, en radicaal democratisch. En aan een stad die burgers bijeen brengt in het publieke leven in plaats van hen uit elkaar drijft als consumenten. Hoe die stad eruitziet, is afhankelijk van de context, maar \u00e9\u00e9n ding is zeker: ze zal door mensen zijn gemaakt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" In 2019 stonden de pleinen van Chili in vuur en vlam. De \u2018Estallido Social\u2019 \u2013 letterlijk: de sociale uitbarsting \u2013 bracht miljoenen mensen uit alle geledingen van de samenleving samen op de pleinen van Santiago, Valdivia, Concepci\u00f3n en Valpara\u00edso, verbonden in hun afkeer van decennia aan neoliberaal beleid. De uiteindelijke druppel was de zoveelste verhoging […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-557205","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-reportage"],"acf":[],"author_name":"Jens Kimmel","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/557205","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=557205"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/557205\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":559521,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/557205\/revisions\/559521"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jens Kimmel","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=557205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=557205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"Municipalisme\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/municipalisme-3-640x853.jpg\")
<\/p>\nRadicaal maar pragmatisch<\/h5>\n
Democratie van onderop<\/h5>\n
![\"Municipalisme\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/municipalisme-4-640x853.jpg\")
<\/p>\nDrie pijlers<\/h5>\n
Dichter bij de mensen<\/h5>\n
Urbanisatie versus Steden<\/h5>\n
Decentraal \u00e9n internationaal<\/h5>\n
Stap voor stap<\/h5>\n