{"id":55647,"date":"2019-04-15T14:00:00","date_gmt":"2019-04-15T12:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/een-nerd-in-feestverpakking\/"},"modified":"2020-01-13T15:05:07","modified_gmt":"2020-01-13T14:05:07","slug":"een-nerd-in-feestverpakking","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/een-nerd-in-feestverpakking\/","title":{"rendered":"Schrijver van het Boekenweekgeschenk Annejet van der Zijl neemt je mee haar wereld in"},"content":{"rendered":"

‘Ik werk niet vaak aan dit soort dingen mee,’ zegt Annejet van der Zijl. Ze blijft graag op de achtergrond. Zomergasten<\/em> sloeg ze twee keer vriendelijk af, het Boekenbal liet ze dit jaar aan zich voorbij gaan. ‘Ik had er geen zin in,’ zegt Van der Zijl (49) in een cafeetje in de Amsterdamse Jordaan, dicht bij haar huis. Blonde haren golven om haar blozende gezicht. Haar ogen stralen zonder een spoortje make-up. ‘Ik houd niet zo van die aandacht en mijn boeken verkopen zichzelf wel. Ik ben een escapist. Liever verdwijn ik in mijn verhalen, die tillen mij even boven het dagelijkse leven uit.’ Met een lachje: ‘Ik ben een nerd in feestverpakking.’<\/p>\n

Maar of ze nu wilde of niet, haar schrijverschap dwong haar naar de voorgrond. In 2002 brak ze bij het grote publiek door met Anna<\/em>, haar biografie van Annie M.G. Schmidt. Daarin toonde ze voor het eerst de kwetsbare kant van de alom bejubelde schrijfster. Twee jaar later volgde Sonny Boy<\/em>, een reconstructie van een onconventionele liefde tegen de achtergrond van de Tweede Wereldoorlog. Er zijn inmiddels meer dan een half miljoen exemplaren van verkocht en ook de verfilming was een succes. In het voorjaar van 2010 verscheen Bernhard<\/em>, haar opzienbarende reconstructie van de tot dan toe onbekende Duitse achtergrond van Prins Bernhard. Hierop promoveerde ze als historica aan de Universiteit van Amsterdam.<\/p>\n

Op 5 april krijgt Van der Zijl de Gouden Ganzenveer uitgereikt in hotel The Grand in Amsterdam vanwege haar ‘grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord’. Zij vindt het even geweldig als verrassend: ‘Mijn oeuvre meet opgestapeld minder centimeters dan de gouden veer die ik straks krijg.’ Maar volgens de Academie Gouden Ganzenveer heeft ze haar sporen ruimschoots verdiend. ‘Haar research is grondig,’ zegt Remco Campert, die de Veer vorig jaar in ontvangst mocht nemen en daarom eenmalig in de Academie zitting heeft. ‘Bovenal vind ik haar stijl zo prettig leesbaar. Ze neemt je aan je hand mee haar wereld in.’<\/p>\n

De keerzijde van de mythe<\/h5>\n

In de jaren negentig was het Campert die de toen jonge journaliste het beslissende duwtje in haar ontluikende schrijverschap gaf. Moet het leven groots en meeslepend zijn, vroeg Van der Zijl zich in die tijd af. Veel collega’s bij haar toenmalige werkgever HP\/De Tijd<\/em> feestten erop los in een nevel van drank en drugs. Zij ging na een werkdag braaf naar huis. Miste ze nu het echte leven? Het feestgedruis lonkte, maar in plaats van mee de kroeg in te gaan, trok ze zich achter haar schrijftafel terug en dook in de historie van Jagtlust, het legendarische Gooise landhuis dat in de jaren vijftig en zestig uitgroeide tot het meest roemruchte artistieke broeinest van Nederland; Remco Campert woonde er; schrijvers als Cees Nooteboom en Gerard Reve waren er kind aan huis.<\/p>\n

Zo kon Van der Zijl het bestaan van de bohemien op veilige afstand bestuderen en al schrijvende besluiten of het de moeite waard was. Aanvankelijk aarzelden de oud-bewoners van Jagtlust om haar te woord te staan. Maar toen Remco Campert overstag ging, volgde ook de rest. ‘Annejet dook op uit het niets,’ herinnert de schrijver zich. ‘Ik wist niet wie ze was of waar ze vandaan kwam, maar er ging een grote rust van haar uit en ze had kennis van zaken. Ik voelde me veilig bij haar en besloot mee te werken.’<\/p>\n

Zo schreef Van der Zijl haar boek Jagtlust<\/em>, waarmee ze in 1998 debuteerde. Ook de keerzijde van de mythe belichtte ze daarin: het vrijbuitersbestaan had een hoge tol ge\u00ebist van zowel de villa als haar bewoners. Bovendien had Campert in een gesprek tegen haar gezegd: ‘Ik ging weg van Jagtlust, want ik wilde schrijven.’<\/p>\n

Levensverhalen zo spannend mogelijk vertellen volgens de Angelsaksische traditie, d\u00e1\u00e1r gaat het om.<\/p><\/blockquote>\n

Van der Zijl besloot haar eigen Jagtlust te verlaten. In 2000 nam ze ontslag bij HP\/De Tijd<\/em> om haar tweede boek te schrijven: Anna<\/em>, een biografie van Annie M.G. Schmidt. ‘Als Remco mij toen niet had vertrouwd, was ik geen schrijfster geworden,’ zegt Van der Zijl. ‘Hij heeft mij de ogen geopend.’<\/p>\n

Sindsdien onderzoekt ze vragen over haar eigen leven via de verhalen van anderen. En passant stuit ze op lang verborgen geheimen en onderzoekt ze oude geruchten – van Annies zelfverkozen levenseinde tot Bernhards lidmaatschap van de NSDAP. Al is het haar daar nadrukkelijk niet om te doen, zegt ze. Levensverhalen zo spannend mogelijk vertellen volgens de Angelsaksische traditie, d\u00e1\u00e1r gaat het om; de wereldgeschiedenis vormt de rode draad.<\/p>\n

What makes Sammy run<\/em>, wil Van der Zijl weten, en wat doet hij met de kaarten die het leven hem toespeelt? In haar universum bepalen omstandigheden en karakter iemands levensloop; het is een troostrijke mix van maakbaarheid, genen en geluk. Haar toon is optimistisch, de boodschap mild: je kunt het heft in eigen hand nemen, maar het lot doet ook een duit in het zakje. ‘Ik wil mythes ontrafelen en er een mens van vlees en bloed voor teruggeven.’<\/p>\n

Extreem onveilig<\/h5>\n

Annajetske van der Zijl groeide op in een intellectueel lerarengezin in Leeuwarden, waar het in haar herinnering altijd regende. Haar ouders waren zeer milieubewust, een auto hadden ze niet. Annejet kreeg ‘volop kansen en boeken aangereikt’, over emoties werd weinig gepraat, ‘zoals dat in die tijd ging’. ‘Mijn ouders waren lieve, idealistische mensen; verlegen als alle Friezen en misschien niet zo wereldwijs.’<\/p>\n

Tijdens de fietstochten met het gezin droomde ze weg, om bij thuiskomst pas weer te ontwaken. ‘Verbeelding is een luxe,’ zegt ze. ‘Ik heb een groot deel van mijn jeugd verdroomd. Ik voelde me niet zo thuis in de wereld en zocht mijn toevlucht in verhalen.’ Haar twee broers en haar zus waren praktisch, zij was de dromer, die als enige naar het gymnasium en later de universiteit ging.<\/p>\n

‘Ik had liever in de overzichtelijke jaren vijftig geleefd.’<\/p><\/blockquote>\n

Ze vond de wereld maar ‘verbrokkeld’. Weliswaar bleven haar ouders ‘keurig bij elkaar’, maar verder leek iedereen om haar heen te scheiden in de nasleep van de jaren zestig, waarin ‘niets heilig was en de samenhang geheel ontbrak’.<\/p>\n

De gepolariseerde jaren tachtig waren nog ongewisser. ‘Ik ben van de no future-generatie. Ik voelde me in die tijd extreem onveilig. Kernwapens, milieuvervuiling en massale werkloosheid… De wereld ging ten onder en wij kregen als boodschap mee: op jullie zit niemand te wachten. Wegdromen bij je eerste verliefdheid op muziek van The Cure, nee, het waren geen tijden voor romantische meisjes. Ik had liever in de overzichtelijke jaren vijftig geleefd.’ Maar het gaf ook veel vrijheid dat niemand iets van haar verwachtte. ‘Ik heb er lekker lang door kunnen scharrelen. Ik wisselde voortdurend van vriendje en levensovertuiging.’<\/p>\n

Zwermen mannen<\/h5>\n

‘Annejet was vroeg wijs,’ vertelt haar Noorse studievriendin Karin Bugge, nu topambtenaar bij het ministerie van Justitie in Noorwegen. Ze leerden elkaar kennen tijdens een college van hun studie massacommunicatie aan de universiteit van Amsterdam. ‘Het viel me meteen op hoe serieus en ijverig ze was. Daarin vonden we elkaar.’<\/p>\n

Maar ze raakte pas echt van haar studiemaatje onder de indruk toen ze haar op een dag haar zieleroerselen toevertrouwde. Ze dronken koffie in het raamkozijn van Annejets etage, de benen naar beneden bungelend. ‘Ik had liefdesverdriet en twijfelde of ik Annejet in vertrouwen zou nemen, omdat ik net als zij nogal gesloten ben. Gelukkig heb ik dat wel gedaan. Ik stond versteld van haar psychologische inzicht en relativeringsvermogen. Dit is een vriendin voor het leven, dacht ik. Als ze geen schrijfster was geworden, had ze een heel goede psycholoog kunnen zijn. Ze heeft een groot inzicht in de complexiteit van intermenselijke verhoudingen. Dat zie je in haar boeken terug.’<\/p>\n

\"Annejet<\/p>\n

De toekomst mocht dan ongewis zijn, de tijden onveilig, in nihilisme verzandden ze niet. Ze studeerden hard, praatten over films en dansten in de Roxy. Tijdens die avondjes zwermden er altijd jongens en mannen om Van der Zijl heen. ‘Annejet is altijd heel mooi geweest,’ zegt Bugge. ‘Mannen waren weg van haar. Ze werd op straat nagekeken, nu nog trouwens. Ik geloof niet dat ze doorhad hoe mooi ze was. Make-up droeg ze niet, in haar Friese jeugd had uiterlijk er nooit toe gedaan. Maar geen van mijn vriendinnen kan mannen zo charmeren als Annejet: dan gaan haar ogen glinsteren en krijgt ze die glimlach op haar gezicht.’<\/p>\n

Flip van Duijn, de zoon van Annie M.G. Schmidt, ondervond het aan den lijve. Hij ontmoette de schrijfster in een caf\u00e9 om over de biografie van zijn moeder te praten. ‘We aten een broodje en hadden meteen een klik,’ vertelt hij. ‘Annejet stelde zich bescheiden op en stelde grondige vragen. Ze luisterde goed en ik vertrouwde haar meteen. Ik was ook zeer vereerd door haar belangstelling voor mijn moeder. Annejet is nu eenmaal een heel charmante, mooie, intelligente vrouw die leuk praat en beschaafd is.’<\/p>\n

Uit de toon<\/h5>\n

Haar zachte benadering viel naar eigen zeggen uit de toon bij HP\/De Tijd<\/em>, waar ze in 1990 als redacteur belandde, na een masterstudie International Journalism in Londen. ‘Ik vond mezelf een slechte journalist,’ zegt Van der Zijl. ‘Ik had geen gevoel voor scoops en mensen ongelukkig maken met mijn stukken leek me niet mijn levensdoel. Journalistiek floreert bij tegenstellingen, zag ik daar. De toenmalige redactiecultuur was behoorlijk uitbundig: er werd veel uit- en vreemdgegaan, gedronken en gesnoven. Ik voelde me daar niet zo in thuis, ook vanwege de vaak nogal cynische wijze waarop iedereen en alles becommentarieerd werd. Ze vonden me geloof ik nogal een softy.’<\/p>\n

In de luwte ontwikkelde ze haar kwaliteiten. Die bleven niet onopgemerkt, al werd er weinig over gerept. ‘In zekere zin was Annejet de sterverslaggever,’ zegt oud-collega Bert Bukman. ‘Ze maakte prachtige misdaadreconstructies en portretten. Ik herinner me hoe ze in een van haar eerste stukken als stagiaire bij Haagse Post<\/em> de krakersrellen op Koninginnedag in 1980 in geuren en kleuren schetste. Ik heb het met bewondering gelezen. Ze kon heel goed schrijven en stond wat dat betreft hoog in de hi\u00ebrarchie.’<\/p>\n

‘Ik geniet extra van haar succes als ik aan die mannen bij\u00a0HP\/De Tijd<\/em> denk. Zij hebben nooit kunnen bevroeden dat Annejet zo succesvol zou worden, ze waren alleen met zichzelf bezig.’<\/p><\/blockquote>\n

Van der Zijl belandde bij het weekblad toen Haagse Post<\/em> en De Tijd<\/em> net waren gefuseerd, maar nog altijd twee kampen vormden op de redactie. Een oud-collega zag haar als ‘een echte De Tijd<\/em>-journalist, zo serieus en bescheiden’. Voor Bert Bukman, zelf afkomstig van De Tijd<\/em>, was ze iemand van ‘het andere kamp’. ‘HP<\/em> stond toen voor grachtengordel, libertair en ook wel arrogant. Daar had ik eerlijk gezegd wel eens last van, het duurde geruime tijd voordat het wederzijdse wantrouwen minder werd. Annejet was in die periode voor mij weinig zichtbaar. Ze had een verhouding met Henri de By, een gezichtsbepalende redacteur van HP<\/em> die later adjunct werd. Later, volgens mij in de tijd dat de relatie met Henry werd verbroken, werd ze meer uitgesproken en flamboyanter. Ik kreeg toen ook een beter contact met haar.’<\/p>\n

Sefanja Nods was destijds vormgeefster bij HP\/De Tijd<\/em> en is inmiddels al jaren een goede vriendin van Van der Zijl. ‘Annejet is een solist die stilletjes haar eigen gang gaat. Op de redactie werkten veel mannen met enorme ego’s, het was een echte machowereld. Annejet werd onderschat omdat ze weinig van zich liet horen, maar de mensen waren toen al dol op haar verhalen.’ Met een schaterlach: ‘Ik geniet extra van haar succes als ik aan die mannen denk. Zij hebben nooit kunnen bevroeden dat Annejet zo succesvol zou worden, ze waren alleen met zichzelf bezig.’<\/p>\n

Destijds was Van der Zijl de enige op de redactie die gefascineerd luisterde toen Nods vertelde over de familiegeschiedenis van haar schoonvader, Sonny Boy. ‘Er was niemand in ge\u00efnteresseerd, maar Annejet zag er meteen een prachtig verhaal in. Ze zei: “Dit is een boek!” Ik dacht: daar komt waarschijnlijk nooit wat van. Maar toen Anna een succes werd, kwam Annejet er onmiddellijk op terug.’<\/p>\n

Eerlijker beeld<\/h5>\n

Er was al veel over Annie M.G. Schmidt geschreven toen Van der Zijl zich er aan waagde. Een foto van een kwetsbare Annie gaf de doorslag: achter de mythe moest toch een mens van vlees en bloed schuilgaan? Flip van Duijn was ‘aangenaam verrast’ toen hij het manuscript twee jaar later las. ‘Het was liefdevol geschreven, maar wat mij meer trof: Annejet was niet in de val van de bewonderaars getrapt. Mijn moeder was een fantast die alles bij elkaar loog en aan de naarste of saaiste gebeurtenis nog een komische draai gaf. Iedereen was dol op die stoute troeteloma die rookte en dronk, maar ik zag een onzekere, afhankelijke dame op leeftijd die blind was en een drankprobleem had. Annejet liet ook die kant zien en schetste een eerlijker, echter beeld. Mijn moeder bleef dat kind van acht dat altijd naar bevestiging hunkerde.’<\/p>\n

Het was het antwoord op de vraag die Van der Zijl zich van tevoren had gesteld: kun je je eigen jeugd ontvluchten? Nee dus, toonde Annie M.G. Schmidt aan, uiteindelijk grijpt je jeugd je in je nekvel. Van Duijn heeft het idee dat Van der Zijl zich sterk met de vrouwen in haar boeken vereenzelvigt. ‘Ze herkent hun worstelingen en strijdlust en is net als zij een zelfstandige vrouw die zich staande houdt in het leven. Eigenlijk schrijft ze autobiografisch.’<\/p>\n

Lotgenotenclubje<\/h5>\n

Een laatbloeier, zo typeert Van der Zijl zichzelf, net als Annie M.G. Schmidt. Ze kon haar plek maar niet vinden, niet in haar jeugd, niet in haar tijd, niet op de redactie van HP\/De Tijd<\/em>; ze voelde zich altijd de buitenstaander. Schrijven was haar voorzichtige manier van de wereld verkennen. Maar gaandeweg is ze haar avonturen ook steeds meer in het echt gaan beleven. Hobbelde ze naar eigen zeggen aanvankelijk ‘nogal verlegen’ achter haar onverschrokken vriendinnen aan, nu volgt ze eigenzinnig de levens van bijzondere mensen.<\/p>\n

In Sonny Boy<\/em> schetst ze de onconventionele liefdesgeschiedenis van de Surinaamse Waldemar en de twintig jaar oudere, aanvankelijk nog getrouwde moeder Rika, die in de Tweede Wereldoorlog onderduikers in hun huis opnemen. Wat maakt iemand tot held, wilde Van der Zijl voor zichzelf uitzoeken. ‘Het antwoord kreeg ik van een oud-verzetsstrijdster die in dezelfde kampen als Rika had gezeten. Ze zei tegen mij: “Annejet, het waren meestal niet de slechtste huwelijken waarin besloten werd onderduikers op te nemen. Want misschien loutert lijden niet altijd, liefde doet dat meestal wel.”‘<\/p>\n

Gaandeweg ontpopte ze zich tot avonturier. ‘Ik had altijd al eens over de wereld willen varen en vond het prettig weg te zijn uit het hele circus dat na Anna<\/em> was ontstaan.’ Ze reisde met haar man Jo per containerschip naar Suriname, sprak met mensen in het bejaardentehuis van Paramaribo en dook in de archieven van concentratiekampen.<\/p>\n

Aan haar werkwijze herken je de journalist in Annejet, zegt schrijver Geert Mak. ‘Haar research is waanzinnig goed en ze kent de waarde van het interview.’ Zes jaar geleden fietsten ze elkaar op de Grimburgwal tegen het lijf. Kort daarna was hun ‘lotgenotenclubje’ geboren. ‘In ons vak zit je veel in je eentje te ploeteren,’ vertelt Mak. ‘Ik ben socialer, Annejet is echt een loner die het heerlijk vindt alleen in haar kamer te werken. Toch voelt ze zich soms erg eenzaam in haar succes, vertelde ze me. Om die reden heb ik een lotgenotenclubje van non-fictieschrijvers opgericht met Frank Westerman, Jan Brokken, Lieve Joris en Judith Koelemeijer. We eten vaak samen en dan praten we over onze belevenissen en bespreken we bijvoorbeeld welke titel het best bij een nieuw boek past. We zijn werkpaarden, de journalistiek is onze bakermat. Natuurlijk zijn we ook ijdel, maar we schrijven boeken omdat we het leuk vinden en niet omdat we zo nodig schrijver willen zijn.’<\/p>\n

Geromantiseerd<\/h5>\n

Anders dan een romanschrijver heeft Van der Zijl met echte mensen en emoties van doen. Dat maakt het schrijven van literaire non-fictie extra spannend. Ze probeert de waarheid zo op te schrijven dat iedereen zich er in kan vinden, maar dat is nog niet eenvoudig. Waldy Nods, de zoon van Sonny Boy, was dolgelukkig met het boek en bleef maar herhalen dat hij zijn ouders had teruggekregen dankzij de schrijfster. Zijn jongste dochter Myra Nods, huisarts in Amsterdam, ziet, zegt ze, ook de andere kant: ‘Ik heb me het verleden in mijn hoofd anders voorgesteld dan in het boek staat. De realiteit is dat hij als halfbloedje, en ook nog zoon van een gescheiden moeder, een schande was. Dat werd in die tijd in geen enkel milieu geaccepteerd. Niemand van zijn moeders kant wilde hem eigenlijk hebben nadat zijn ouders waren omgekomen. Dat stipt Annejet kort aan, en ze beschrijft het ook nog eens ehm\u2026 heel mild.’<\/p>\n

De liefdesgeschiedenis van haar grootouders vindt ze geromantiseerd. ‘Ik veronderstelde uit de verhalen dat mijn vader een foutje was; dat Rika per ongeluk zwanger raakte van Waldemar en dat ze toen maar samen verder zijn gegaan. Ze waren aan elkaar overgeleverd en hebben het bepaald niet makkelijk gehad in die tijd, zo stelde ik mij voor.’ Na een stilte: ‘Ik ervoer als kind dat mijn vader zijn ouders en hun huwelijk romantiseerde. Hij heeft het als een romantische liefde beschouwd en zo heeft Annejet het ook opgeschreven. En ja, iedereen die het boek leest of de film ziet – meestal vrouwen – wil natuurlijk ook in die romance geloven.’<\/p>\n

Wat haar ‘diep geraakt’ heeft in het boek is de dood van haar grootvader Waldemar. ‘Mijn familie heeft altijd geloofd dat Waldemar in zee is omgekomen tijdens de ramp op het schip Cap Arcona dat per vergissing door de geallieerden is gebombardeerd. Annejet suggereert in het boek dat mijn grootvader het bombardement overleefde en op het strand zou zijn doodgeschoten. Haar wending aan het einde, dat ik overigens waag te betwijfelen, maakt het voor mij zo veel verdrietiger.’<\/p>\n

Maar, zegt Nods, ik sta in mijn familie bekend als de meest kritische. ‘Mijn familie ervaart het boek Sonny Boy<\/em> als een groot geschenk en iedereen heeft Annejet in de armen gesloten. Ze is heel betrokken geraakt bij de familie. Ze stond heel liefdevol in het project en is echt van Rika en Waldemar gaan “houden” .’ Na een stilte: ‘En ook al komt het boek niet volledig overeen met mijn voorstelling, er is bij mij wel een gevoel van trots door ontstaan dat er eerder niet was.’<\/p>\n

Bitterzoet succes<\/h5>\n

Was Van der Zijl met Anna<\/em> al in \u00e9\u00e9n klap een publieke figuur geworden, met Sonny Boy<\/em> rees haar ster nog verder. Het boek werd tegen ieders verwachting in een megaseller die haar voorlopig financieel in staat stelt te blijven schrijven. Maar, zegt Mak, ‘haar Friese levenshouding – doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg – gaat moeizaam samen met het leven in de spotlights. Ze heeft lang moeten wennen aan haar roem. Ze wil met rust gelaten worden, maar is als een zonnebloem naar boven geschoten en staat nu vol zon te vangen.’<\/p>\n

\"Annejet<\/p>\n

Mak voorziet haar vaderlijk van goed advies. Een negatieve recensie? Niet te lang van wakker liggen, maar evenmin negeren. Een uitzinnige fan in de supermarkt? Niet wegduiken achter een berg wc-rollen maar vriendelijk begroeten. Mak: ‘Als je succes hebt, kom je in een compleet kunstmatige wereld terecht waarin iedereen iets van je wil. Dan komen er keiharde krachten op je af, ook negatieve, en is het constant zoeken naar evenwicht. Dan heb je ankers nodig om niet te gaan zweven. Dat zijn haar vrienden en in het bijzonder haar partner Jo.’<\/p>\n

Ook in haar werkwijze zoekt Van der Zijl vastigheid. Ze werkt volgens een strak stramien: eerst verzamelt ze een berg aan gegevens. Daarna maakt ze een chronologische factsheet zoals ze in Londen leerde. Het bestand bevat zowel de lotgevallen van haar hoofdpersonen en van de mensen om hen heen als de gebeurtenissen die gelijktijdig in de wereld plaatsvonden. Gaandeweg worden de verbanden duidelijk en doemt het boek vanzelf op. Dan is de tijd aangebroken om zich op te sluiten in haar kamer en te schrijven. Weken achtereen zit ze zinnetjes fijn te slijpen. Van der Zijls man Jo Simons – bladenmaker en hoofdredacteur van onder andere mannenblad BLVD Man<\/em> – en vriendin Sefanja Nods lezen elk hoofdstuk mee. ‘Ik lees als Miep uit Meppel,’ zegt Nods. ‘Die moet de zinnen ook begrijpen. Annejet reconstrueert haar boek wel tig keer, dus er gaat wel eens een bruggetje naar de volgende alinea verloren.’<\/p>\n

Priv\u00e9 omringt Van der Zijl zich met slechts een paar goede vriendinnen. Meer kan ook niet, zegt Nods. ‘Logisch als je je zo inleeft in de personen uit je boek. “Ik leid al zoveel levens,” zegt ze vaak.’ Van der Zijls talent is ook haar valkuil. ‘Ze is heel sensitief en kan ontzettend piekeren, over werkelijk alles: handelt ze wel juist, doet ze het goed, draagt ze bij wijze van spreken de juiste kleur jas? Ik vind het wel lief. Voor de waarheid is ze niet bang, wel om mensen te kwetsen.’<\/p>\n

Rookgordijnen<\/h5>\n

De schrijfster heeft de neiging te veel te piekeren en te twijfelen, zegt Nods. ‘In de kern is ze stevig, maar ze heeft een broos schilletje.’ Het andere geheim van haar succes, zegt Geert Mak, is haar partner Jo. Die brengt levensvreugde in haar Friese tucht en sleurt haar bijtijds haar schrijfkoker uit. Ze brengen veel tijd door in hun strandhuisje in Egmond, waar niemand haar kent en Jo bij de reddingsbrigade zit. ‘Daar zitten ze ontzettend gelukkig te zijn,’ zegt Mak, die zelf ook Fries is met een Limburgse partner, en die wel eens meeging. ‘Hun strandleventje is Annejets redding geweest, toen ze die lange zomers aan Bernhard schreef.’<\/p>\n

Ik ben zo blij dat die man nu uit je leven is, zei Jo tegen zijn vrouw nadat ze maar liefst vijf jaar aan haar boek en proefschrift over Bernhard had gewerkt. Ze beleefde veel plezier aan de gesprekken met de oude Duitse prinsen, de bezoekjes aan de Poolse landhuizen en het grondige speurwerk. Maar ze vond het moeilijk om het boek te schrijven. ‘Het heeft me hoofdbrekens gekost om de waarheid te vinden tussen al die rookgordijnen. Ook had ik er moeite mee dat de buitenwereld al zo’n vooropgezette mening had over wat er in mijn boek moest staan. Terwijl ik nu juist zo graag een ander soort boek over hem wilde schrijven.’<\/p>\n

Was over Bernhard buiten de sfeer van de roddel en sensatie nog wel een serieuze bijdrage te leveren? Ja, bewees Van der Zijl met haar reconstructie van de Duitse jeugdjaren van de prins.<\/p><\/blockquote>\n

Volgens Van der Zijl speelden persoonlijke gevoelens over Bernhard geen rol in het moeizame schrijfproces, maar anderen hebben een andere indruk. ‘Ze vond hem een ijdele kwast en een kwibus,’ zegt Flip van Duijn. ‘Zijn levensverhaal kon ze in \u00e9\u00e9n zin samenvatten: hij had zich omhoog getrouwd en zich daarna niet meer ontwikkeld. Zie daar maar eens een proefschrift van te maken.’<\/p>\n

Aanvankelijk hadden mensen in de rij gestaan om haar het project af te raden. Was over de prins buiten de sfeer van de roddel en sensatie nog wel een serieuze bijdrage te leveren? Ja, bewees de eigenwijze schrijfster met haar reconstructie van de Duitse jeugdjaren van de prins. En ook haar promotie werd een feit. ‘Zie haar staan, dames en heren: dame met bul,’ vol bewondering roemde haar promotor Hans Blom haar ‘onthulling van deze verborgen geschiedenis’ op 4 maart 2010.<\/p>\n

Koeien van fouten<\/h5>\n

En Bernhard? Die kon na dit proefschrift volgens de kranten in de geschiedenis worden bijgeschreven als ‘een mislukking’ voor het Nederlandse koningshuis. Het boek werd goed ontvangen, maar er kwam ook kritiek.<\/p>\n

‘Bernhard<\/em> is een goed debunking<\/em> journalistiek boek,’ zegt Hans Renders, hoogleraar biografie aan de Rijksuniversiteit van Groningen. ‘Van der Zijl lost mistige kwesties op die andere journalisten maar niet helder kregen. En schrijven kan ze. Maar een biografie is het niet, want ze heeft niet in Bernhards huid willen kruipen en vooral openstaande vragen beantwoord.’ Zo glipt Van der Zijl behendig tussen de genres door. Wat is ze nu eigenlijk, vraagt de hoogleraar zich af, een biografe, een journaliste of een schrijfster? ‘Ze laat zich niet vangen in een genre. Door zich niet eenduidig te positioneren, kan ze de boeken schrijven die ze wil zonder zich bloot te stellen aan kritiek. Dat wekt in de biografenwereld irritatie op.’<\/p>\n

Historicus en Bernhard-kenner Gerard Aalders is lovend over Bernhard<\/em> als reconstructie, maar minder over het proefschrift. ‘Het boek is geweldig,’ zegt hij. ‘Het leest heerlijk en Annejet heeft Bernhard in mijn ogen recht gedaan als de schurk die hij was. Als ik het over Bernhard heb, is het: “Heb je die oude Aalders weer.” Maar van Annejet pikt men het.’<\/p>\n

Als proefschrift vond Aalders het werk ‘onder de maat’. Hij somt op: haar onderzoeksvraag, what makes Sammy run<\/em>, was mager, en waarom schreef ze maar een halve biografie? ‘Ze stopt bij de Tweede Wereldoorlog, de rest van zijn leven raffelt ze af, terwijl die periode toch het meest brisant is.’ De wetenschappelijke verantwoording ontbrak volgens Aalders en ook de bronverwijzing was niet toereikend. ‘Veel noten ontbraken. En er stonden koeien van fouten in, verkeerde jaartallen en ga zo maar door.’ Hij concludeert: ‘Annejet is echt in de watten gelegd door Fasseur en Blom. Normaal maken ze het je als promovendus een stuk lastiger. Bij haar promotie zag ik die heren opvallend lief naar haar glimlachen.’ Suggereert hij soms dat haar promotiecommissie (waar overigens ook vrouwen in zaten) vol adoratie heeft zitten slapen toen ze haar proefschrift lieten passeren? ‘Je haalt me de woorden uit de mond.’<\/p>\n

Met Bernhard<\/em> bewees Van der Zijl eens te meer hoe ze verschilt van haar ‘lotgenoten’ uit het eetclubje van non-fictieschrijvers. Mak: ‘Wij willen onrust veroorzaken met onze boeken en duidelijk maken: het is allemaal niet zo goed als je denkt. Annejet wil mensen verzoenen. Ook Bernhard wilde ze aanvankelijk van zijn kwetsbare kant tonen, zodat hij een plek kon krijgen in de Nederlandse geschiedenis. Het liep alleen anders, ze werd niet goed van zijn jokkenbrokkerij.’<\/p>\n

Dat Annie M.G. Schmidt zelf een einde aan haar leven maakte, noemt Van der Zijl ‘een prachtig slotakkoord in een in mijn optiek vervuld leven’.<\/p><\/blockquote>\n

‘Dat laatste zie ik het zelf niet zo,’ zegt Van der Zijl. ‘Ik wilde de prins meer laten zijn dan het stereotype van de uitgekookte parvenu en ik denk dat dat me gelukt is.’ En dus duidde ze zijn streken tijdens haar promotieplechtigheid op kenmerkend milde wijze: ‘Bernhard trouwde uit liefde voor zijn moeder met Juliana.’ Ze wil de mensen niet leeg achterlaten, maar hoop bieden. Dat Annie M.G. Schmidt zelf een einde aan haar leven maakte, noemde ze dan ook ‘een prachtig slotakkoord in een in mijn optiek vervuld leven’. En ze schreef het tot dan toe onbekende feit zo elegant op, dat ook zoon Flip er vrede mee had.<\/p>\n

Sonny Boy<\/em> gaf ze ondanks de verschrikkingen van de oorlog ook warmte mee. ‘De grootste uitdaging was om er geen hopeloos boek van te maken,’ zegt Van der Zijl. ‘Ik wil dat mensen ermee verder kunnen. Soms kan het beschrijven van een geschiedenis een zekere rust en verzoening voor de nabestaanden brengen. Ik vind het prettig dat ik die macht heb.’ Is ze dan toch meer romanschrijfster dan ze wil toegeven? ‘Ik maak de feiten niet mooier, maar het is wel mijn waarheid.’<\/p>\n

Kinderen<\/h5>\n

Hoop bieden, het is een noodzaak, vindt Annejet van der Zijl. ‘De jaren tachtig waren cynisch, bij HP<\/em> was het cynisme ten top. Ze zullen vast gelijk hebben met hun wereldbeeld, maar om nu wantrouwen als leidraad te nemen\u2026 Ik heb mijn overdosis wel gehad. Je moet nooit een generatie zonder hoop laten opgroeien, dat heb ik geleerd van Bernhards jeugd in het Duitsland van de jaren twintig. Vertrouwen houden, dat is mijn vorm van afzetten. Ik wil met mijn werk het landschap mooier en minder rommelig achterlaten.’<\/p>\n

In haar kalme en overzichtelijke rijk zwaait zij de scepter. Zij verbindt levenslijnen en historische gebeurtenissen totdat er een verhaal met kop en staart staat. Het echte leven is onvolmaakt, dat weet ze ook wel. Zo had ze heel graag kinderen gewild, maar dat is niet gelukt. ‘Jo en ik hebben elkaar pas laat ontmoet en toen is het er niet meer van gekomen. Ik ben opgegroeid met het idee dat je als vrouw carri\u00e8re, kind en man moest hebben. Nu denk ik: je kunt misschien niet alles hebben. Ik ben al zo blij dat ik een hartstikke leuke man heb gevonden. En met kinderen had ik dit fantastische leven van reizen en schrijven niet kunnen leiden.’<\/p>\n

Ondertussen heeft ze een nieuw onderwerp gevonden: een bij het publiek niet bekende Amerikaanse vrouw die in de negentiende eeuw in New York fortuin maakte, vijf keer trouwde en drie kinderen verloor. Ze liet het schrijven van een prestigieuze biografie (‘Nee, ik zeg niet van wie’) schieten om in het leven van de Amerikaanse te duiken. ‘Ik vind het heerlijk om in haar voetsporen te treden en reisde de afgelopen jaren in haar kielzog naar de Middellandse Zee, New York en Parijs. Het was een eigenzinnige dame die het leven geheel naar haar hand zette, ondanks haar omstandigheden. Je moet met vallen en opstaan de plek zoeken die bij je past, laat zij zien.’ Spannend vindt ze het, dit nieuwe project. ‘Ik ben benieuwd of ik de juiste vorm voor dit verhaal ga vinden. Ik voel me weer de absolute beginner en dat maakt schrijven zo leuk.’<\/p>\n

Vanuit haar strandhuisje ziet ze soms kinderen aan het eind van een zomerdag zo in hun spel opgaan dat ze zichzelf en de wereld vergeten. Zo voelt ze zich als ze schrijft. ‘Het is een groot geluk als je je autonoom met iets kunt vermaken.’ Eindelijk zit ze goed in haar tijd. ‘Hoe kan ik nu cynisch zijn in deze omstandigheden? Als ik zelf niet geneigd was tot optimisme, heeft het leven me dat wel bijgebracht.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ze ontleedt mensen en hun motieven als geen ander, maar wie is schrijfster Annejet van der Zijl zelf? \u2018Ze heeft een dun schilletje.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[1267],"class_list":["post-55647","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-kunst-cultuur","dossier-cultuur"],"acf":[],"author_name":"Carolina Lo Galbo","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/55647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=55647"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/55647\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carolina Lo Galbo","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=55647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=55647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}