{"id":555167,"date":"2023-01-31T04:00:13","date_gmt":"2023-01-31T03:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=555167"},"modified":"2023-02-01T18:18:27","modified_gmt":"2023-02-01T17:18:27","slug":"multimediale-mengelmoes-politiek-nieuws","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/multimediale-mengelmoes-politiek-nieuws\/","title":{"rendered":"Wegwijs worden in de multimediale mengelmoes van politiek \u2018nieuws\u2019"},"content":{"rendered":"

\u2018We zijn er weer met een uitzending vol politiek nieuws!\u2019 Vanuit een studio die erg veel weg heeft van de Op1<\/em>-talkshowtafel worden de gasten aangekondigd. Het uitnodigingsbeleid doet eveneens denken aan dat van Nederlandse talkshows: als het over de Verenigde Staten gaat, schuift er een Amerika-deskundige aan en wanneer de oorlog in Oekra\u00efne wordt besproken, krijgt een Oekra\u00efense vluchteling de ruimte haar verhaal te doen. Het enige verschil is dat in Studio SGP<\/em> de politieke duiding steevast wordt verzorgd door SGP-politici. Zo mag kamerlid Roelof Bisschop zijn eigen bijdrage in de Tweede Kamer duiden: \u2018Ja Roelof, je bent erg kritisch h\u00e8, waarom?\u2019<\/p>\n

Bij het radicaalrechtse Forum voor Democratie gaan ze nog een stap verder met het in een journalistiek productiejasje gieten van partijpolitieke communicatie: naast het welbekende FvD journaal<\/em> (waar partijkopstukken in een Nieuwsuur<\/em>-setting joviaal aan een desk worden ge\u00efnterviewd), lanceerde Kamerlid Gideon van Meijeren in oktober een \u2018reportage\u2019 over \u2018rioolratten op het Binnenhof\u2019. \u2018In de eerste aflevering confronteert Van Meijeren Hart van Nederland<\/em>-journalist\u2019 Merel van Eck,\u2019 is te lezen op de site. Het filmpje zorgde voor een storm van verontwaardiging. De Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) overweegt juridische stappen, Kamerleden, kabinetsleden en Amnesty International veroordeelden de actie en Kamervoorzitter Vera Bergkamp ging nadenken over een aanscherping van de regels in het gebouw.<\/p>\n

Politici die zelf op sociale media \u2018reportages\u2019 maken, om vervolgens onderdeel te worden van een reportage om daar via sociale media weer een reactie op te geven. Een mediale mengelmoes waar voor de buitenstander moeilijk kaas van is te maken<\/p>\n

\u2018De productiekwaliteit van bijvoorbeeld Studio SGP<\/em> is dermate hoog dat het er voor de leek uitziet als een betrouwbare en objectieve show,\u2019 zegt politicoloog Mariken van der Velden van de Vrije Universiteit. Dit kan een risico zijn, want een kwart van het (meest actief stemmende) electoraat is 65-plus en (dus) wat minder digitaal onderlegd, \u2018en in zo\u2019n programma is het nieuws wel gekleurd, net als de onderwerpen waarover ze spreken, dat is dus eigenlijk een vorm van misinformatie verspreiden.\u2019\u00a0<\/strong><\/p>\n

Infotainment<\/h5>\n

Politici die politiek nieuws over zichzelf op hun eigen kanalen brengen \u2013 waarbij ze zich graag hullen in de zweem van de objectiviteit van Nieuwsuur<\/em> of EenVandaag<\/em> maar dan zonder de bijbehorende lastige vragen \u2013 zijn een relatief nieuwe mengvorm.<\/p>\n

Uiteraard laten politiek leiders zichzelf al jaren graag \u2018interviewen\u2019 door eigen mediakanalen, maar bij de traditionele ledenbladen is het publiek een duidelijke afgebakende groep die zichzelf reeds hebben gecommitteerd aan de partij. Juist door de digitale mogelijkheden van een breder \u2013 en dus ook nietsvermoedender publiek \u2013 bereiken, is het lijntje tussen \u2018partijpropaganda\u2019 en \u2018misinformatie\u2019 dunner geworden. Dit wijten aan \u2018het internet\u2019 alleen is te simplistisch. De lijn is dun geworden doordat deze van twee kanten is aangevreten: zowel de politieke communicatiekant, als de journalistieke kant.<\/p>\n

Deze beiden kanten staan overigens niet altijd lijnrecht tegenover elkaar, maar vinden elkaar vaak ook door gedeelde belangen. Een goed voorbeeld van een politieke mediavorm die overloopt in een andere is het infotainment-genre.<\/p>\n

Eind jaren tachtig zagen we al een mengvorm tussen traditioneel entertainment (talkshows, tabloids) en politiek nieuws. Het groeide uit tot een vast format: van\u00a0The<\/em> Daily Show<\/em> tot aan Oprah Winfrey, maar ook ontbijtshows waarin politiek nieuws en politieke gasten worden gepresenteerd naast reportages over zwangere panda\u2019s in het lokale dierenpark.<\/p>\n

Als het uitkomt maken politici ook dankbaar gebruik van het infotainment-genre<\/a> om zichzelf in de kijker te spelen als \u2018leuk persoon\u2019 in plaats van \u2018effectief volksvertegenwoordiger\u2019.<\/p><\/blockquote>\n

Anno 2023 zijn dergelijke formats ook in Nederland niet meer weg te denken. Als het uitkomt maken politici ook dankbaar gebruik van het infotainment-genre<\/a> om zichzelf in de kijker te spelen als \u2018leuk persoon\u2019 in plaats van \u2018effectief volksvertegenwoordiger\u2019. Denk aan Caroline van der Plas (BBB) die in Chateau Meiland<\/em>, Boerderij Van Dorst<\/em> en Media Inside<\/em> verscheen \u2013 en nooit te beroerd is om (net als collega-Kamerlid Thierry Baudet van FvD) de telefoon op te nemen voor \u2018de bladen\u2019. Iets waar premier Mark Rutte (VVD) in verkiezingstijd ook zijn hand niet voor omdraait.<\/p>\n

\u2018Dat is niet per se iets van de laatste jaren,\u2019 laat Story<\/em>-hoofdredacteur Guido den Aantrekker weten. Toenmalig premier Jan Peter Balkenende nodigde hem al uit in het Torentje of in het Catshuis zodra er verkiezingen aankwamen: \u2018\u201cStory<\/em> heeft het grootste publiek,\u201d zei Balkenende dan met een olijke knipoog.\u2019<\/p>\n

Minder scherpe rolverdeling<\/h5>\n

Terwijl de entertainmentwaarde van politici en politiek zorgt voor alternatieve vormen van politiek nieuws, zijn de voorheen traditionele media tegelijkertijd steeds minder traditioneel.<\/p>\n

In 2017 besloot BNNVARA op het laatste moment een documentaire over GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver toch maar niet uit te zenden toen naar buiten kwam dat de documentairemaker op het moment van draaien in dienst was van de partij.<\/p>\n

De vermenging van journalistieke genres kan zorgen voor een minder scherpe rolverdeling tussen de \u2018machthebbende\u2019 en de \u2018controleur\u2019.<\/p><\/blockquote>\n

En vorig jaar ontstond discussie toen uit WOB-stukken bleek dat het campagneteam een dikke vinger in de VPRO-productiepap had gehad bij een documentaire over Sigrid Kaag (D66) in aanloop naar de verkiezingen. Uit de mails tussen de documentairemakers en het Haagse campagneteam bleek dat D66 zelf het thema mocht kiezen waarmee ze in beeld zouden komen. Ze kregen ook inzage in de montage en mochten mee overleggen over het tijdstip van uitzending.<\/p>\n

Deze vermenging van journalistieke genres (hard<\/em> en soft news<\/em>) waarbij de politicus als \u2018persoon\u2019 in plaats van \u2018functionaris\u2019 wordt geportretteerd, kan in de praktijk dus zorgen voor een minder scherpe rolverdeling tussen de \u2018machthebbende\u2019 (politicus) en de \u2018controleur\u2019 (journalist).<\/p>\n

Het verschil met infotainment \u2013 waarbij de politicus zelf actief op zoek gaat naar meer populaire entertainmentkanalen \u2013 is dat hier juist vanuit een journalistieke behoeftevervulling meer op zoek wordt gegaan naar de entertainmentwaarde in het politiek-functionele.<\/p>\n

Het idee leeft immers bij diverse uitgevers en omroepen dat juist dit soort politieke portretten, maar ook videofragmenten van kissebissende politici en spannende items over wie de \u2018troonopvolger\u2019 is binnen een partij, is wat mensen willen zien. Het kan fijne kijk- en klikcijfers opleveren, maar, zo blijkt tegelijkertijd uit onderzoek, het zijn niet per se onderwerpen waar nieuwsconsumenten op zitten te wachten. In hun onderzoek It\u2019s catchy but it gets you fucking nowhere <\/em>laten journalistiekwetenschappers Tim Groot Kormelink en Irene Costera Meijer van de Vrije Universiteit zien dat kijkers zich bij sensationeel gepresenteerd politiek nieuws \u2018gemanipuleerd in plaats van eerlijk ge\u00efnformeerd\u2019 voelen.<\/p>\n

\u2018De mensen die wij interviewden gaven aan dat ze wel klikken om \u201ceven te kijken waar de ophef over gaat\u201d, maar dat zegt heel weinig over hun waardering ervoor,\u2019 vertelt Groot Kormelink. De onderzoekers concluderen dat wat nieuwsconsumenten willen (ge\u00efnformeerd worden over hoe dingen werken en waarom) verschilt van wat politieke journalistiek vaak brengt (wie botst met wie).<\/p>\n

Het risico bij deze mengvormen zit dus niet in een politicus die meedoet aan een spelshow, maar dat de journalistiek de politiek benadert als een spel (en spreekt in termen van winnaars en verliezers).<\/p>\n

Agenda-setting<\/h5>\n

Hoewel sociale media (inclusief emoji\u2019s) niet meer weg te denken zijn uit de politieke communicatie, hebben traditionele media de macht van de \u2018agenda-setting\u2019<\/a> wel behouden. Zij bepalen immers welke onderwerpen op sociale media belangwekkend genoeg zijn, en vervolgens welke onderwerpen dus verder worden bediscussieerd op diezelfde sociale media. \u2018Traditionele media blijven de belangrijkste bron van politieke informatie,\u2019 constateert Mariken van der Velden.<\/p>\n

In de \u2018reportages\u2019 van Forum voor Democratie ziet Van der Velden deels een vorm van indirecte mediabe\u00efnvloeding. Politieke partijen weten immers dondersgoed dat ze op sociale media een beperkt publiek hebben, en hengelen met spraakmakende inhoud vooral naar de aandacht van journalisten. \u2018De meeste mensen kijken niet naar het vragenuurtje en zitten ook niet op Twitter, maar op het moment dat een fragment uit een zelfgeknipt filmpje of een tweet van een politicus in NOS Stories eindigt, boekt die partij resultaat.\u2019<\/p>\n

Bubbels<\/h5>\n

Sociale media kapen dus de aandacht van kiezers voor zover traditionele media dat toestaan en fungeren als springplank naar bredere aandacht in reguliere media. De impact van sociale media zelf op de nieuwsconsument wordt daardoor soms overdreven. Politicologe Van der Velden: \u2018Er wordt te veel waarde toegekend aan klikgedrag. Zeker, mensen klikken op \u201c10 redenen waarom\u201d-verhalen, en redacties zijn druk aan het A\/B-testen om te kijken wat \u201cwerkt\u201d, maar hoe weten we nou precies waar mensen naar kijken, welke informatie ze krijgen? Is zo\u2019n verhaal \u00fcberhaupt wel echt gelezen en daarna besproken, en zo ja: hoe?\u2019<\/p>\n

\u2018Mensen zijn voor hun politieke kennis helemaal niet zo afhankelijk van sociale media.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Het wordt steeds lastiger te bepalen in welke context nieuws aan de (digitale) keukentafel wordt besproken. Politiek nieuws wordt grotendeels gedeeld via appgroepen, maar juist hier kunnen onderzoekers niet meekijken in welke context (\u2018wat idioot dit!\u2019 of \u2018wat geweldig!\u2019) dat wordt gedaan. Hooguit krijgen ze data over hoe vaak bepaalde artikelen zijn gedeeld, en hoe vaak erop is geklikt. Klikken en kijken zegt wellicht iets over de kwantiteit, maar dat is nog wat anders dan de kwaliteit. Oftewel: het feit dat er relatief veel mensen op sociale media zitten en daar veel politiek nieuws is te vinden, betekent niet dat sociale media dus<\/em> onze politieke opinies be\u00efnvloeden. Van der Velden: \u2018Uit Isra\u00eblisch onderzoek komt naar voren dat mensen voor hun politieke kennis helemaal niet zo afhankelijk zijn van sociale media. Er is een angst voor \u201cfilterbubbels\u201d die een heel electoraat be\u00efnvloeden, maar het gaat vooral om relatief kleine groepen mensen die extreem luidruchtig zijn via sociale media, maar in de praktijk weinig effect hebben.\u2019<\/p>\n

Tenzij traditionele media er aandacht aan gaan besteden, voegt Van der Velden lachend toe: \u2018Want ja, dan groeit het weer!\u2019<\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018We zijn er weer met een uitzending vol politiek nieuws!\u2019 Vanuit een studio die erg veel weg heeft van de Op1-talkshowtafel worden de gasten aangekondigd. Het uitnodigingsbeleid doet eveneens denken aan dat van Nederlandse talkshows: als het over de Verenigde Staten gaat, schuift er een Amerika-deskundige aan en wanneer de oorlog in Oekra\u00efne wordt besproken, […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-555167","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","dossier-samenleving","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Dieuwertje Kuijpers","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/555167","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=555167"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/555167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":557993,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/555167\/revisions\/557993"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Dieuwertje Kuijpers","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=555167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=555167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}