{"id":554091,"date":"2022-11-24T04:00:11","date_gmt":"2022-11-24T03:00:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=554091"},"modified":"2022-12-03T09:47:35","modified_gmt":"2022-12-03T08:47:35","slug":"inflatie-ecb-hans-de-geus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/inflatie-ecb-hans-de-geus\/","title":{"rendered":"De verholen klassenstrijd van de ECB: met hogere rentes wordt de inflatie niet voor iedereen bestreden"},"content":{"rendered":"

Een van mijn eerste stukken<\/a> als commentator economie rond 2011 had als kop \u2018Waar blijft nou die beloofde inflatie?\u2019. Ik ageerde daarin tegen hedendaagse navolgers van de rechtse econoom Milton Friedman, de zogenaamde \u2018monetaristen\u2019. In die tijd van eurocrisis waarin staatsschulden opliepen waarna de Europese Centrale Bank (ECB) die schulden ook nog eens ging opkopen, beweerden die namelijk dat er een torenhoge inflatie zat aan te komen.<\/p>\n

Eigenlijk beweren die mensen, meestal economen van rechtse snit, nooit anders. Overal en altijd zien ze wel een reden om ervoor te pleiten dat de rente omhoog moet, dat overheden moeten bezuinigen, dat we de lonen moeten matigen en, in het algemeen, dat markten vrijelijk hun werk moeten doen \u2013 ook als dat verwoestende gevolgen heeft voor gezinnen en bedrijven. Ze zien de economie als een soort natuurproces waar je niet aan moet tornen.<\/p>\n

Niet ingrijpen dus, behalve wanneer het de belangen van renteniers en werkgevers betreft. Die moeten te allen tijde beschermd worden. Sterker nog: de klassenstrijd beslissen ten gunste van de kapitalist lijkt hun heimelijke, onderliggende missie. Ze zijn voor een ultralage inflatie, want dan smelt het geld van de bezitters zo min mogelijk weg. En dat is ze gelukt, onder meer door monetair beleid neer te leggen bij onverkozen technocratische gezelschappen die ideologisch gevoed zijn met hun gedachtengoed: de onafhankelijke centrale bank.<\/p>\n

Koortsige dogmatiek<\/h5>\n

Monetaristen of monetaire haviken worden ze ook wel genoemd \u2013 k\u00fannen hierbij oprechte bedoelingen hebben, meer welvaart nastreven voor iedereen, en daarbij komt democratie nu eenmaal even niet van pas. Maar je kunt nooit uitsluiten dat ze onderbewust in de ban zijn van een koortsige dogmatiek waarin pijn, opoffering en lijden verheerlijkt worden.<\/p>\n

Loop de maatregelen die ze voorstaan en die ik hierboven noemde nog maar eens na: op zijn minst valt op dat alle voordelen van hun masochistische neigingen terechtkomen bij vermogenden en ondernemers, en dat arbeiders en mensen met schulden er bekaaid vanaf komen. En wie hun voorstellen in samenhang en tot het einde goed doordenkt, ziet dat hun redenering eigenlijk gewoon niet sluit.<\/p>\n

Het denken van monetaristen gaat mank. Dit versterkt ons bange vermoeden dat men, bewust of onbewust, hele andere doelen nastreeft dan een algemeen belang, maar gewoon op het slagveld van de klassenstrijd actief is.<\/p>\n

Een voorbeeld: havikken willen altijd maar dat lonen gematigd worden. Dat zou namelijk goed zijn voor arbeiders. Want de prijs van arbeid daalt dan, dus zal er meer van gevraagd worden, dus komen er meer banen. Maar je hoeft geen econoom te zijn om te begrijpen dat mensen ook nog iets van koopkracht moeten overhouden om voor voldoende vraag te zorgen. En dat er een groot risico is in een deflatoir krimpscenario terecht te komen, met telkens lagere lonen in een neerwaartse spiraal. Nog los van de rechtvaardigheidsvraag waarom de werknemer altijd de klappen moet opvangen, en niet de aandeelhouders.<\/p>\n

Mensen die echt verstand hebben van monetaire operaties wisten allang dat centrale banken geen geld scheppen.<\/p><\/blockquote>\n

In onze calvinistisch-christelijke onderbuik vervuld van het lijdens- en boete-imperatief valt de boodschap in politiek-electorale sfeer vaak best goed. Het doet pijn, dus het zal wel verstandig zijn. Kiezers lijken daardoor te denken dat politici die de conservatieve economen voorstellen overnemen erg verantwoordelijk zijn. Ze durven de pijnlijke maatregelen te benoemen die kennelijk nodig zijn, want als ze niet nodig waren, dan zouden ze dat toch niet zomaar zeggen?<\/p>\n

De jaren twintig<\/h5>\n

Terug naar hun waarschuwingen voor hoge inflatie. Rond 2011, en ook daarna, kwam er van die voorspellingen niets uit. Natuurlijk niet. Het voert wat ver om dat hier technisch uit te leggen, maar een belangrijke misvatting van de monetaristen is dat de centrale bank geld schept, en dat opkopen van staatsschuld de geldhoeveelheid vergroot.<\/p>\n

Mensen die echt verstand hebben van monetaire operaties wisten allang dat centrale banken geen geld scheppen. Die begrijpen dat geld in de maatschappij wordt gecre\u00eberd, en dat centrale-bankgeld van een hele andere orde is. Hoogstens faciliteert de centrale bank de geldschepping door kredietverlening.<\/p>\n

Jaar in, jaar uit d\u00e1\u00e1lde de inflatie juist, en dat is ook logisch, want je kunt zelfs beredeneren dat het opkopen van staatsleningen deflatoir werkt. En toen kwam corona, en de oorlog in Oekra\u00efne, en alles stond op zijn kop. Mensen kregen scheppen met geld van de staat \u2013 \u00e9cht geld dit keer. Maar ze zaten thuis niet productief te zijn. De logistiek raakte in de war, containers stonden aan de verkeerde kant van de wereld, het fijn afgestelde mondiaal productieapparaat, dat over vele, vele schijven in vele landen loopt, liep spaak.<\/p>\n

Een hogere rente zal geen effect hebben op de bron <\/em>van inflatie.<\/p><\/blockquote>\n

Veel extra vraag naar goederen bij een lager aanbod, dat cre\u00ebert uiteraard w\u00e9l inflatie. Dat was een totaal nieuwe omstandigheid die niemand had voorzien. Ook niet de monetaristen. Maar, u raadt wat er gebeurt: men kraait victorie. Zie je wel, inflatie, dat hebben we altijd gezegd! Ze kregen met hun inflatie gelijk om de verkeerde reden, het niet-inzien waarvan nog beter de gebrekkigheid van hun denken aan het licht brengt.<\/p>\n

Helaas \u2013 en daarbij zijn we aangekomen in het heden, waarin deze \u2018haviken\u2019 hun kans \u00e9indelijk schoon zien en met hun gebruikelijke pleidooi voor hogere rentes om de verkeerde reden voet aan de grond krijgen \u2013 blijft hun denken gebrekkig. Logisch, als je niet goed w\u00edlt begrijpen wat de oorzaak is. Er klopt dan ook helemaal niets van hun \u2018oplossing\u2019.<\/p>\n

Dat zeg ik overigens niet alleen, dat zeggen ook progressief tegendraadse echte economen als Joseph Stiglitz en Alfred Kleinknecht. Een hogere rente zal geen effect hebben op de bron <\/em>van inflatie. De ECB maakt geen nieuwe gaspijpleiding of schaarse halfgeleiders door de rente te verhogen. De pijn van welvaartsverlies door dure energie is al erg genoeg; een hogere rente gaat die pijn onnodig verder vergroten, zonder dat het er iets tegen doet.<\/p>\n

De huidige periode is niet te vergelijken met de jaren zeventig, zoals men graag doet \u2013 de laatste en volgens mij vrijwel enige keer dat het denken van monetaristen beargumenteerbaar niet helem\u00e1\u00e1l onzinnig was, met de veel te sterke vakbonden en hun daadwerkelijke loon-prijsspiraal. De huidige periode lijkt veel meer op de jaren kort na de Eerste Wereldoorlog, rond 1920 dus, zegt bijvoorbeeld economisch historicus Jan Luiten van Zanden. De gelijkenissen met de jaren twintig van een eeuw geleden zijn inderdaad opvallend: oorlog, epidemie (Spaanse Griep), gebrek aan invoer en grondstoffen, en verder een prima economie en gematigde lonen. Dat is belangrijk, want wat diende zich toen al snel aan na de aanvankelijk inflatie-bult door externe oorzaken: deflatie. Dat is ook nu te verwachten. Zoals altijd eigenlijk in de geschiedenis na een prijspiek in energie. Dat is nou net geen moment om de rente te verhogen dus.<\/p>\n

Selectieve wetenschap, ergo ideologie<\/h5>\n

Een andere belangrijke denkfout is dat men zich bij het pleidooi voor hogere rente niet eerst afvraagt waarom <\/em>er overal tekorten zijn \u2013 van personeel, van grondstoffen, van energie; is dat omdat de vraag <\/em>te hoog is, of omdat er tijdelijke, oplosbare knelpunten in het aanbod <\/em>zijn? Dat laatste is natuurlijk het geval. Die containers komen echt wel weer op de goede plek te staan; ten tijde van dit schrijven dalen de prijzen van grondstoffen en energie (en van halfgeleiders, en van zeecontainers) alweer pijlsnel, en is er bepaald geen sprake van overmatige loongroei. En het kan niet zo zijn dat een deel van de beroepsbevolking ineens in rook is opgegaan. Die mensen komen echt wel weer terug.<\/p>\n

Het bizarre is dat de ECB zelf op meerdere gelegenheden<\/a>\u00a0zegt dat het beperken van de vraag niets gaat uitrichten tegen de inflatie. Letterlijk stelt<\/a> men in 2003 reeds dat de inflatie niet zal dalen wanneer de oorzaak aan de aanbodzijde zit. En toch is dat wat ze beogen met hogere rentes. Een beter voorbeeld van cognitieve dissonantie vind je zelden.<\/p>\n

Andersom zijn de knelpunten in het aanbod beter op te lossen met juist een lagere rente dan met een hoge. En eerder met wat hogere dan met lagere lonen. Er zijn investeringen en innovaties nodig om de aanvoer weer te verhogen en effici\u00ebnter te maken, \u00e9n \u2013 en dat is het punt \u2013 dit te doen zonder dat daar enorm veel personeel voor nodig is. Alleen met beperkte rentes en onder druk van wat hogere lonen gaan bedrijven investeren in nieuwe, arbeidsbesparende machines. En vooral: kan de energietransitie snel plaatsvinden, wat nu meer nodig is dan ooit, gezien de tekorten aan fossiele energie en natuurlijk vanwege klimaatverandering en om geostrategische redenen.<\/p>\n

Des te onbegrijpelijker is dit gebrek aan inzicht onder conservatieve economen omdat ze normaalgesproken j\u00faist aan de aanbodzijde van de economie willen sleutelen. Maar nu ineens niet. Kennelijk mag dat alleen wanneer dit betekent dat lonen gematigd en rechten van werknemers afgepakt moeten worden, want d\u00e1t is hoe in normale tijden het \u2018sleutelen aan de aanbodzijde\u2019 wordt opgevat.<\/p>\n

Maar nu dit sleutelen in deze tijden betekent dat de lonen misschien wel eens juist omhoog moeten, om zo ondernemers te bewegen innovaties door te voeren, nu meent men ineens dat de vraagzijde het probleem is, op te lossen door \u2013 u raadt het al \u2013 lonen te matigen. Het doet er, kortom, niet toe hoe de toestand van de economie is, en waarom die zo is als ze is. Altijd en overal moeten er lonen worden gematigd van havikken. Waarmee is aangetoond dat monetarisme religie is, of klassenstrijd, of allebei. En geen serieuze wetenschap.<\/p>\n

Klaplopende werkgevers<\/h5>\n

Als de lonen niet gematigd worden dient zich de vraag aan: dreigt er dan geen loon-prijsspiraal, net als in de jaren zeventig?<\/p>\n

Voorlopig niet. Er dreigt <\/em>geen loon-prijsspiraal, maar er is <\/em>wel een winst-prijsspiraal.<\/p>\n

Gezinnen pakken de pijn; aandeelhouders komen gemiddeld tamelijk ongeschonden door de energiecrisis, en als ze aandelen hebben in energiebedrijven, profiteren ze er zelfs van. Zie Shell, met zijn obscene winstcijfers.\u00a0Shell profiteert <\/em>niet zozeer van de inflatie; Shell is <\/em>de inflatie.<\/p>\n

Strikt genomen \u00eds er niet eens sprake van inflatie, want er is geen structureel proces gaande waarin alles, inclusief de lonen, jaar op jaar duurder wordt, wat de definitie van inflatie is. Wat we nu meemaken zijn prijsstijgingen van enkele specifieke goederen, buiten onze invloed, die eerder structureel d\u00e9flatoir zijn omdat ze de welvaart verkleinen. Ze zijn \u2018exogeen\u2019, dat wil zeggen, ze komen niet voort uit de binnenlandse economische dynamiek. Kijk je door de incidentele prijsstijgingen heen, dan haalt de onderliggende binnenlands-gedreven inflatie nauwelijks<\/a> de \u00e9\u00e9n procent.<\/p>\n

Een bedrijf dat geen fatsoenlijk salaris kan betalen, d\u00e1t is pas \u2018zombie\u2019 en heeft geen bestaansrecht.<\/p><\/blockquote>\n

En hoe zit het dan met die legendarische zombie-bedrijven waar rechtse economen zo\u2019n vreselijke last van zeggen te hebben \u2013 ondernemingen die eigenlijk geen bestaansrecht hebben maar puur door de lage rente maar doorsukkelen en onze groei afremmen? Vindt de o-zo-noodzakelijke \u2018creatieve destructie\u2019 wel genoeg plaats? Moet alleen om d\u00ede reden de rente niet eens flink omhoog? Helaas, ook hier verraadt de conservatieve econoom zich weer in zijn dogmatische selectiviteit. Want \u2018zombie\u2019-bedrijven mogen wel kapot door rentestijging (juist goed!). Maar creatieve destructie door loonstijging of op zijn minst een hoger minimumloon, dat is dan weer \u2018gevaarlijk\u2019.<\/p>\n

Wat een onzin. Een bedrijf dat geen fatsoenlijk salaris kan betalen, d\u00e1t is pas \u2018zombie\u2019 en heeft geen bestaansrecht. In die zin is het huidig personeelstekort een zegen. Denk flitsbezorgers, denk maaltijdbezorgers, denk Schiphol. Eindelijk lopen klaplopende werkgevers tegen de lamp. Ze houden mensen bezet die we elders veel te hard nodig hebben.<\/p>\n

Helemaal mooi maken de haviken het door te beweren dat inflatie vooral arme mensen raakt. Dat ze dus eigenlijk voor de onderkant de inflatie willen bestrijden. Hoe nobel, ineens kiest men de kant van de arbeider in de klassenstrijd? Zit daar geen luchtje aan? Natuurlijk zit daar een luchtje aan. Het klopt namelijk niet. Of arme mensen inderdaad last hebben van hoge inflatie, zal afhangen van de omstandigheden (is de inflatie loongedreven, of kostengedreven). En merk, oh ironie, op dat haviken hier een performatieve factor zijn: inderdaad heeft de onderkant last van inflatie, namelijk als op last van<\/em> diezelfde haviken de prijsstijging niet in hun loon mag worden gecompenseerd.<\/p>\n\n

Aasgierengedrag<\/h5>\n

Buiten dat alles heeft iemand met een groot vermogen door het wegsmelten van de koopkracht van zijn bezit natuurlijk veel meer te verliezen. Maar vooral, en nu komt de niet-zo-nobele aap echt uit te mouw: van het bestrijden <\/em>van die inflatie door fors hogere rentes heeft heel duidelijk \u00e9\u00e9n partij heel veel last, namelijk de onderkant van de arbeidsmarkt, die als eerste zijn baan verliest en daarmee de prijs betaalt voor de \u2018zegening\u2019 van een oplopende werkloosheid om de druk op de economie weg te nemen.<\/p>\n

Mindervermogenden hebben bovendien \u2013 het woord zegt het al \u2013 relatief weinig bezit, en des te meer schuld. Ook om die reden treft vooral hen een hogere rente, en de bijbehorende lage inflatie. Hun tegenhangers daarentegen, de vermogenden, de crediteuren, de renteniers, vangen alleen maar meer rente op hun positieve banksaldo. Misschien verliezen ze wat op aandelen die minder waard worden, maar anderzijds staan zij met hun \u2018oorlogskas\u2019 ook klaar om tegen bodemprijzen huizen op te kopen, misschien omdat de bank die executoriaal liquideert omdat de vorige eigenaar op last van de havik zijn baan kwijtraakte of de hogere rente niet meer kan betalen.<\/p>\n

Dit aasgierengedrag zagen we in de crisis van 2008 in de VS in groten getale gebeuren met partijen als Blackstone, en volgens de uitstekende onafhankelijke woningmarktanalist Maartje Martens is dit geen toeval: men loert altijd op kansen om goedkoop huizen af te pakken van vastgelopen burgers en kleine bedrijven. De aasgieren komen na de haviken. Je zou er h\u00e1\u00e1st een complot in zien\u2026<\/p>\n

Nog \u00e9\u00e9n laatste inconsequentie van de havik is deze. In tijden dat huizen duurder worden, wordt men niet moe erop te wijzen dat dat \u00f3\u00f3k inflatie is die eigenlijk moet meetellen. Daar zit best wat in. Persoonlijk vond ik daarom de negatieve rentes en het opkoopprogramma, ook gevaarlijk. Maar wees dan wel consequent, en tel dan ook de huidige daling <\/em>van huizenprijzen mee in het plaatje.<\/p>\n

Ten slotte is er, in lijn met mijn boek Hoe ik toch huisjesmelker werd<\/em>, waaruit deze publicatie afkomstig is, nog een heel andere overweging waar monetaristen in hun foutieve vergelijking met de jaren zeventig overheen stappen, en dat is dat we, ten opzichte van ons inkomen, tegenwoordig veel meer bezittingen \u00e9n schulden hebben. Als het voor de echte <\/em>economie al wenselijk zou zijn de rente te verhogen \u2013 quod non, zagen we \u2013 dan kun je daar niet zomaar toe besluiten zonder de gevolgen voor de financi\u00eble <\/em>economie bij in ogenschouw te nemen.<\/p>\n

Om het bot te zeggen: de rente k\u00e1n helemaal niet sterk omhoog, want dan gaat iedereen failliet. Schulden worden onbetaalbaar en de prijzen van activa storten in.<\/p>\n

Tegen de tijd dat men daar bij de ECB achter komt, is het helaas te laat. Er dreigt een diepe, diepe recessie met veel persoonlijke ellende. We wachten met spanning af wat monetaristen d\u00e1\u00e1r dan weer voor medicijn op weten te verzinnen. Ik vermoed iets met loonmatiging.<\/p>\n

\n

Dit is een publicatie van de vermeerderde heruitgave van het prijswinnend<\/a>e boek Hoe ik toch huisjesmelker werd<\/em><\/a>\u00a0<\/em>over woonarmoede en ongelijkheid door uitgeverij Wereldbibliotheek.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een van mijn eerste stukken als commentator economie rond 2011 had als kop \u2018Waar blijft nou die beloofde inflatie?\u2019. Ik ageerde daarin tegen hedendaagse navolgers van de rechtse econoom Milton Friedman, de zogenaamde \u2018monetaristen\u2019. In die tijd van eurocrisis waarin staatsschulden opliepen waarna de Europese Centrale Bank (ECB) die schulden ook nog eens ging opkopen, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-554091","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie","article_type-voorpublicatie"],"acf":[],"author_name":"Hans de Geus","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/554091","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=554091"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/554091\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Hans de Geus","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=554091"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=554091"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}