{"id":553719,"date":"2022-12-08T04:00:42","date_gmt":"2022-12-08T03:00:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=553719"},"modified":"2022-12-07T09:51:21","modified_gmt":"2022-12-07T08:51:21","slug":"luchtvervuiling-deel-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/luchtvervuiling-deel-1\/","title":{"rendered":"Luchtvervuiling is een sluipmoordenaar: &#8216;Je ziet het niet, maar het is er wel&#8217;"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/1397122822%3Fsecret_token%3Ds-qWSZBLbTevy&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"120\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><br \/>\n<em>Liever luisteren? Sjors Roeters leest zijn verhaal zelf voor.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p>Om de zoveel seconden neem je weer een teug giftige lucht. Je bent je er waarschijnlijk niet bewust van, maar dag en nacht verspreiden de giftige stoffen uit de lucht zich over je hele lichaam.<\/p>\n<p>Natuurlijk, als je op je fiets zit en bij het stoplicht achter een pruttelende scooter staat, kan er weleens een vlaag van verontwaardiging in je opkomen. Je ruikt de uitlaatgassen en denkt: dit kan niet goed voor me zijn. Je denkt na over de drukke wegen waar je elke dag langs komt. Tijdens het hardlopen, het uitlaten van de hond, het naar school brengen en ophalen van de kinderen, boodschappen doen. Rijen auto\u2019s en vrachtwagens die door, langs en tussen steden rijden. Elke keer weer de gifwolken uit het verkeer die je longen in worden geblazen. Toch maar proberen die drukke wegen te mijden.<\/p>\n<blockquote><p>99 procent van de inwoners van Nederland ademt elke dag toxische lucht in.<\/p><\/blockquote>\n<p>Maar luchtvervuiling komt niet alleen voor bij drukke wegen of rond de hoogovens van Tata Steel: 99 procent van de inwoners van Nederland ademt elke dag toxische lucht in. Sterker nog, bijna nergens ter wereld kun je nog ontsnappen aan de giftige lucht: 99 procent van de wereldbevolking leeft op plekken waar de lucht volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) niet veilig is om in te ademen.<\/p>\n<h5>Jaren zeventig<\/h5>\n<p>Wie \u2018luchtvervuiling\u2019 zegt, roept al gauw een jaren-zeventiggevoel op: zure regen, gat in de ozonlaag, luchtvervuiling. Alsof het een ding van het verleden is. Maar luchtvervuiling is inmiddels verreweg de grootste bedreiging voor de gezondheid, stelt de Wereldgezondheidsorganisatie. Elk jaar sterven 9 miljoen mensen voortijdig door de giftige lucht die we dagelijks inademen. Dat is het drievoudige van het wereldwijde aantal doden aan malaria, hiv\/aids en verkeersongelukken bij elkaar opgeteld.<\/p>\n<p>Bij luchtvervuiling denken we misschien meteen aan China en India, aan steden als Beijing en New Dehli die al decennia steeds vaker door smog en een \u2018Airpocalypse\u2019 geteisterd worden. En inderdaad, daar is de luchtkwaliteit verreweg het slechtst. Maar om daarmee te denken dat deze problemen voorbijgaan aan het rijke West-Europa is een misvatting.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Er zijn veel manieren om vervuiling te verminderen, maar wat ontbreekt, is de politieke wil om ze uit te voeren.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Zo sleept een groep inwoners van Duitsland de staat voor de rechter wegens gevaarlijk hoge luchtvervuiling. De overheid slaagt er niet in om hun gezondheid te beschermen. Net als Nederland overschrijdt Duitsland vaak de luchtkwaliteitseisen van de WHO, soms is de lucht wel vier tot vijf keer zo schadelijk. Daarom doen ze een beroep op hun recht op schone en gezonde lucht. Een van de mede-eisers stelt: \u2018Er zijn veel manieren om vervuiling te verminderen, maar wat ontbreekt, is de politieke wil om ze uit te voeren.\u2019<\/p>\n<p>Wat doet die giftige lucht nou eigenlijk met ons? En wat kunnen we ertegen doen?<\/p>\n<h5>Toegangspoort<\/h5>\n<p>De luchtwegen zijn de toegangspoort tot het lichaam, legt Onno van Schayck, hoogleraar preventieve geneeskunde van Maastricht Universiteit, uit. \u2018Door luchtvervuiling worden zaken in de longen stukgemaakt. Bovendien komt er niet alleen zuurstof de bloedvaten in, maar ook stikstof en fijnstof \u2013 de belangrijkste soorten luchtvervuiling.\u2019<\/p>\n<p>Dat luchtvervuiling tot in de bloedvaten doordringt, betekent dat het in principe in het hele lichaam kan komen. Zo kunnen overal ontstekingen ontstaan. Maar vooral de onderdelen van fijnstof die vrijkomen bij verbrandingsprocessen die kankerverwekkend zijn, zorgen voor grote schade voor onze gezondheid.<\/p>\n<p>Luchtvervuiling beschadigt ons van top tot teen, laat een golf van nieuw onderzoek van de afgelopen vijftien \u00e0 twintig jaar dan ook zien. Het veroorzaakt ziektes als kanker, longziektes, hart- en vaatziektes, het tast onze huid en botten aan, verslechtert onze slaap, heeft invloed op diabetes en nierziekte. Zelfs onze hersenen lijken te worden beschadigd door luchtvervuiling. Het remt de hersenontwikkeling bij kinderen, en er zijn steeds sterker wordende links met Alzheimer en de verergering van dementie.<\/p>\n<p>Mensen die door deze ziektes worden geveld weten zelden waarom ze sterven. Daarom wordt luchtvervuiling door de Wereldgezondheidsorganisatie ook wel \u2018the invisible killer\u2019 genoemd.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Luchtvervuiling is een sluipmoordenaar. Je ziet het niet, maar het is er wel.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Op individueel niveau is het weliswaar lastig aan te wijzen of iemand door luchtvervuiling is gestorven, stelt Van Schayck, maar op populatieniveau kan dat met grote nauwkeurigheid worden vastgesteld.<\/p>\n<p>Van Schayck werkte mee aan een uitgebreid onderzoeksproject naar vervuiling. Een samenwerking van onder andere de Wereldbank en de Verenigde Naties, gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift <em>The Lancet<\/em>. Er werd gekeken naar alle vervuiling die er in de wereld is op het gebied van lucht, water en bodem, en wat dat voor invloed heeft op wereldniveau. Wat bleek? \u2018Luchtvervuiling is verreweg het schadelijkste wat er is,\u2019 zegt Van Schayck. \u2018Veel schadelijker dan watervervuiling en bodemvervuiling. Het is een sluipmoordenaar. Je ziet het niet, maar het is er wel.\u2019<\/p>\n<h5>Giftig kraanwater<\/h5>\n<p>Misschien is die onzichtbaarheid een belangrijke reden voor de laconieke manier waarop we met luchtvervuiling omgaan. Want ondanks de grote gevolgen is er weinig ophef over. We zijn onterecht onverschillig. Zo sterven er in Nederland jaarlijks vijftien tot twintig keer meer mensen aan luchtvervuiling dan aan verkeersongelukken.<\/p>\n<p>\u2018Stel dat morgen blijkt dat ons kraanwater vervuild is,\u2019 zegt Van Schayck. \u2018Wij zouden het niet accepteren als de drinkwatermaatschappijen zelfs maar een lichte hoeveelheid giftige stoffen in ons drinkwater toelaten. Dan schreeuwt iedereen terecht moord en brand. Want dat is levensgevaarlijk. Maar op het moment dat we vervuilde lucht inademen, dan \u201choort het er nou eenmaal bij\u201d.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Als we zo doorgaan, nemen we kennelijk voorlief dat duizenden mensen per jaar doodgaan aan luchtvervuiling.<\/p><\/blockquote>\n<p>Meermaals heeft Van Schayck stadsbesturen van grote steden geadviseerd. Daar merkte hij weerstand. \u2018Ze zeiden: \u201cWe moeten toch allemaal een keer doodgaan?\u201d\u2019 Een gekke situatie. \u2018Luchtvervuiling hoort er namelijk niet gewoon bij. Het is een van je primaire taken als volksvertegenwoordiging om je bevolking te beschermen, of dat nou de landelijke, provinciale of lokale overheid is.\u2019 Als we zo doorgaan, nemen we kennelijk voorlief dat duizenden mensen per jaar doodgaan aan luchtvervuiling, benadrukt Van Schayck.<\/p>\n<h5>Luchtvluchtelingen<\/h5>\n<p>Veel van de gezondheidsschade van luchtvervuiling \u2013 kanker, hartziektes, dementie \u2013 merken we pas op de lange termijn. Maar er zijn ook mensen die direct worden geraakt, vertelt Herman Vijlbrief van het Longfonds. Luchtvervuiling heeft namelijk een directe invloed op de gezondheid en kwaliteit van leven van mensen met longaandoeningen als astma. Astma is de meest veelvoorkomende chronische ziekte in Nederland, meldt het Longfonds. En elke dag komen er weer vijftig mensen met astma bij, en 1 op de 5 gevallen is direct door luchtvervuiling veroorzaakt, legt Vijlbrief uit. Er zijn jaarlijks 17.000 spoedziekenhuisopnames vanwege luchtvervuiling.<\/p>\n<p>\u2018In Nederland hebben we te maken met het fenomeen luchtvluchtelingen: tienduizenden mensen met een longziekte die overwegen te verhuizen vanwege de vieze lucht hier. Het gros van die mensen wil wel verhuizen, maar heeft de financi\u00eble middelen of de mogelijkheid niet.\u2019<\/p>\n<p>De afgelopen twintig jaar is onze wetenschappelijke kennis over de gezondheidsrisico\u2019s van luchtvervuiling ge\u00ebxplodeerd. De lucht is in die tijd op veel plekken in Europa weliswaar iets schoner geworden, maar we zijn erachter gekomen dat wat er nog w\u00e9l in de lucht hangt, eigenlijk veel schadelijker is dan we dachten. In september 2021 heeft de WHO dan ook na tien jaar eindelijk nieuwe normen gesteld.<\/p>\n<blockquote><p>\u2018Je hebt het gezondheidsbelang en je hebt het economische belang. En die zijn als je naar overheidsbeleid kijkt lastig te verenigen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>De normen van de Europese Unie zijn een stuk minder streng dan de WHO-normen. Waarom is dat? \u2018Je hebt het gezondheidsbelang en je hebt het economische belang. En die zijn als je naar overheidsbeleid kijkt lastig te verenigen,\u2019 zegt Vijlbrief.<\/p>\n<p>Maar zelfs aan die oude veiligheidswaarden voldoet Nederland vaak bij lange na niet, laat staan aan die nieuwe. Vijlbrief: \u2018Luchtvervuiling is iets wat je niet ziet en je merkt het pas als het te laat is. De WHO trekt dus niet voor niets aan de bel.\u2019<\/p>\n<h5>Niks is veilig<\/h5>\n<p>Amsterdam is een van de vervuildste steden van Nederland. Daarover spreek ik met Saskia van der Zee, die bij de GGD Amsterdam werkt en al bijna dertig jaar onderzoek doet naar de gezondheidsrisico\u2019s van luchtvervuiling.<\/p>\n<p>Wat is er nou zo funest aan luchtvervuiling? \u2018Iedereen wordt eraan blootgesteld, ook in Nederland. Iedereen ademt in, en de lucht is overal in meer of mindere mate vervuild.\u2019 Die wijdverspreide blootstelling maakt luchtverontreiniging zo\u2019n grote risicofactor.<\/p>\n<blockquote><p>Een veilige waarde voor fijnstof bestaat eigenlijk niet.<\/p><\/blockquote>\n<p>Een ander aspect is dat een veilige waarde voor fijnstof eigenlijk niet bestaat. \u2018Bij veel giftige stoffen is het geen probleem tot een bepaald punt. Als je onder die drempel blijft is het goed. Bij schadelijke fijnstof is dat niet zo.\u2019<\/p>\n<p>In de afgelopen vijftien jaar zijn er veel nieuwe studies gedaan, ook in schonere gebieden als Scandinavi\u00eb en Canada. Ook daar zie je nog steeds dat mensen in de schonere, landelijke gebieden, beter af zijn dan mensen in toch al relatief schone steden die meer blootstelling hebben.<\/p>\n<p>In hun rapporten erkent de WHO ook dat er eigenlijk geen veilige grenswaarde is. Toch hebben ze wel een gezondheidskundige advieswaarde opgesteld. Die is in 2021 fors aangescherpt, vanwege het inzicht dat fijnstof ook bij hele lage niveaus schadelijk is. Van der Zee: \u2018Je kunt de norm niet op nul stellen, want je hebt altijd een bepaald, natuurlijk achtergrondniveau.\u2019<\/p>\n<p>De WHO heeft voor fijnstof kleiner dan 2,5 micrometer (PM2.5) gekozen voor de grenswaarde van 5, en dat is echt al een lage waarde, zegt Van der Zee. Er zijn bijna geen meetgegevens lager dan dat. \u2018Maar zelfs als je van 6 naar 5 teruggaat, boek je gezondheidswinst.\u2019<\/p>\n<p>Om de kwetsbaarste mensen te beschermen, heeft Amsterdam in 2010 een richtlijn vastgesteld en goedgekeurd: er mogen geen nieuwe scholen, kinderdagverblijven en huisvestingsplaatsen voor ouderen gebouwd worden binnen driehonderd meter van drukke wegen waar meer dan tienduizend voertuigen per etmaal overheen gaan. Want ouderen, kinderen, zwangere vrouwen en mensen met bestaande luchtwegklachten, hart- en vaatziekten en diabetes zijn extra gevoelig voor de gezondheidsschade van luchtvervuiling.<\/p>\n<h5>Duizenden kilometers<\/h5>\n<p>Maar ook als je meer dan driehonderd meter van een drukke weg zit, ben je nog niet veilig. Giftige lucht kan zich over duizenden kilometers verspreiden. Als er een stevige oostenwind staat, krijgen we hier te maken met de luchtvervuiling van de bruinkoolcentrales in Polen. En omgekeerd natuurlijk ook, stelt Van der zee. \u2018Wat wij hier de lucht in jassen, gaat ook overal naartoe. Eigenlijk moet je het luchtvervuilingsprobleem in gemeentelijk, provinciaal, landelijk \u00e9n Europees verband aanpakken.\u2019<\/p>\n<p>Wat niet wegneemt dat je ook gewoon op gemeentelijk niveau moet beginnen, benadrukt Van der Zee. \u2018Anders ga je allemaal op elkaar zitten wachten.\u2019<\/p>\n<p>Er zijn al redelijk wat maatregelen genomen, zoals de invoering van milieuzones om dieseluitstoot terug te dringen. \u2018Maar zoals mijn baas, Fred Woudenberg, altijd zegt: helemaal geen auto\u2019s is nog beter. Want actief transport in plaats van met de elektrische auto is natuurlijk nog veel gezonder.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Het slechte nieuws is dat luchtvervuiling eigenlijk veel gevaarlijker is dan we eerst wisten.<\/p><\/blockquote>\n<p>Want elektrische auto\u2019s stoten weliswaar geen uitlaatgassen uit, maar er is steeds meer onderzoek dat aantoont dat <a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/environment\/2022\/jun\/03\/car-tyres-produce-more-particle-pollution-than-exhausts-tests-show\">elektrische auto\u2019s ook giftige stoffen uitstoten.<\/a> Elektrische auto\u2019s zijn door de batterijen zwaarder, waardoor ze meer giftige stoffen uitstoten via de slijtage van banden en remmen. Als je fietst of loopt heb je helemaal geen uitstoot, en je beweegt ook nog.<\/p>\n<p>In haar dertigjarige carri\u00e8re heeft Van der Zee de lucht een stuk schoner zien worden, alhoewel niet in alle sectoren. Het goede nieuws is dus dat de lucht is verbeterd. Het slechte nieuws is dat luchtvervuiling eigenlijk veel gevaarlijker is dan we eerst wisten. \u2018Een jaar of 25 geleden dachten we alleen dat een dag met smog slecht voor je was. Dat het verder niet heel erg was wanneer het langere tijd op een bepaald niveau bleef.\u2019 Nieuw is het besef dat langdurige blootstelling aan lage concentraties ook schadelijk is.<\/p>\n\n<h5>Fossiel<\/h5>\n<p>De intensieve veehouderij en verbranding van biomassa als hout zijn belangrijke bronnen van vervuiling. Maar over het geheel genomen zijn ze niet de grootste bronnen van luchtvervuiling.<\/p>\n<p>Nieuw onderzoek onder leiding van Harvard University laat zien dat in 2018 meer dan acht miljoen mensen stierven door luchtvervuiling door fossiele brandstoffen. Dat is aanzienlijk meer dan uit eerder onderzoek bleek. Luchtvervuiling door fossiele brandstoffen is verantwoordelijk voor \u00e9\u00e9n op de vijf sterfgevallen wereldwijd.<\/p>\n<p>Dat ziet ook Onno van Schayck. In Nederland komen een aantal dingen samen, legt hij uit: er zijn enorm veel verkeersbewegingen. Er is veel luchtvaart, die vooral veel ultrafijnstof de lucht in blaast. Er is ook veel scheepvaartverkeer met ongefilterde diesel. En fossiele brandstoffen worden niet alleen gebruikt in het verkeer, maar ook bij verwarming en in allerlei fabrieksprocessen, zoals de cement- en metaalindustrie.<\/p>\n<p>Hoewel we ons steeds meer bewust worden van de gigantische omvang van het probleem, waren er altijd al serieuze bedenkingen over de gezondheidsrisico\u2019s die fossiele brandstoffen met zich meebrengen. Volgens een groot aantal interne documenten, in handen van <a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/environment\/2021\/mar\/18\/oil-industry-fossil-fuels-air-pollution-documents\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><em>The Guardian<\/em><\/a>, wist de olie-industrie al minstens vijftig jaar geleden dat luchtvervuiling door fossiele brandstoffen ernstige risico\u2019s heeft voor de menselijke gezondheid. Desondanks hebben oliemaatschappijen sindsdien agressief gelobbyd t\u00e9gen regelgeving voor schonere lucht.<\/p>\n<blockquote><p>Het verminderen van de giftige lucht die we ademen, gaat hand in hand met het beperken van klimaatontwrichting.<\/p><\/blockquote>\n<p>De Wereldgezondheidsorganisatie benoemt keer op keer specifiek het elimineren van fossiele brandstoffen als verreweg de belangrijkste stap om de negen miljoen jaarlijkse slachtoffers van luchtvervuiling drastisch terug te brengen. Bovendien is het een win-win situatie, schrijft de WHO: \u2018Luchtkwaliteit is nauw verbonden met het klimaat en de ecosystemen op aarde wereldwijd. Veel van de oorzaken van luchtverontreiniging (d.w.z. verbranding van fossiele brandstoffen) zijn ook bronnen van broeikasgasemissies.\u2019<\/p>\n<p>Het verminderen van de giftige lucht die we ademen, gaat zo hand in hand met het beperken van klimaatontwrichting.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\ufeff Liever luisteren? Sjors Roeters leest zijn verhaal zelf voor. Om de zoveel seconden neem je weer een teug giftige lucht. Je bent je er waarschijnlijk niet bewust van, maar dag en nacht verspreiden de giftige stoffen uit de lucht zich over je hele lichaam. Natuurlijk, als je op je fiets zit en bij het [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":555057,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-553719","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","dossier-natuur","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Sjors Roeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/553719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=553719"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/553719\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Sjors Roeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/555057"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=553719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=553719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}