{"id":553007,"date":"2022-11-03T04:00:21","date_gmt":"2022-11-03T03:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=553007"},"modified":"2022-11-04T11:10:43","modified_gmt":"2022-11-04T10:10:43","slug":"marginale-belastingdruk-werken","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/marginale-belastingdruk-werken\/","title":{"rendered":"Hoe het kan dat het niet altijd loont om meer te werken"},"content":{"rendered":"

Hoogleraar economie en voormalig CPB-directeur Coen Teulings gaf onlangs een prikkelend interview aan De Telegraaf<\/em>. \u2018Hard werken wordt zinloos<\/a>,\u2019 zei hij. Dat komt doordat de overheid grootschalige koopkrachtreparaties doorvoert die vooral zijn gericht op de lagere inkomensgroepen, waardoor het minder lonend wordt om (meer) te gaan werken.<\/p>\n

Ook de Tweede Kamer<\/a> maakt zich grote zorgen over de vraag of werken nog wel genoeg loont. De zogenoemde marginale belastingdruk \u2013 de belasting die over de laatste verdiende euro moet worden betaald \u2013 is hoog. Sommige mensen moeten meer dan 80 procent belasting betalen over de laatste euro die ze extra verdienen, zo blijkt uit doorrekeningen van het Belastingplan<\/a> voor volgend jaar.<\/p>\n

Verlies van toeslagen<\/h5>\n

Hoe kan het dat sommige mensen zo weinig overhouden als ze meer gaan verdienen? Dat komt door overheidsbeleid: naast het gewone belastingtarief van minimaal 37 procent, houden mensen vooral minder over door het verlies van toeslagen.<\/p>\n

Met name de huurtoeslag is notoir: als mensen met huurtoeslag een euro meer gaan verdienen, kan het verlies van huurtoeslag oplopen tot boven de 40 cent per meer verdiende euro. Mensen met zorgtoeslag verliezen voor iedere euro die ze extra verdienen 14 cent. Daar komt ook het verlies aan algemene heffingskorting bovenop: 6 cent verlies bij een euro extra inkomen.<\/p>\n

Voor de allerlaagste inkomens wordt dit nog gecompenseerd door een hogere arbeidskorting. Die levert 28 cent extra per verdiende euro op tot aan een arbeidsinkomen van 22.357 euro en 2,6 cent per euro tot aan 36.650 euro. Maar het kan voorkomen dat mensen, in een overigens zeer kleine groep, die zowel huur- als zorgtoeslag en maar weinig arbeidstoeslag ontvangen, slechts 13 cent overhouden als ze een euro extra gaan verdienen. De marginale belastingdruk bedraagt dan maar liefst 87 procent.<\/p>\n

Er zit iets fout met die marginale belastingdruk. Maar die fout laat zich niet eenvoudig repareren.<\/p><\/blockquote>\n

Dat sommige mensen zo\u2019n hoge marginale belastingdruk hebben, is overigens niets nieuws. Dit probleem bestaat al jaren, maar heeft nieuwe urgentie gekregen doordat de arbeidsmarkt extreem krap is en de economie oververhit. Daarom wordt beleid om het aanbod in de economie te vergroten \u2013 meer mensen die kunnen werken \u2013 veel belangrijker. De regering grossiert helaas niet in diepgravende macro-economische visies. Sterker, ze verkleint met haar koopkrachtbeleid het arbeidsaanbod, vooral door de uitkeringen structureel te verhogen.<\/p>\n

De Tweede Kamer en Coen Teulings hebben een punt: er zit iets fout met die marginale belastingdruk. Maar die fout laat zich niet eenvoudig repareren.<\/p>\n

Tussen rechtvaardigheid en doelmatigheid<\/h5>\n

Ik heb jarenlang onderzoek<\/a> gedaan naar optimale belastingen, samen met Egbert Jongen en Floris Zoutman. We hebben berekend wat de optimale structuur van de belastingtarieven zou moeten zijn op basis van het Nobelprijswinnende onderzoek<\/a> van James Mirrlees.<\/p>\n

Het optimale belastingstelsel maakt de best denkbare afruil tussen rechtvaardigheid en doelmatigheid. Marginale tarieven zijn nodig om te zorgen dat het belastingstelsel progressief wordt en de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Een hoger tarief op een bepaald inkomensniveau zorgt ervoor dat alle mensen boven dat inkomen meer belasting gaan betalen ten opzichte van de mensen die daaronder zitten. Maar rechtvaardige belastingheffing gaat onvermijdelijk ook gepaard met economische verstoringen. Door hogere tarieven wordt het minder lonend om hard te werken.<\/p>\n

Uit ons onderzoek \u2013 en al het andere wereldwijde onderzoek \u2013 volgt dat optimale marginale belastingtarieven altijd heel hoog beginnen, vervolgens dalen<\/em> tot aan de middengroepen en daarna weer wat stijgen om vervolgens bij het toptarief vlak te worden. Optimale belastingtarieven hebben dus een U-vormig verband met het inkomen.<\/p>\n

Het grootste deel van het inkomen wordt in de middengroepen verdiend. Het is daarom niet wenselijk om daar hogere tarieven te heffen.<\/p><\/blockquote>\n

Het is economisch optimaal om bij de laagste inkomens zeer hoge marginale tarieven te hebben, in de orde van 60-80 procent, omdat in een economisch optimum de heffingskortingen, toeslagen en inkomensondersteuning snel worden uitgefaseerd als mensen meer inkomen gaan verdienen. Zo komt die ondersteuning niet terecht bij hogere inkomens. De overheid kan belastingen dan progressief maken zonder veel doelmatigheidsverliezen, want de kosten van inkomensondersteuning worden beperkt en minder mensen worden geconfronteerd met hoge tarieven.<\/p>\n

De marginale belastingtarieven dalen tot aan de middeninkomens, omdat de welvaartsverliezen van belastingheffing in de middengroepen het grootst zijn. Het grootste deel van het inkomen wordt namelijk in de middengroepen verdiend. Het is daarom niet wenselijk om daar hogere tarieven te heffen. De tarieven moeten dalen tot aan de middengroepen bij zowel linkse als rechtse inkomenspolitiek. Vervolgens stijgen de tarieven na het modale inkomen weer wat, tot maximaal ongeveer 50 procent.<\/p>\n

Werkende armen<\/h5>\n

Dat optimale marginale tarieven een U-vorm kennen is voor de meeste mensen, maar ook voor veel economen en fiscalisten en vrijwel alle politici en beleidsmakers, een verwarrende conclusie. Betekent het dat mensen met hogere inkomens minder belasting betalen? Het antwoord is: neen. De marginale tarieven zeggen weinig tot niets over de mate waarin belastingen progressief zijn. Dat doen alleen de gemiddelde<\/em> belastingtarieven: hoeveel is de totale belasting, inclusief uitkeringen, toeslagen en heffingskortingen, ten opzichte van het totale inkomen?<\/p>\n

De progressie van het belasting- en uitkeringsstelsel wordt vooral vormgegeven door die uitkeringen, heffingskortingen en toeslagen. Het belastingstelsel is progressief zolang de marginale tarieven hoger zijn dan de gemiddelde tarieven. De marginale tarieven kunnen daarom best tot aan modaal dalen, om te zorgen dat belastingprogressie wordt bereikt met de kleinste welvaartsverliezen.<\/p>\n

Die marginale druk is juist zo hoog omdat de Kamer de middengroepen tegemoet wil komen.<\/p><\/blockquote>\n

Het grote probleem in Nederland is dat het belastingstelsel hier helemaal geen U-vorm heeft in het arbeidsinkomen. De marginale belastingtarieven lopen geleidelijk aan op met het inkomen maar dalen niet tot aan modaal. De marginale belastingtarieven zijn in de middengroepen daarom te hoog en aan de onderkant te laag.<\/p>\n

Was dit niet precies de zorg van de Tweede Kamer? Zeker. Maar die marginale druk is juist zo hoog omdat de Kamer de middengroepen tegemoet wil komen. Doordat de marginale tarieven niet snel genoeg dalen met het inkomen, profiteren de middengroepen van allerlei inkomensondersteuning. Daarmee wordt de marginale belastingdruk naar de middengroepen verlegd, en richt daar erg veel economische schade aan, omdat daar veel mensen minder gaan werken. Bovendien betalen de werkende armen nu te veel belasting, aangezien ze de heffingskortingen en toeslagen moeten delen met de middengroepen.<\/p>\n\n

In de kou gezet<\/h5>\n

De paradox is dat, als de overheid de marginale tarieven voor de middengroepen gaat verlagen en die aan de onderkant gaat verhogen, het belastingstelsel progressiever wordt. Inkomenssteun wordt dan beter gericht op de onderkant, zonder<\/em> dat de middengroepen daarvan profiteren. Zo kan de overheid meer inkomen herverdelen en de economische schade van belastingheffing beperken. Dat zou welvaartsverbeterend zijn als we aannemen dat de overheid zich meer bekommert om mensen met een lager dan om mensen met een hoger inkomen.<\/p>\n

Dat is ook wat meeste theorie\u00ebn over verdelende rechtvaardigheid suggereren, zoals die van utilitaristen als Bentham en Mill, John Rawls\u2019 theorie van rechtvaardigheid, Dworkins kans-egalitarisme, tot aan Amartya Sens capaciteitenbenadering.<\/p>\n

Maar die aanname gaat niet op als je kijkt naar de Nederlandse politieke voorkeuren voor herverdeling. In ander onderzoek<\/a> bepaalden we aan welke inkomensgroepen de Nederlandse politiek het grootste gewicht geeft. Dan blijkt dat de overheid bijna tweemaal zoveel gewicht toekent aan de middengroepen als aan de werkende armen. Die worden door de overheid in de kou gezet. En dit geldt voor zowel rechtse als linkse politieke partijen.<\/p>\n

Die hoge belastingdruk is het gevolg van een diep verankerd politiek evenwicht, dat niet zonder electorale su\u00efcide kan worden doorbroken.<\/p><\/blockquote>\n

Geen van de Nederlandse middenpartijen bepleit veranderingen in het belasting- en uitkeringsstelsel waardoor de middengroepen zouden worden geraakt. Dat is eenvoudig te begrijpen: het gevecht om de politieke macht vindt plaats in de middengroepen en geen serieuze partij kan daarom om hen heen.<\/p>\n

De Tweede Kamer heeft daarom \u00f3f een marginaal begrip van marginale tarieven \u00f3f ze speelt een cynisch spel met de kiezer. Want zolang de middengroepen profiteren van inkomensondersteuning van de overheid, zal de marginale druk voor hen hoog blijven. Die hoge belastingdruk is het gevolg van een diep verankerd politiek evenwicht, dat niet zonder electorale su\u00efcide kan worden doorbroken. Het rituele debat dat werken maar niet loont, is daarom weliswaar economisch belangrijk, maar politiek slechts symbolisch.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hoogleraar economie en voormalig CPB-directeur Coen Teulings gaf onlangs een prikkelend interview aan De Telegraaf. \u2018Hard werken wordt zinloos,\u2019 zei hij. Dat komt doordat de overheid grootschalige koopkrachtreparaties doorvoert die vooral zijn gericht op de lagere inkomensgroepen, waardoor het minder lonend wordt om (meer) te gaan werken. Ook de Tweede Kamer maakt zich grote zorgen […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-553007","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Bas Jacobs","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/553007","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=553007"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/553007\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Bas Jacobs","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=553007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=553007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}