{"id":552641,"date":"2022-12-14T05:00:13","date_gmt":"2022-12-14T04:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=552641"},"modified":"2022-12-13T16:54:30","modified_gmt":"2022-12-13T15:54:30","slug":"zorgpersoneel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/zorgpersoneel\/","title":{"rendered":"Hoe zorgpersoneel wordt verdeeld, kun je niet aan de markt overlaten"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/1401923788%3Fsecret_token%3Ds-qWSZBLbTevy&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"120\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><br \/>\n<em>Liever luisteren? Hoofdredacteur Ward Wijndelts leest voor.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p>Voor cardioloog in opleiding Flavius Puia (26) uit Roemeni\u00eb was het niet een kwestie van \u00f3f hij ergens anders dan in zijn geboorteland Roemeni\u00eb zou studeren en werken, maar naar welk land hij zou gaan, vertelt hij in de kantine van het Medisch Centrum Leeuwarden, waar hij co-schappen loopt. De Roemeense studie geneeskunde is volgens Puia van de oude stempel en weinig praktisch, binnen de ziekenhuizen heerst een strenge hi\u00ebrarchie, er is meer corruptie en hij krijgt hier beter betaald. \u2018De meeste anderen uit mijn examenklas wilden naar Engeland. Ik was een van de weinigen die naar Nederland wilde. De toelating in Engeland was minder kansrijk en ik hoorde goede verhalen van twee oud-klasgenoten over de opleiding in Groningen.\u2019 Hij denkt niet dat hij ooit nog terug zal gaan naar Roemeni\u00eb. \u2018Ik heb hier mijn draai gevonden.\u2019<\/p>\n<p>Puia is een van de vele voorbeelden van zorgpersoneel dat Roemeni\u00eb in de afgelopen tien jaar heeft verlaten. In april 2020, tijdens de eerste fase van de pandemie, telde Roemeni\u00eb het hoogste aantal coronabesmettingen en -doden van heel Europa. Niet alleen was er veel wantrouwen jegens het vaccin en lukte het de overbelaste artsen en ziekenhuizen niet om dit wantrouwen te keren, er was ook simpelweg te weinig zorgpersoneel om voor pati\u00ebnten te zorgen.<\/p>\n<p>Volgens het Weense Instituut voor Internationale Economische Studies (WIIW) is er geen ander Europees land dat tussen 2010 en 2018 zoveel artsen aan andere (Europese) landen kwijtraakte als Roemeni\u00eb. Gheorge Borcean, directeur van de orde van Roemeense artsen, zegt dat het er veertienduizend zijn, meer dan een kwart van de artsen die Roemeni\u00eb nu heeft. De opleiding van elk van die artsen kostte het land honderdduizend euro, en de baten komen nu dus ten goede aan andere landen. Bovendien spant Roemeni\u00eb volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) binnen Europa de kroon op het gebied van vermijdbare sterfte: 2,5 keer zoveel als gemiddeld in de rest van Europa.<\/p>\n<h5>Verlies van verplegend personeel<\/h5>\n<p>Niet alleen Roemeni\u00eb, ook andere Oost-Europese landen leveren zorgpersoneel aan de rijkere Europese landen.<\/p>\n<p>Zoals Servi\u00eb. De directeur van de orde van Servische artsen, Milan Dinic, zou het daarom een goed idee vinden als er op Europees niveau afspraken worden gemaakt over het aantal noodzakelijke artsen per inwoner, vertelde hij aan de Duitse krant <em>Der Frankfurter Algemeine<\/em>. In Servi\u00eb, een land van zeven miljoen inwoners, zijn 27.000 artsen, \u00e9\u00e9n op 260 inwoners. In Roemeni\u00eb zijn dat er 53.000 op een inwonersaantal van 20 miljoen (\u00e9\u00e9n op 377) en in Duitsland, met ruim vier keer zoveel inwoners als Roemeni\u00eb (83 miljoen) werken 400.000 artsen (\u00e9\u00e9n op 207 inwoners), van wie een kwart uit het buitenland afkomstig is.<\/p>\n<p>En dan gaat het alleen om artsen. Het verlies van verplegend personeel is zo mogelijk een nog groter probleem. \u2018In 2013 was het deel voornamelijk elders in de EU opgeleide verplegers nog 5,8%, maar inmiddels is dat 11% en werken er in absolute aantallen 200.000 niet-Duitse verplegers in het formele Duitse gezondheidszorgsysteem,\u2019 vertelt gezondheidszorgonderzoeker Heino Gueldemann van de Asia Working Group van ontwikkelingsorganisatie Umverteilen! in Berlijn. Voor het partnerschap Pillars of Health van Wemos, een organisatie die zich inzet voor verbetering van gezondheid wereldwijd, schreef Gueldemann het rapport <em>Health worker migration and mobility in Germany<\/em>. Daarin beschrijft hij onder andere waar de verschillende zorgverleners in Duitsland vandaan komen en geeft hij aanbevelingen aan de Duitse regering, het Duitse maatschappelijk middenveld en de Europese Unie voor een duurzamer antwoord op de zorgcrisis in Duitsland.<\/p>\n<p>Een groot deel van die 200.000 in het buitenland getrainde verplegers in Duitsland komt uit de EU (43%), uit landen als Roemeni\u00eb en Servi\u00eb. Gueldemann: \u2018Duitsland is een gigant binnen Europa en heeft goede redenen zich te houden aan de ethiek rond de werving van personeel en de principes die de WHO heeft geformuleerd, zoals \u201calle lidstaten moeten zelf tegemoetkomen aan hun behoefte aan zorgpersoneel\u201d. Maar in de praktijk zien we het tegenovergestelde: slecht betaalde verpleegsters met erbarmelijke werkomstandigheden en als gevolg daarvan een toenemende vraag van Duitsland naar zorgpersoneel uit andere landen, vooral verpleegkundigen. De systematische <em>brain drain<\/em> van gezondheidszorgpersoneel naar Duitsland is een Europees en een mondiaal gezondheidsschandaal.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018In Duitsland werken momenteel meer verplegers uit Bosni\u00eb dan in heel Bosni\u00eb zelf.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>De grootste olifant in de kamer is volgens Gueldemann echter de informele gezondheidssector in Duitsland. Mensen die zorg inhuren via private bedrijven bijvoorbeeld. Volgens schattingen werken daar minstens 300.000 gemigreerde zorgverleners.<\/p>\n<p>Het Verenigd Koninkrijk en Duitsland zijn de belangrijkste bestemmingslanden voor in het buitenland getraind zorgpersoneel.<\/p>\n<p>Volgens Gueldemann is ongeveer 14,7% van de in Duitsland werkzame artsen opgeleid buiten Duitsland<strong>,<\/strong> en dan vooral in Oost- en Zuidoost-Europa, waar 50% van de in het buitenland opgeleide artsen vandaan komt.<\/p>\n<p>Hetzelfde geldt voor verplegend personeel. \u2018In Duitsland werken momenteel meer verplegers uit Bosni\u00eb dan in heel Bosni\u00eb zelf. Vooral de bevolking in de rurale gebieden van dit soort landen is daarvan de dupe. Die verliezen hun zorgpersoneel in de kleinere ziekenhuizen.\u2019<\/p>\n<p>Uit de Oost-Europese landen die geen lid zijn van de EU gaan twintig keer zoveel artsen naar Duitsland dan naar welk ander Europees land ook.<\/p>\n<p>In andere landen, zoals Oostenrijk, Belgi\u00eb, Frankrijk, Ierland, Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk, is ongeveer tien procent van de artsen afkomstig uit andere landen. In Nederland was volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek in 2019 ongeveer twee procent van de artsen afkomstig uit het buitenland.<\/p>\n<h5>Personele houdbaarheid<\/h5>\n<p>Op zich is deze trend niet gek. In de hele wereld is sprake van een tekort aan zorgpersoneel. Ook in Nederland wordt de druk om de tekorten in de zorg op te vangen de komende jaren enorm. Volgens onderzoek van ABH research in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) kunnen ziekenhuizen te maken krijgen met een tekort van 24.400 mensen. De verpleeghuizen krijgen het naar verwachting nog zwaarder met een tekort aan 51.900 mensen<\/p>\n<p>Door vergrijzing wordt de groep ouderen steeds groter, terwijl ze ook steeds ouder worden. Bovendien hebben steeds meer mensen meerdere aandoeningen.<\/p>\n<p>\u2018Het percentage mensen dat in de zorg werkzaam is, is sinds begin jaren zeventig toegenomen van bijna 7 naar ruim 15 procent,\u2019 is te lezen in het rapport <em>Kiezen voor houdbaarheid van de zorg, mensen, middelen en draagvlak<\/em> dat de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) in september 2019 uitbracht. \u2018Werkt nu ongeveer \u00e9\u00e9n op de zeven werknemers in de zorg, over veertig jaar moet dat \u00e9\u00e9n op de drie werknemers zijn om in de zorgvraag te kunnen voorzien. Zelfs als de arbeidsdeelname sterk zou stijgen, dan nog kan bij de verwachte omvang van de beroepsbevolking waarschijnlijk niet aan de toenemende arbeids\u00advraag voor de zorg worden voldaan. Dit maakt de personele houdbaarheid tot een urgenter probleem dan de betaalbaarheid van de zorg.\u2019<\/p>\n<p>Het aantrekken van personeel uit het buitenland is daarbij een belangrijke mogelijkheid om mee te nemen, aldus de Raad.<\/p>\n<h5>Private rekruteringsbureaus<\/h5>\n<p>Afgelopen september adviseerde de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) het kabinet om werk te maken van het aantrekken van arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie. Bijvoorbeeld door partnerschappen te sluiten met landen als Turkije en Indonesi\u00eb (zogenoemde Global Skills Partnerships) over de voorwaarden waaronder migranten naar Nederland komen. Volgens de commissie kunnen beide landen daarvan profiteren, tenminste als migranten ook weer terugkeren. Maar veel zorgmedewerkers zijn dat niet van plan.<\/p>\n<p>Monique Kremer, voorzitter van de ACVZ, benadrukte tegenover de NOS dat het belangrijk is dat er voor iedereen \u2018voldoende\u2019 zorg is, vandaar de aanbeveling van haar organisatie om buiten de landsgrenzen te kijken.<\/p>\n<blockquote><p>Ook al ziet Nederland het aantrekken van zorgpersoneel uit het buitenland als een van de laatste opties, zijn er al overeenkomsten met bijvoorbeeld Indonesi\u00eb door private rekruteringsbureaus.<\/p><\/blockquote>\n<p>De vraag is alleen wat er onder \u2018iedereen\u2019 wordt verstaan. Vallen daar ook de mensen onder in de landen waar de zorgmedewerkers uit afkomstig zijn? In Indonesi\u00eb zijn er 2.600 inwoners per huisarts, ruim tien keer zo weinig dan in Nederland. Het land bungelt daarmee ver onderaan de lijst van dichtheid van artsen per inwoner. Nu worden er vanuit Indonesi\u00eb vooral verpleegkundigen naar Nederland gehaald en geen artsen, maar toch geeft het cijfer te denken over de kwaliteit van de zorg in Indonesi\u00eb ten opzichte van die in Nederland. Een ander voorbeeld is Turkije, ook een land dat het rapport noemt om verpleegkundigen vandaan te halen. Dit land heeft volgens het WHO-rapport <em>Health and care workforce in Europe: time to act <\/em>op dit moment het laagste aantal verplegers per duizend inwoners binnen Europa, namelijk 2,5.<\/p>\n<p>Nederland ziet het aantrekken van zorgpersoneel uit het buitenland bij monde van minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Karien van Gennip als een van de laatste opties. Van Gennip vindt dat zolang er in Nederland nog werkeloosheid is en we veel deeltijdwerkers hebben, we eerst moeten investeren in deze mensen aan het werk krijgen, bijvoorbeeld in de zorg.<\/p>\n<p>Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Er zijn al overeenkomsten met bijvoorbeeld Indonesi\u00eb door private rekruteringsbureaus, net zoals in Duitsland.<\/p>\n<h5>Eerlijke internationale werving<\/h5>\n<p>Beleidsonderzoeker mondiale gezondheid Corinne Hinlopen van Wemos pleit voor een eerlijke internationale werving van zorgpersoneel, zonder dat de herkomstlanden hiervan de negatieve gevolgen ondervinden door een enorm zorgpersoneelstekort. De rekruteringsbureaus moeten beter gemonitord worden. Hinlopen: \u2018Beleidsmakers moeten bovendien inzetten op duurzaam buitenlands zorgpersoneelsbeleid. Zij moeten ervoor zorgen dat zogeheten Global Skills Partnerships inclusief zijn en rekening houden met de belangen van alle betrokken partijen: de landen van herkomst, de bestemmingslanden \u00e9n de zorgverleners zelf. Een \u201ctriple-win\u201d-situatie.\u2019 Het advies van de ACVZ aan de overheid om het heft in eigen handen te nemen, ziet Hinlopen als een pluspunt, maar ze vraagt zich ook af in hoeverre bilaterale afspraken tussen landen daadwerkelijk kunnen zorgen voor \u2018triple wins\u2019, met name voor de herkomstlanden en voor het zorgpersoneel uit deze landen.<\/p>\n\n<h5>Geen silver bullet<\/h5>\n<p>\u2018In de kern zit iedereen met hetzelfde probleem,\u2019 zegt hoogleraar gezondheidseconomie Jochen Mierau van de Rijksuniversiteit Groningen. \u2018Meer zorg met minder mensen. Dat speelt op organisatieniveau met onvervulde vacatures, op regionaal niveau met oplopende wachtlijsten en op internationaal niveau met steeds meer vraag naar personeel uit het buitenland, terwijl dat buitenland zelf die mensen ook nodig heeft. Er is ook geen \u201csilver bullet\u201d voor.\u2019<\/p>\n<p>Heino Gueldemann: \u2018Het heeft allemaal met marktwerking te maken. We betalen onze eigen verpleegkundigen te weinig, waardoor ze met hun vak stoppen, en halen ze dan uit het buitenland. Dat is problematisch. Want toegang tot gezondheidszorg is een mensenrecht.\u2019<\/p>\n<p>Dat die toegang niet voor iedereen gelijk is, blijkt ook uit het in september verschenen WHO-rapport<em> Health and care workforce in Europe: time to act.<\/em> Daarin is te zien dat landen met relatief minder medisch personeel per aantal inwoners, zoals Oost-Europese landen en Centraal-Aziatische landen als Oezbekistan en Kazachstan, een relatief lage levensverwachting hebben \u2013 waarbij moet worden opgemerkt dat het hier gaat om een correlatie, geen oorzaak-gevolgrelatie. Mensen in West-Europese landen worden gemiddeld 81 jaar oud, in Centraal-Azi\u00eb en Oost-Europa is dat rond de zeventig. Nog schrijnender is de tabel met sterftes van kinderen onder de vijf jaar. In sommige delen van Centraal-Azi\u00eb (met gemiddeld zeven dokters per duizend inwoners) ligt het percentage kinderen onder de vijf dat sterft op 43%, terwijl het percentage kinderen onder de vijf dat sterft in veel West-Europese landen (met twintig tot dertig dokters per duizend inwoners) ongeveer 3% is.<\/p>\n<p>Niet alleen is er in veel landen steeds minder zorgpersoneel, als er dan eindelijk iemand is aangetrokken voor een functie, is de kans groot dat deze persoon snel weer vertrekt. In Nederland stroomde in 2020 43% van het aangetrokken zorgpersoneel binnen twee jaar weer uit. Niet eens zozeer vanwege de lage salarissen, maar vooral vanwege weinig loopbaanperspectief en inhoudelijke uitdaging, zo bleek uit onderzoek van een adviescommissie onder leiding van Doekle Terpstra. In veel andere landen, zoals in Duitsland, speelt hetzelfde probleem. Heino Gueldemann van de Asia Working Group: \u2018We moeten de vraag naar gezondheidswerkers vanuit het buitenland verminderen en het vak voor onze eigen inwoners weer aantrekkelijker maken. We zijn als westerse landen z\u00e9lf het probleem, niet het land waar we het medische personeel vandaan halen.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>\u2018We zijn als westerse landen z\u00e9lf het probleem, niet het land waar we het medische personeel vandaan halen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p>Maar volgens Jochen Mierau gaat ook het verhogen van de salarissen of het vergroten van arbeidstevredenheid uiteindelijk niet werken: \u2018Hogere lonen trekken misschien mensen naar de sector, maar het arbeidstekort speelt in de hele semipublieke sector, ook in het onderwijs, bij de politie et cetera. De zorg is uiteindelijk de laatste arbeidsintensieve sector die er in de westerse wereld over is. Eerder kon veel in de zorg opgevangen worden door meer geld en dus personeel, maar nu is geld niet meer het probleem maar personeel. We zitten in de transitie van zorg d\u00f3\u00f3r babybomers naar zorg v\u00f3\u00f3r babyboomers.\u2019<\/p>\n<p>En het aantrekken van personeel uit het buitenland is geen oplossing, vindt Gueldemann. \u2018Het recht op zorg is een mensenrecht. Dat kun je niet aan de markt overlaten. Maar je maakt weinig vrienden als je de EU vraagt dit te reguleren. De EU grijpt niet graag in omdat het gezondheidszorgsysteem onder het mandaat van lidstaten valt en hoe machtiger landen zijn binnen de EU, hoe meer ze profiteren van de vrije markt als het gaat om migratie van gezondheidszorgpersoneel.\u2019<\/p>\n<p>Servi\u00eb en Roemeni\u00eb deden niettemin pogingen om de exodus van gezondheidszorgpersoneel te stoppen. Gueldemann: \u2018Servi\u00eb heeft het wervingsprogramma voor verpleegkundigen van de GIZ (het Duitse orgaan van de overheid dat zich inzet voor ontwikkelingssamenwerking, JJ) opgezegd, evenals de samenwerking met de Duitse Federale Werkvoorziening. Bovendien is Servi\u00eb actief bezig om bedrijven in de zorgsector die illegaal verplegend personeel werven in Servi\u00eb, juridisch te vervolgen.<\/p>\n<p>Roemeni\u00eb kiest voor de verleiding. Het salaris van dokters is er in 2019 verdubbeld en soms zelfs verviervoudigd. Hopelijk kiezen daardoor meer artsen en verpleegkundigen ervoor om in het land te blijven.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\ufeff\ufeff Liever luisteren? Hoofdredacteur Ward Wijndelts leest voor. Voor cardioloog in opleiding Flavius Puia (26) uit Roemeni\u00eb was het niet een kwestie van \u00f3f hij ergens anders dan in zijn geboorteland Roemeni\u00eb zou studeren en werken, maar naar welk land hij zou gaan, vertelt hij in de kantine van het Medisch Centrum Leeuwarden, waar hij [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-552641","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-samenleving","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Janneke Juffermans","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/552641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=552641"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/552641\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Janneke Juffermans","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=552641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=552641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}