Op Instagram ageert hij zo\u2019n beetje tegen elk geluid uit de VVD-hoek. Onlangs was het nog de HJ Schoo-lezing van minister Ye\u015filg\u00f6z, waarin ze het heeft over \u2018wokisme\u2019 en hoe dat de rechtsstaat zou ondermijnen. Fretz op Twitter: \u2018Als je reactief wilt zijn, doe het dan in ieder geval met gevoel voor taal\u2019. Op Instagram trakteert hij zijn publiek op een \u2018wokakiserings partitute\u2019, waarin hij aan de haal gaat met mogelijke vervoegingen van het woord woke. (\u2018Ik woke, jij wokakiekiet.\u2019)<\/p>\n
Columns schrijven deed Fretz al op de middelbare school. \u2018Soms werd ik dan op het matje geroepen, dan was ik volgens conrector Greet Snoodijk, de meest verschrikkelijke vrouw op aarde, weer te ver gegaan.\u2019<\/p>\n
Waar ging zo\u2019n column dan over?<\/em><\/p>\n \u2018We moesten bijvoorbeeld een essay schrijven voor Nederlands en daarvoor een bepaald stappenplan volgen. Dat hadden wij allebei niet gedaan. Mijn docent had me toen een 9 gegeven en jouw docent gaf jou een 4, gewoon omdat je je niet aan de regels had gehouden. En toen heb ik die docent he-le-maal afgefikt. \u201cWat een ambtenaar!\u201d Die man zat een week thuis, ik ben bijna geschorst.\u2019<\/p>\n Was je voor je gevoel toen iemand anders dan nu?<\/em><\/p>\n \u2018Ik denk dat je als puber juist h\u00e9\u00e9l erg jezelf bent, heel unapologetic.<\/em> Al gaat de puberteit natuurlijk gepaard met heel veel angst en schaamte; ik was ook nog eens heel dik\u2026\u2019<\/p>\n Waarom was je eigenlijk zo dik? 100 kilo, woog je.<\/em><\/p>\n \u2018Ik had niet zo\u2019n florissante jeugd, waar ik al veel over geschreven en verteld heb, dus daar kom je vast wel uit. Eten was troost. En ik had er ook aanleg voor.\u2019<\/p>\n Die \u2018niet florissante jeugd\u2019 begint in Dordrecht. Zijn moeder is Virginia Brown uit Paramaribo, vader is Hagenees Jan Fretz. Johan is hun enige zoon, veel geld is er niet. Samengevat: Fretz\u2019 ouders worstelen niet alleen om rond te komen, maar ook met psychische problemen en alcoholisme. Maar er is wel veel liefde, en aandacht voor boeken, kunst, film. In 2018 zou Fretz er de bestseller Onder de Paramariboom<\/em> over schrijven. De filmrechten zijn verkocht en Fretz is bijna klaar met het scenario.<\/p>\n \u2018Dat hele gebrek aan ideologische strijd tussen de VVD en de PvdA, die zogeheten Derde Weg, dat heeft echt de downfall <\/em>van de sociaaldemocratie ingeluid.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Fretz is een slasher<\/em>, iemand die van alles tegelijk doet. Hij is niet alleen schrijver en columnist, hij sprak ook het luisterboek in van Obama, komt binnenkort met zijn eigen \u2018podcastshowtje\u2019 en hij wordt ook nog eens als creative director bij een productiehuis, waar hij makers gaat ondersteunen met de ontwikkeling van hun idee. Voor de documentaire What\u2019s Left<\/em> was Fretz \u00f3\u00f3k producent, samen met Anne van der Ven van Frenkie Media. Met Juul Op den Kamp (King of my Castle, Beeldmacht<\/em>) deed hij de regie. Ruim anderhalf jaar hebben ze aan de film gewerkt. Hun belangrijkste vraag: hoe kon de linkse reus van vroeger, de PvdA, zo instorten? Aan het woord komen Wouter Bos, Job Cohen en Diederik Samsom. Het resultaat is onderhoudend, swingend, grappig en ontluisterend \u2013 komen we zo op.<\/p>\n Inmiddels zijn we op het schoolplein, blij verrast dat de grote, rode magneet er nog staat waar we vroeger altijd hingen. Er staan wat plukjes leerlingen buiten \u2013 er wordt opvallend minder gerookt dan toen.<\/p>\n Waarom wilden jullie deze film maken?<\/em><\/p>\n \u2018Met een column over politiek kan ik 200.000 relatief jonge lezers bereiken. En dan niet op een \u201cjojo, ga stemmen\u201d-manier. Zo d\u00f3m, dat infantiliseren, maar op tv is het vaak dat. Of het is heel highbrow<\/em>, daartussenin zit niks. Dan moet ik dat zelf maken. Ik kan nog wel vijf kabinetten Rutte zeggen dat hij een neoliberale leugenaar is, maar ik wilde verdieping. In aanloop naar de verkiezingen van 2021 ging het veel over de sociale en economische kloof, en ondanks al dat gelul werd links kleiner dan ooit. (GroenLinks, PvdA en SP behaalden samen 25 zetels, AK.) Je wil toch weten: hoe heeft het zover kunnen komen?\u2019<\/p>\n De film begint met een voice-over, waarin Fretz als een soort Lester Burnham (Kevin Spacey in American Beauty<\/em>) de huidige stand van zaken schetst. Aantal daklozen in tien jaar tijd verdubbeld, grootste wooncrisis sinds de Tweede Wereldoorlog, de zorg is uitgekleed, de planeet staat op instorten, institutioneel racisme bij de Belastingdienst, enzovoort, enzovoort.<\/p>\n Zoekend naar het antwoord op de vraag waar het mis ging, komen jullie al snel uit bij Wim Kok. In 1995 geeft hij zijn befaamde Den Uyl-lezing waarin hij het heeft over het \u2018afschudden van de ideologische veren\u2019. Daar is de neergang begonnen?<\/em><\/p>\n \u2018Lang heb ik een enorme nostalgie gehad naar Paars, maar later ging ik inzien dat de ellende daar is begonnen, ja. Dat hele gebrek aan ideologische strijd tussen de VVD en de PvdA, die zogeheten Derde Weg, dat heeft echt de downfall <\/em>van de sociaaldemocratie ingeluid.\u2019<\/p>\n Wouter Bos, Job Cohen en Diederik Samsom zijn mannen waarop jij hebt gestemd. Jij confronteert Samsom onder andere met het falen van de Participatiewet en hij zit een beetje te lachen.<\/em><\/p>\n \u2018Het ontbreekt hem z\u00f3 aan zelfkritiek. Ik kom ook met die hele opsomming van hoe we er nu voorstaan en vraag of hij ergens spijt van heeft. \u201cNee.\u201d Dat vond ik schokkend.\u2019<\/p>\n Vroeger was je fan van Wouter Bos. Wat hoopte je van hem te horen?<\/em><\/p>\n \u2018In 2006 stond de PvdA op zestig zetels in de peilingen, met GroenLinks en de SP was er een virtuele meerderheid voor een links kabinet. Waarom heeft hij toen in vredesnaam niet gezegd dat hij daarvoor in was?\u2019<\/p>\n Je kreeg niet echt een antwoord op die vraag.<\/em><\/p>\n \u2018Ik vond het veelzeggend dat hij zei: \u201cgoh ja, hmm. Ik ben altijd voor een zo progressief mogelijk kabinet geweest.\u201d Daar klinkt niet echt links vuur in door, h\u00e8? Maar het blijft moeilijk grip op hem te krijgen. Aan de ene kant is het een Shelljongen die heel erg gelooft in de Derde Weg, maar tijdens de bankencrisis van 2008 nationaliseert hij als minister van Financi\u00ebn de banken en zegt hij dat het neoliberalisme te ver is doorgeslagen. En dan verlaat hij de politiek!\u2019<\/p>\n Job Cohen praat als enige zonder meel in de mond.<\/em><\/p>\n \u2018Met hem kon ik er echt induiken, zonder dat het ook nog een soort schaakspel is. Hij heeft niets meer te verliezen. Wat fijn ook was: hij legitimeert het verhaal dat wij willen vertellen. Dat is toch prettig, een autoriteit die zegt: ik zie dit ook.\u2019<\/p>\n De term \u2018neoliberalisme\u2019 is nu al een paar keer gevallen. Wat betekent dat volgens jou?<\/em><\/p>\n \u2018Het neoliberalisme zegt: de overheid is er niet om jou te faciliteren, wij bemoeien ons er niet mee, laten iedereen vrij. Maar de overheid grijpt wel degelijk in. Belastingvoordelen gaan naar grote bedrijven of mensen die vermogend zijn, de rechten van arbeiders worden uitgekleed en de publieke voorzieningen worden geprivatiseerd. Dit alles met het idee: als je het aan de markt overlaat krijgt iedereen het beste wat hem toekomt. Dat is niet zo, veel mensen komen erdoor in de verdrukking.\u2019<\/p>\n Misschien ben ik na\u00efef, maar ik heb het idee dat neoliberaal beleid met de beste bedoelingen gemaakt is. Jij ziet het als iets kwaadaardigs?<\/em><\/p>\n \u2018Het is absoluut het kwaad. We hebben het veertig jaar geprobeerd, met ongebreidelde marktwerking en trickle-down economics<\/em>, maar de ongelijkheid is enorm toegenomen. Het liberale idee van kunnen zijn wie je bent en kunnen bereiken wat je wilt is op zich heel mooi. Mark Rutte zegt daarom ook graag: \u201cIk ben geen neoliberaal, ik ben een liberaal.\u201d Nee! Als je moedwillig obstakels opwerpt waardoor mensen zich minder makkelijk kunnen ontplooien, is dat een valse voorstelling van zaken.\u2019<\/p>\n Links is goed, rechts is slecht?<\/em><\/p>\n \u2018Ik denk dat links het beste antwoord heeft op de huidige problemen, ja.\u2019<\/p>\n In 2012 schreef je het boek <\/em>Fretz 2025, waarin het personage Johan Fretz zich kandidaat stelt voor het premierschap van 2025. In een bijbehorende video zeg je: \u2018De plek van de onbegrensde mogelijkheden is niet dat van de stars and stripes, (\u2026) die plek is hier.\u2019 <\/em><\/p>\n \u2018Als je de overkant van de kloof hebt gehaald, en \u201csucces\u201d hebt, ben je geneigd dat aan jezelf toe te schrijven. Totdat ik me ging realiseren: A, ik ben echt de uitzondering op de regel, en B, mijn ouders hebben allebei wel gestudeerd \u00e9n ze hebben voor me gestreden na dat lage schooladvies. Deze school was ook een haast socialistisch bolwerk; iedereen moest kunnen meekomen.\u2019<\/p>\n Jij hebt de overkant van de kloof z\u00e9ker gehaald. Je hebt een jaren dertig koophuis in Haarlem en je zoon gaat naar de antroposofische cr\u00e8che, je pasgeboren dochter straks ook. <\/em><\/p>\n \u2018Daar kan ik me heel ongemakkelijk bij voelen. Al die progressieve hoge middeninkomen-mensen met hun biologische bakfiets van duurzaam hout: oh my god<\/em>. Het is een heel fijne cr\u00e8che, maar James is een van de weinigen die niet wit is. Ik heb liever dat hij straks naar een gemengde school gaat, zodat hij niet als de exotische uitzondering wordt gezien. Die scholen, gemengd qua zowel kleur als klasse, staan wat minder goed aangeschreven, maar ik voel me prettiger als mijn kinderen niet in een elitaire bubbel opgroeien.\u2019<\/p>\n Maar kom op, Haarrrrrlem\u2026<\/em><\/p>\n \u2018Ik heb nu meer het gevoel heb dat ik weer in Nederland woon, weg uit de Amsterdamse bubbel waar wel iedereen GroenLinks stemt, maar: they don\u2019t know shit<\/em> wat betreft armoede, niets te vreten hebben en wat diversiteit is.\u2019<\/p>\n Onderweg hiernaartoe vertelde je dat je nog steeds bang bent ooit weer arm te zijn.<\/em><\/p>\n \u2018Veel mensen met zo\u2019n achtergrond hebben dat. Nu alle prijzen zo stijgen, voel ik toch even paniek. Rationeel weet ik dat ik me daarover geen zorgen meer hoef te maken.\u2019<\/p>\n Je bent inmiddels tien jaar columnist. Begonnen bij <\/em>de Volkskrant, nu alweer jaren voor <\/em>Het Parool. Eind september verschijnt je bundel <\/em>Met vriendelijke groet. Hoe is het om je oude werk terug te lezen?<\/em><\/p>\n \u2018Ik schrik soms wel van mezelf. Het n-woord, veel seksisme. Sarah Palin omschrijf ik bijvoorbeeld als een hysterische heks zonder bezemsteel. Nee Johan, nee!\u2019 (Lacht)<\/p>\n Je bent online heel actief. Hoeveel tijd ben je wel niet kwijt aan sociale media?<\/em><\/p>\n \u2018Valt op zich wel mee, hoor.\u2019<\/p>\n Valt mee? Je post meerdere keren per dag op zowel Twitter als Instagram, mensen reageren daarop, jij reageert daar weer op met uitgebreide betogen, enzovoort.<\/em><\/p>\n \u2018Daar is mijn vriendin op zich wel streng in, hoor. Die zegt na een paar reacties \u201cen nu is het klaar\u201d.\u2019<\/p>\n Hoe zie jij je rol als \u2018opiniemaker\u2019? <\/em><\/p>\n \u2018Dat vind ik een elitair kutwoord. Het gaat om de waarde van waaruit je vertrekt. Met een bepaalde blik reageer ik op de actualiteit en met zinnen, ritme, stilisme giet ik dat in een vorm. Daarom ga ik ook bijna niet in talkshows zitten om het nog eens over mijn column te hebben. Dan ben ik gewoon iemand die praat, dan is het niks.\u2019<\/p>\n Even een rondje door de school. Op een muur de spreuk: \u2018Education is the most powerful weapon which you can use to change the world.\u2019 Nelson Mandela. Al gauw worden we aangesproken door een leraar (met wenkbrauwpiercing) die Fretz herkent. De heterogene brugklas bestaat niet meer, zegt hij. \u2018We moeten concurreren met havo\/vwo-scholen, dus tja.\u2019<\/p>\n Fretz herinnert zich de open dagen van De Meergronden. \u2018Waarop je aan ouders mocht vertellen hoe leuk het hier was. De aandacht voor kunst en cultuur vonden ze allemaal top, maar vanwege die heterogene brugklas waren ze bang dat hun kind zou \u201cafglijden\u201d naar een lager niveau.\u2019 Korte zucht. \u2018Dat is precies waar we het net over hadden: wat betekent het dan dat je GroenLinks stemt, als je liever in je eigen bubbel blijft?\u2019<\/p>\n\nSlasher<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/EindGoed-640x960.jpg\")
Neoliberale leugenaar<\/h5>\n
Bang dat hun kind zou \u2018afglijden\u2019<\/h5>\n