Bijna zestig jaar geleden, toen Anja Meulenbelt feminist werd, dacht ze nooit na over ouderdom. \u2018We hadden er een superieure minachting voor,\u2019 zegt ze. \u2018Net als voor geld: dat zien we later wel weer.\u2019 Nu het zover is, ziet ze dat het bereiken van een respectabele leeftijd ook een maatschappelijke positie is, net zoals vrouw-zijn, en dat er discriminatie in het spel is. Met het rijpen van dat inzicht is ook haar blik op de Anja van toen scherper geworden dan ooit. \u2018In mijn 53ste boek zou ik eens terug moeten kijken op wat ik nou eigenlijk zocht in de beweging.\u2019<\/p>\n
Haar 51ste boek, Alle moeders werken al<\/em>, komt op 20 september uit. Als 52ste rekent ze het boek Voorbij de verbijstering<\/em>, waarover ze samen met twee anderen de redactie voerde. Het gaat over gender en geweld en komt later dit jaar uit.<\/p>\n Alle moeders werken al<\/em> gaat over hoe in de huidige samenleving met moederschap wordt omgegaan en de vraagstukken die daarmee samenhangen.<\/p>\n Alleenstaande moeders zijn belangrijk in dat verhaal. Toevallig was ze er zelf een, vroeger: Meulenbelt werd op haar zestiende, in 1961, zwanger. Ze werd van school gestuurd omdat ze een slecht voorbeeld was, trouwde met de vader van haar kind en bracht drie jaar door in een gewelddadig huwelijk. \u2018Dat waren angstaanjagende jaren,\u2019 zegt ze nu. De scheiding betekende haar \u2018ontsnapping\u2019: \u2018Ik was ontsnapt aan de druk om mijn kind af te staan, ik was ontsnapt aan een gewelddadig huwelijk, ik was ontsnapt aan het levenslang bedienen van een man, zoals mijn moeder deed.\u2019<\/p>\n Dat soort van ontsnapping bepaalde het feminisme van de tweede golf waarin ze, inmiddels student aan de Sociale Academie, werd meegezogen. Meulenbelt: \u2018Wij waren voor het opheffen van het kostwinnersbeginsel, waarbij de man werkte en genoeg verdiende om een gezin van te onderhouden terwijl de vrouw thuisbleef om te zorgen. Dat lukte, maar wat ervoor in de plaats kwam was het neoliberalisme, waarin iedereen voor zichzelf zorgt. Dat is uitgemond in een enorme ramp voor niet-hoogopgeleide vrouwen.\u2019<\/p>\n \u2018Het neoliberalisme is uitgemond in een enorme ramp voor niet-hoogopgeleide vrouwen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n In Alle moeders werken al<\/em> schetst ze het plaatje. Van de bijstand viel bij de invoering ervan in 1965 nog wel te leven, maar inmiddels staat het gelijk aan een leven in armoede. De druk om fulltime te werken neemt toe, terwijl een fulltimebaan al geen garantie meer is voor een inkomen waar je van rond kunt komen, laat staan een parttimebaan. Hogeropgeleide vrouwen die fulltime werken, kunnen dat meestal bij de gratie van naamloze oppassen, au-pairs en schoonmaaksters. \u2018Maar die vrouwen hebben vaak \u00f3\u00f3k kinderen,\u2019 zegt Meulenbelt, \u2018en wie zorgt daar dan voor? Waarom geven we de zorg voor onze kinderen eigenlijk uit handen? Het onderhouden van vriendschappen besteden we toch ook niet uit, en familiebezoek toch ook niet?\u2019<\/p>\n Denk niet dat ze voor een terugkeer naar rollenpatronen van weleer pleit. Integendeel: in Alle moeders werken al<\/em>\u00a0bepleit ze een werkweek van dertig uur voor iedereen. En in die uren moet iedereen dan een inkomen kunnen verdienen waar je van kunt leven. Onrealistisch? Er was wel meer onrealistisch. Meulenbelt schrijft: \u2018In de begintijd van de fabrieksarbeid was een werkweek van zestig of zeventig uur nog gewoon, ook voor vrouwen en kinderen, werkdagen dus van twaalf tot veertien uur.\u2019<\/p>\n In Alle moeders werken al<\/em> knoopt Meulenbelt de klassenstrijd en feminisme stevig en met humor aan elkaar, er behendig ook racisme en ongelijkheid op basis van gezondheid en handicap en op basis van leeftijd in mee breiend. Al die kenmerken samen bepalen wie er maatschappelijk worden in- en uitgesloten, wie er macht heeft en wie niet, welke groep onderdrukt en welke wordt onderdrukt.<\/p>\n Haar vijftigste boek, Klassenstrijd in deze tijd, een pleidooi voor vernieuwing<\/em>, dat eerder dit jaar uitkwam, doet iets soortgelijks. Net als haar 49ste, Brood en rozen, over klasse en identiteit<\/em>, uit 2019. Heeft ze nou drie keer hetzelfde boek geschreven, maar dan met telkens net een andere focus? Meulenbelt: \u2018Ik heb wel tien keer hetzelfde boek geschreven!\u2019<\/p>\n Dat komt, zegt ze, omdat ze telkens een andere groep wil bereiken met in principe dezelfde boodschap, die draait om de strijd voor een rechtvaardige maatschappij. Meulenbelt: \u2018Om die te bereiken, moeten we het volledige plaatje van uitbuiting en onderdrukking meenemen, niet alleen de verschillen tussen loonarbeiders en kapitaal: ook klasse, kleur en sekse tellen mee. Het onbetaalde werk dat vrouwen doen, is daar onderdeel van.\u2019 Het raakt voor haar de kern van de vrouwenstrijd \u00e9n het socialisme: \u2018Voor mij is feminisme geen feminisme als het er alleen is voor de vrouwen die toch al meer kansen hebben. En socialisme is geen socialisme als migranten niet meetellen.\u2019<\/p>\n Een paar dagen voor dit interview deelde ze op haar Facebookpagina foto\u2019s van een bijeenkomst van de Stichting Single SuperMom, een groep die pleit voor het verbeteren van de sociaaleconomische positie van alleenstaande moeders en die samenkomt in allerlei activiteiten. Ze raakte er toevallig bij betrokken toen er een spreekster uitviel op een bijeenkomst en ze zich opwierp omdat ze zelf ooit een alleenstaande moeder was. Ze is er \u2018blijven hangen\u2019. Op een van de foto\u2019s staat Meulenbelt met een uitbundig lachend gezicht. \u2018Ik ben \u00e9\u00e9n van hen, al ben ik van een andere generatie. Deze moeders zijn eigenlijk nog maar net begonnen met het ontdekken van hun woede en de kracht van collectiviteit. Ik vind het enig daarbij te horen en ook met ze over politiek te praten. Om de vertaalslag te maken tussen verschillende posities.\u2019<\/p>\n \u2018Gezien worden zorgt ervoor dat je de waardigheid terugkrijgt die je door bijvoorbeeld seksisme of racisme wordt afgenomen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Activisme is helend, leerde ze in haar begintijd als feminist. \u2018Toen ik net gescheiden was, woonde ik een tijd samen met andere moeders met kinderen. Ik was niet meer alleen.\u2019<\/p>\n In dat warme bad, waar ze zich geborgen en gezien voelde, ontstond ruimte om aan zichzelf te werken. Om de confrontatie aan te gaan met haar jeugd, waarin ze van haar ouders niet kreeg \u2018wat kinderen horen te krijgen\u2019. \u2018Mijn ouders hadden een slecht huwelijk, mijn moeder was denk ik depressief. Er was geen warme aandacht voor mij. Daardoor was ik, zo ontdekte ik in therapie, gevoelig geworden voor aandacht \u2013 aandacht van foute mannen, bijvoorbeeld.\u2019<\/p>\n De helende kracht die de feministische beweging voor haar had, ziet ze terug in andere emancipatiebewegingen, bijvoorbeeld in de antiracismebeweging. \u2018Gezien worden zorgt ervoor dat je de waardigheid terugkrijgt die je door bijvoorbeeld seksisme of racisme wordt afgenomen.\u2019<\/p>\n Voor Meulenbelt is het cruciaal de strijd voor gelijkwaardigheid die verschillende groepen voeren aan elkaar te verbinden. Om, zoals dat heet, intersectioneel te zijn. Voor haar hoort de strijd van witte arbeiders daar nadrukkelijk bij \u2013 immers, klasse is, net als racisme en seksisme, een uiting van diepgewortelde ongelijkheid. Bij BIJ1, waar ze zich meteen bij aansloot toen Sylvana Simons de partij in 2016 oprichtte (toen nog Artikel1 geheten), lukt het niet de groep witte arbeiders te betrekken, tenzij ze ook op een ander vlak behoren tot een groep die maatschappelijk op achterstand staat, bijvoorbeeld omdat ze queer zijn of een handicap hebben. Het frustreert haar: \u2018De mensen waarmee we ook zouden moeten optrekken, verdwijnen naar extreemrechts en verliezen zich in complotten. Het zijn barre tijden.\u2019<\/p>\nRamp voor niet-hoogopgeleide vrouwen<\/strong><\/h5>\n
Tien keer hetzelfde boek<\/strong><\/h5>\n
De kracht van collectiviteit<\/strong><\/h5>\n
Diepgewortelde ongelijkheid<\/strong><\/h5>\n