\u2018Er zijn inmiddels tussen de tien en twintig zeilschepen die vracht vervoeren of met dat doel worden gebouwd. Een exponenti\u00eble groei, maar het is natuurlijk niet genoeg.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
De drie mannen renoveerden samen de Tres Hombres en brachten later ook een tweede schip in de vaart, de Nordlys. Met hun overkoepelende bedrijf Fair Transport lieten ze zien dat met zeilvrachtvaart winst valt te behalen. Ecologische winst, vooral. Financieel bracht het niet veel op. Navolging kwam er wel, maar niet zoveel als Langelaan hoopte. \u2018Er zijn inmiddels tussen de tien en twintig zeilschepen die vracht vervoeren of met dat doel worden gebouwd. Dat is een exponenti\u00eble groei vergeleken met vijfentwintig jaar geleden. Maar het is natuurlijk niet genoeg.\u2019<\/p>\n
Langelaan snapt ook wel dat transitie nou eenmaal langzaam gaat. \u2018Toen vanaf 1820 het stoomschip opkwam, heeft het nog zeventig jaar geduurd voordat de helft van de schepen was vervangen. Tot in de jaren dertig voeren er nog tientallen zeilende vrachtschepen.\u2019<\/p>\n
Het laat zien dat transitie langzaam gaat, maar ook dat zeilen niet z\u00f3 achterhaald is. De Tukker werd in 1912 nog als vrachtzeilschip gebouwd, in de tijd dat er ook al enkele motorvrachtschepen rondvoeren. Het schip heeft overigens wel een motor om te manoeuvreren, want het stopt bij relatief veel havens. Zeilschepen die langere reizen maken en minder havens aandoen, zouden in de toekomst ook gebruik kunnen maken van elektrische sleepboten, die dicht bij de wal makkelijk kunnen tanken.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Jochemvangrunsven-VN-Scheepsvervoer-Duurzaam-Economie-004-640x960.jpg\")
<\/p>\n
Hoe groter, hoe beter<\/h5>\n
De Tukker is nog klein, met ruimte voor zo\u2019n 60 kuub aan goederen. Maar er liggen al tekeningen klaar voor een veel groter en spiksplinternieuw zeilschip: de Ecoclipper 500 moet ruimte bieden aan 500 tot 700 kuub. Langelaan: \u2018Hoe groter een zeilschip wordt, hoe beter, want dan praat je over een heel ander prijskaartje. Je hebt dan tien keer zoveel lading, maar nog steeds \u00e9\u00e9n radar, \u00e9\u00e9n kok en \u00e9\u00e9n kapitein. De overhead blijft in verhouding ongeveer hetzelfde.\u2019<\/p>\n
Ter vergelijking: een groot containerschip vervoert zo 1,3 miljoen kuub. \u2018Die zijn ook relatief makkelijk in en uit te laden. Zo zijn ze per ton per mijl relatief effici\u00ebnt. Maar de uitstoot is nog steeds enorm. En niet nodig.\u2019<\/p>\n
Kunnen die effici\u00ebnte schepen niet verduurzaamd worden? De roep om een alternatief voor fossiele brandstoffen klinkt ook in de scheepvaartsector steeds luider. Een aantal leidende banken in de scheepvaart stelde in 2019 de Poseidon Principles op. Met deze breed geformuleerde richtlijnen, genoemd naar de Griekse zeegod, willen ze dat de sector in 2050 de helft uitstoot vergeleken met 2008.<\/p>\n
Een andere voortstuwing<\/h5>\n
Hoe gaat de scheepvaart dat doen? Jeroen Pruyn geeft er les over aan de Hogeschool Rotterdam en de TU Delft. \u2018Ik vertel over het verduurzamen van de maritieme sector,\u2019 zegt Pruyn. \u2018Dat komt eigenlijk neer op: hoe ga ik toekomstbestendig ontwerpen?\u2019 Daar zijn de scheepsbouwers nog niet uit. Want wat wordt de voortstuwing van de toekomst?<\/p>\n
Iedereen lijkt het er wel over eens dat de scheepvaart uiteindelijk alternatieve brandstof gaat tanken. Maar welke brandstof dat wordt, is nog de vraag. \u2018Ethanol, methanol, biodiesel?\u2019 somt Pruyn op. \u2018Waterstof is te volumineus. Ammoniak zou wel weer kunnen.\u2019<\/p>\n
Pruyn verwacht dat er over tien of vijftien jaar een winnende brandstof uit de bus zal rollen. Tot die tijd neemt niemand nog grote stappen. \u2018Iedereen wacht af wat het gaat worden. Er moet bijvoorbeeld eerst een infrastructuur komen voor het bunkeren en het bevoorraden van brandstof. Ook de producenten van brandstoffen wachten met het opschalen van hun productie. Het is een soort paralysis by analysis<\/em>. Iedereen is aan het kijken, maar er gebeurt vrij weinig.\u2019<\/p>\n En andere voortstuwing, zoals wind, of zon, is dat niet veel toekomstbestendiger? \u2018Zonnepanelen kunnen de scheepvaart maar heel beperkt verduurzamen,\u2019 zegt Pruyn. De meeste schepen hebben er niet veel ruimte voor. Het dek staat vol containers die er ook weer af moeten worden getild. Zo\u2019n zonnepaneel zou dan oprolbaar moeten worden. Of het dek ligt vol met luiken, buizen of leidingen die wegens explosiegevaar misschien niet eens afgedekt m\u00f3gen worden. Er gaat bovendien veel energie verloren bij het omzetten van zonne-energie in elektriciteit en daarna weer de omzetting in de motor. En dan is er nog het gewicht van batterijen.\u2019<\/p>\n \u2018Investeerders zien geen businessmodel in windschepen. Er zal altijd wel vraag naar zijn, maar dan hoofdzakelijk voor luxegoederen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Wind wordt wel serieus bekeken door scheepsbouwers, maar eigenlijk alleen als aanvulling op getankte brandstof. Dat gebeurt dan niet met zeilen, zoals de leek die zich voorstelt. Pruyn noemt dat voor het gemak even \u2018Vikingzeilen\u2019. \u2018Die grote, vierkante zeilen. Ze vangen enorm veel wind, maar kunnen dat maar in een paar hoeken. Dat gaat goed als je met de hoofdwindrichting van de seizoenen meevaart. Het ene seizoen heen, het andere seizoen terug.\u2019 De populairste variant lijkt op dit moment de Flettner rotor. Dat is een draaiende paal of cilinder die de wind ombuigt en zo de windkracht weet op te stuwen. Dat bespaart zo\u2019n 10 tot 20 procent aan brandstof. Aantrekkelijk, maar het kost ook wat om aan te schaffen en te onderhouden. \u2018Een echte businesscase bestaat er nog niet voor,\u2019 zegt Pruyn. Hij pakt er een wereldwijd register bij: \u2018De hele wereldvloot heeft 103.000 duizend schepen. Daarvan hebben er nu 22 een Flettner rotor geregistreerd.\u2019<\/p>\n Zeilen met all\u00e9\u00e9n wind is volgens Pruyn al helemaal een niche en dat blijft het voorlopig ook.<\/p>\n \u2018Investeerders zien geen businessmodel in windschepen. Er zal altijd wel vraag naar zijn, maar dan hoofdzakelijk voor luxegoederen. De volumes die ze kunnen vervoeren, zijn te klein om de volledige wereldhandel over te nemen.\u2019<\/p>\n De wereldhandel overnemen is ook niet waar Langelaan of zijn zeilende collega\u2019s op zitten te wachten. Integendeel. \u2018Ik mag het misschien niet zeggen als reder, maar onze visie is dat er veel te veel vervoerd wordt.\u2019<\/p>\n Langelaan zit inmiddels achter een bureau op de scheepswerf, weg van de lawaaiige renovatie van de Tukker. Een eigen kantoor heeft Ecoclipper niet, om de kosten laag te houden. Langelaan gebaart om zich heen naar alle stoelen, bureaus, lampen en pennen.<\/p>\n \u2018Mensen beseffen vaak niet dat 90 procent van alle spullen in Nederland per boot is gekomen. Heel veel daarvan heeft eigenlijk niet de waarde om vervoerd te worden.\u2019 Toch heeft juist het vervoer eraan bijgedragen dat veel spullen \u00fcberhaupt bestaan, redeneert Langelaan. \u2018Vanaf de jaren zestig en zeventig is scheepvaart heel effici\u00ebnt geworden door de containerisatie<\/em>. Die valt \u2013 heel toevallig \u2013 samen met een enorme uitbarsting van overconsumptie. Toen het bijna gratis werd om dingen te vervoeren, verplaatsten veel bedrijven hun productie naar lagelonenlanden. Dat heeft een enorme impact gehad op de overconsumptie. De uitstoot van de wereldwijde scheepvaart is net zo groot als de uitstoot van een groot industrieel land als Duitsland. Maar de uitstoot van het produceren van al die producten is nog vele malen hoger.\u2019<\/p>\n \u2018Er is meer vraag naar vrachtruimte dan er schepen zijn op het moment. Klanten komen vanzelf naar ons toe.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Langelaan zou 90 procent van wat nu vervoerd wordt dus nooit willen vervoeren en hij wil dat anderen dat ook niet doen. Een derde van de huidige scheepsvracht bestaat bijvoorbeeld uit fossiele brandstoffen. \u2018En veel andere spullen die vervoerd worden, verdwijnen zo weer in de prullenbak.\u2019<\/p>\n Hij steekt zijn papieren koffiebekertje in de lucht. \u2018Zoals dit. De bemanning wijst mij daarop, of ik niet beter een gewone beker kan afwassen. Ze hebben gelijk, natuurlijk. Maar niets menselijks is mij vreemd.\u2019<\/p>\n De bemanning bestaat uit mannen en vrouwen \u2013 die laatsten veel meer dan op reguliere schepen \u2013 die hun werk doen vanuit een visie of moraal. Ze varen voorlopig nog niet, maar maken de boot wel klaar voor het eerste vertrek. Langelaan: \u2018Het echte grote staalwerk doet de scheepswerf, maar de rest doet de bemanning zelf. Dat hoort erbij. Zeelieden moeten de boot ook tijdens de vaart in goede staat houden.\u2019<\/p>\n Wanneer de Tukker precies te water gaat, is onduidelijk. Het geld voor de renovatie is nog niet bij elkaar. Het is de missing link<\/em> in de overstap op zeilschepen, zegt Langelaan. Volgens hem is het vergelijkbaar met de financiering van windmolens in jaren tachtig en negentig. Dat was toen heel moeilijk omdat er nog geen trackrecord was. Banken zeiden: show me the money<\/em>.<\/p>\n Over de afzet van zijn transportdiensten maakt Langelaan zich geen zorgen. \u2018Er is meer vraag naar vrachtruimte dan er schepen zijn op het moment. Klanten komen vanzelf naar ons toe. Dat zijn bedrijven die hun hele productieketen al op duurzaamheid hebben doorgerekend. Met verpakkingsmaterialen, het productieproces en het winnen van grondstoffen. Maar als ze bij transport uitkomen, is er niet veel anders dan een containerschip.\u2019<\/p>\n Hij vertrouwt erop dat de vraag gaat toenemen, zeker nu er meer schepen worden gebouwd. \u2018Zeilvracht is nu nog vrij onbekend. Maar hoe meer schepen er komen, hoe meer mensen er ook van leren.\u2019<\/p>\n Importeurs en vrachteigenaars zijn bereid meer voor emissievrij transport te betalen, zelfs twintig keer zoveel als voor reguliere scheepvaart. \u2018Het vervoer van een fles wijn per container van Frankrijk naar Kopenhagen kost 5 cent. Wij rekenen daar zo een euro voor.\u2019 Dat grote verschil komt vooral doordat de prijzen nu niet de echte ecologische prijzen zijn, zegt Langelaan. \u2018Andere mensen betalen nu de rekening. Het zuidelijk halfrond dat last krijgt van klimaatverandering, of de mensen die rond de havens wonen en ziek worden van de uitstoot.\u2019 De scheepvaart doet nog niet mee met Europese emissierechtensysteem ETS en betaalt, net als de luchtvaart, niet of nauwelijks belasting over brandstof. \u2018Belastingvrij warmen we uw aarde op,\u2019 zegt Langelaan spottend.<\/p>\n \u2018Het is vanuit maatschappelijk oogpunt en qua kostenreductie belangrijk om in te zetten op slimmer varen en energie besparen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Bedrijven die hun waar per zeilschip vervoeren, zijn bijvoorbeeld Chocolatemakers, een aantal koffiebedrijven en ook cosmeticabedrijven zoals Lush. Langelaan: \u2018Op kleine schaal, natuurlijk. Zo\u2019n multinational kan lang niet alles per zeilschip vervoeren. Dat heeft ook weer te maken met het aanbod. Er zijn niet overal routes beschikbaar.\u2019<\/p>\n Een andere partij waar de Tukker voor gaat varen is New Dawn Traders. \u2018Zij verkopen als foodco\u00f6p in verschillende Europese havensteden een box met gespecialiseerde producten vanuit de havens, zoals noten en olijven. Dat wordt dan direct aan de eindmarkt geleverd, zonder tussenhandel, zodat het prijsverschil met de gewone scheepvaart weer wat kleiner is.\u2019<\/p>\n Een paar jaar geleden was Langelaan zelf praktisch gestopt met Fair Transport om met zijn vriendin een zelfvoorzienend bestaan op de bouwen in Ierland. Maar de toenmalige directie belde hem op met een verzoek: kon hij niet toch proberen een nieuw schip in de vaart te brengen, waarover hij eerder had nagedacht? Er was te weinig laadruimte om te voldoen aan alle vraag naar emissieloos transport.<\/p>\n Om die opkomende markt te bedienen, is Langelaan alvast begonnen aan de renovatie van de Tukker, ook al is de financiering nog niet rond. Met crowdfunding haalde hij ruim twee ton op bij 140 investeerders: \u2018Dat zijn gewoon mensen zoals jij en ik die geloven in emmissieloze scheepvaart.\u2019 Er is nog zo\u2019n 7 ton nodig voor de renovatie van de Tukker en straks de ontwikkeling en financieringscampagne van de volgende schepen, zoals de Ecoclipper 500. Aandeelhouders worden deel van de co\u00f6peratie van Ecoclipper, opgericht in het voormalige Scheepvaarthuis in Amsterdam. Ook de bemanning en de klanten die schepen huren, zijn straks onderdeel van de co\u00f6peratie.<\/p>\n Als klein schip blijft de Tukker varen langs de Europese kust, om bijvoorbeeld olijven en wijn uit Portugal te halen. Er kunnen ook twaalf betalende passagiers mee. Zo is een vaart op de Tukker straks te boeken via Fair Ferry, een andere start-up die toekomst ziet in functionele zeilschepen. Niet voor vracht, maar voor passagiers.<\/p>\n In 2019 maakte Fair Ferry de eerste testovertocht van Rotterdam naar Londen. Oprichter Karel de Boer vond dat een betere geldbesteding dan een marktonderzoek naar de mogelijkheden van een zeilveerdienst. De kunstenaar en ontwerper heeft altijd gezeild en liet zich inspireren door onder anderen Langelaan. Hij had meer met passagiers dan met vracht, dus besloot hij de mogelijkheden van een veerdienst te onderzoeken: \u2018Ik kwam erachter dat zo\u2019n marktonderzoek evenveel zou kosten als de huur van een schip met bemanning voor een week.\u2019 De Boer besloot een schip te huren en desnoods maar met zijn vrienden te gaan zeilen. \u2018Dan heb je je geld alsnog beter besteed dan aan zo\u2019n rapportje.\u2019 Hij vertelde iedereen dat hij ging en het lukte: \u2018Er was veel animo voor.\u2019<\/p>\n \u2018Mensen die willen zeilen, zijn bijvoorbeeld jongeren die niet willen vliegen. Ze gaan backpacken en zien deze reis als onderdeel van het avontuur.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Fair Ferry ging van start en biedt nu hop-on-hop-off-vaarten langs de Waddeneilanden, langs Europese kusten of een retourtje of enkeltje Londen: enkele reis plusminus 36 uur. Eind dit jaar biedt Fair Ferry ook een oversteek naar Zuid-Amerika. \u2018Dat duurt dan 25 dagen vanaf Lissabon naar Cayenne, de hoofdstad van Frans-Guyana. Mensen die dat willen, zijn bijvoorbeeld jongeren die niet willen vliegen. Ze gaan backpacken en zien deze reis als onderdeel van het avontuur.\u2019<\/p>\n De reizen met Fair Ferry moeten inderdaad leuk zijn en mensen een vakantiegevoel geven, maar uiteindelijk ook als functionele veerdienst worden gebruikt. Zelfs naar de andere kant van de oceaan. De Boer: \u2018Met moderne technieken die al worden toegepast in de wedstrijdzeilsport zou je een schip kunnen bouwen dat in een week naar New York vaart. Dat kost wel 50 tot 100 miljoen euro om te bouwen. Dan krijg je dus de vraag: willen mensen wel mee? Precies daarom gaan wij alvast met een ouderwets schip naar Zuid-Amerika varen. Om te laten zien dat er een businesscase is.\u2019<\/p>\n Ook op reguliere schepen komt er nog wel een businesscase voor windvoorstuwing, denkt Rogier Eggers. Hij is projectmanager bij onderzoeksinstituut Marin en bekijkt daar de prestatie van schepen. \u2018De primaire oplossing voor de scheepvaart zit in alternatieve brandstoffen, zoals synthetische brandstoffen die gemaakt worden van hernieuwbare energie.\u2019 Die brandstoffen gaan wel een stuk duurder worden dan de scheepvaart nu gewend is. Er is bovendien veel hernieuwbare energie voor nodig. \u2018Als je de hele scheepvaart aan de alternatieve brandstoffen zet, moet er een veelvoud komen van de windparken die nu voorradig zijn.\u2019<\/p>\n Ondertussen aast de luchtvaart op dezelfde brandstoffen. Eggers: \u2018Het is vanuit maatschappelijk oogpunt en qua kostenreductie dus belangrijk om in te zetten op slimmer varen en energie besparen.\u2019<\/p>\n Marin is druk bezig met slimme sensoren en voorspellende software en probeert ook windvoortstuwing te herintroduceren. \u2018Wind is duurzame energie, direct op zee beschikbaar. Het is dus heel logisch om dat te gebruiken in plaats van met windturbines opgewekte energie met allerlei omzetverliezen in de vorm van brandstof aan boord te laden.\u2019<\/p>\n Eggers denkt dat het aantal Flettner rotors op reguliere schepen snel zal groeien. Al helemaal met nieuwe wet- en regelgeving over alternatieve brandstoffen. \u2018Voor een groot schip kost een Flettner rotor \u2013 van zo\u2019n 35 meter hoog en 5 meter diameter \u2013 ongeveer een miljoen euro. Dat verdient zich met brandstofbesparingen nu terug in vijf tot tien jaar. Scheepseigenaren hebben een voorkeur voor kortere terugverdientijden. Die zitten eraan te komen als mensen gedwongen worden meer alternatieve of CO2-uitstoot vrije brandstoffen te gebruiken.\u2019<\/p>\n Hij wijst op aanscherpingen vanuit de EU en de International Maritime Organisation om de scheepvaart vanaf 2024 w\u00e9l te laten meedoen in het ETS en om de energieprestaties van nieuwe en bestaande schepen te registeren en maximeren.<\/p>\n Eggers haalt ook hoop uit de Poseidon Principles van de banken. \u2018De financiering lijkt beter te worden. Er zijn nu standaarden die het makkelijker maken om iets te financieren waar banken normaal gesproken niet zo snel aan beginnen.\u2019<\/p>\n Ook bij wind assisted sailing is het nog wel de vraag welke systemen dominant gaan worden. Eggers: \u2018Dat kunnen ook de vliegers worden die achtjes vliegen. Pas als je zo\u2019n systeem in serie gaat produceren, gaan de kosten omlaag.\u2019<\/p>\n Initiatieven zoals Ecoclipper kent Eggers ook. \u2018Die hebben hun plek en je ziet ze groeien. Mijn constatering is: het groeit, dus het werkt. Ik denk wel dat het voorlopig een niche blijft, omdat ze qua grootte niet kunnen concurreren. Maar het is enorm inspirerend om te laten zien dat het kan.\u2019<\/p>\n\n
\nDat was vroeger goed, maar inmiddels is er meer flexibiliteit nodig. Daarom kwamen er moderne varianten van windvoortstuwing. Ze heten wind assisted sailing<\/em> en zijn er in allerlei soorten en maten. Een vleugelprofiel, zoals ook wedstrijdzeilschepen hebben. Of een vlieger of kite die hoog in de lucht krachtigere wind opvangt en daarop \u2013 extra effici\u00ebnt \u2013 achtjes of andere patroontjes draait.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Jochemvangrunsven-VN-Scheepsvervoer-Duurzaam-Economie-003-640x960.jpg\")
<\/p>\nMinder vervoeren<\/h5>\n
Echte ecologische prijzen<\/h5>\n
Te veel vraag<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Jochemvangrunsven-VN-Scheepsvervoer-Duurzaam-Economie-002-640x960.jpg\")
<\/p>\nRetourtje Londen<\/h5>\n
Het groeit, dus het werkt<\/h5>\n