18 augustus 2022<\/span><\/span><\/a>\nKloof<\/h5>\n
Hoofdstrateeg Stegeman van Triodos denkt dat het niet eenvoudig is het succesvolle recept van het kapitalisme te vervangen: \u2018De vrijemarkteconomie is de meest effici\u00ebnte manier om goederen en diensten te krijgen. En dat levert welvaart op.\u2019 Het narratief is gebaseerd op een wenkend perspectief: iedereen wordt rijk. \u2018Dat is deels ook gelukt,\u2019 stelt Stegeman droogjes vast. \u2018Vele tientallen en misschien wel honderden miljoenen mensen zijn wereldwijd uit de armoede getild. Dat is een supersterk en eenvoudig verhaal. Je stuurt als bedrijf op winst. Punt. En als er een probleem blijkt te zijn, zoals milieuvervuiling, dan wachten we op een innovatie die dat probleem oplost.\u2019<\/p>\n
Zolang de onderkant van de samenleving vooruitgang ervaart, werkt dat. Maar dat is al een tijd niet meer het geval. \u2018De toegenomen welvaart heeft onvoldoende iedereen bereikt,\u2019 zegt ook Thijssen van VNONCW. Uit een analyse van het Financieel Dagblad<\/em>\u00a0bleek onlangs dat de cao-lonen in Nederland tussen 2005 en 2020 met ongeveer 30% zijn gestegen, terwijl de beloningen van CEO\u2019s met 120% zijn toegenomen. Alleen al in 2021 zagen de topmannen van de grootste beursgenoteerde bedrijven in Nederland hun inkomen stijgen met gemiddeld 35%. Voeg daaraan toe dat inkomen uit arbeid zwaarder wordt belast dan inkomen uit vermogen, \u00e9n dat de consumentenprijzen hard aan het stijgen zijn, en dan is het niet vreemd dat \u2018gewone Nederlanders\u2019 geen verbeteringen zien in hun leefomstandigheden. Deze kloof in de samenleving heeft grote gevolgen, zien ook bestuurders: populisme, politieke versplintering en bestuurlijke verlamming.<\/p>\nMaar verandering blijkt moeilijk. Volgens Stegeman zijn bestuurders, academici, managers en ambtenaren decennialang opgevoed met het idee van de vrije markt. Hoewel de negatieve aspecten steeds urgenter worden, ziet de Triodos-econoom dat \u2018we vanuit de beleidswereld nog steeds te maken hebben met de vrijemarktmantra\u2019.<\/p>\n
Volgens Thijssen van VNO-NCW neemt het gevoel voor urgentie bij zowel de overheid als het bedrijfsleven wel toe. \u2018Ik maak me vooral zorgen dat we niet snel genoeg zijn in de uitvoering. Je ziet een overheid die onmachtig is. Als we de energietransitie willen laten slagen, hebben we zaken als infrastructuur en vergunningen nodig. Het duurt nu gemiddeld acht jaar om een vergunning te krijgen. Ik wil niet te veel naar de overheid wijzen, maar het gaat te langzaam. Het bedrijfsleven wijst naar de overheid en de overheid naar het bedrijfsleven. Dat schiet niet op. Een bedrijf kan zichzelf geen vergunning geven. We zullen dus moeten samenwerken.\u2019<\/p>\n
Heel kwalijk<\/h5>\n
De overheid en het bedrijfsleven zitten, de oproep tot samenwerking ten spijt, lang niet altijd op \u00e9\u00e9n lijn. Dat werd bijvoorbeeld duidelijk tijdens de VN-klimaatconferentie in Glasgow in november 2021, toen de Nederlandse overheid samen met 26 andere landen besloot een eind te maken aan investeringen in buitenlandse olie- en gaswinningsprojecten. VNO-NCW zette een zware lobby in om de overheidssteun te behouden. Anders zou het duizenden banen kosten. De werkgevers leken te slagen, totdat de Tweede Kamer de druk opvoerde. De Nederlandse steun voor internationale fossiele projecten sneuvelde.<\/p>\n
VNO-NCW kreeg de nodige kritiek vanwege deze fossiele lobby. Critici konden die niet rijmen met de nieuwe \u2018Brede Welvaart\u2019-visie. \u2018Brede Welvaart klinkt heel mooi,\u2019 zegt Maria van der Heijden van MVO Nederland. \u2018De vraag is: hoe geef je er invulling aan? Dat zie ik bij VNO-NCW totaal niet uit de verf komen. In de praktijk is er nog niets veranderd. De discussie over de staatssteun voor internationale fossiele projecten is daar een voorbeeld van. De lobby vanuit de fossiele industrie is echt heel sterk in Nederland en klinkt hard door via VNO-NCW en het ministerie van Economische Zaken. Dat vind ik echt heel kwalijk.\u2019<\/p>\n
Een betere wereld gaat niet alleen over de energietransitie, maar ook over armoedebestrijding. Van de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN staat \u2018geen armoede\u2019 op \u00e9\u00e9n.<\/p><\/blockquote>\n
Ingrid Thijssen van VNO-NCW daarentegen was \u2018not amused<\/em>\u2019 door de draai van het kabinet. Symboolpolitiek, vond ze. \u2018Als mensen echt willen voorkomen dat er in de rest van de wereld nieuwe olie- of gasprojecten worden opgestart, dan vind ik dat de Nederlandse overheid die landen moet helpen om op een andere manier in hun welvaart te voorzien. Dat werd door een aantal partijen ge\u00efnterpreteerd als een pleidooi voor fossiel. Dat vond ik een heel flauwe reflex,\u2019 zegt Thijssen nu. \u2018Ik moet helaas constateren dat deze draai een negatieve invloed heeft op de transitie.\u2019 Volgens Thijssen zullen de olie- en gasprojecten in het buitenland namelijk gewoon doorgaan. \u2018Alleen niet met hulp van Nederlandse, maar met Chinese en Russische bedrijven. De ambassadeurs van die landen vinden dat ook jammer, vertellen ze mij, want ze hadden liever zakengedaan met westerse landen.\u2019 Westerse bedrijven werken volgens haar effici\u00ebnter en met meer respect voor het milieu en mensenrechten dan de staatsoliebedrijven uit China en Rusland.<\/p>\nVoor Thijssen heeft de discussie ook een morele lading. \u2018Nederland heeft zelf zijn welvaart opgebouwd op aardgas. Wij ontzeggen andere landen dat wij ze daarbij helpen.\u2019 Een betere wereld gaat volgens de VNO-NCW-voorzitter niet alleen over de energietransitie, maar ook over armoedebestrijding. Van de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN staat \u2018geen armoede\u2019 op \u00e9\u00e9n. \u2018Neem Suriname. Dat wil gas winnen. Daar gaat Nederland nu dus niet bij helpen. Jammer.\u2019<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Kapitalisme-2.0-_-3-640x853.jpg\")
<\/p>\n
Game changer<\/h5>\n
Wat zou helpen, is een overheid die de regie neemt in zaken van algemeen belang. Maar dat lukt lang niet altijd, waardoor soms zelfs de rechter eraan te pas moet komen. Die heeft in Nederland de afgelopen jaren de toon gezet als het gaat om klimaatbeleid.<\/p>\n
In 2019 deed de Hoge Raad een historische uitspraak in de Klimaatzaak van Urgenda tegen de Nederlandse Staat. Resultaat: de Nederlandse overheid moest ervoor zorgen dat de uitstoot van broeikasgassen in 2020 25% lager zou zijn dan in 1990. En in 2021 werd Shell veroordeeld tot het terugdringen van z\u2019n CO2-uitstoot met 45% in 2030. Van der Heijden van MVO Nederland is uitgesproken positief over de rechterlijke uitspraken. \u2018Het Urgenda-vonnis was echt een game changer<\/em>,\u2019 zegt ze. \u2018Het heeft er mede toe geleid dat we nu een stevige CO2-belasting hebben, en een klimaatminister.\u2019<\/p>\nOok hier denkt Thijssen van VNO-NCW totaal anders over. \u2018Shell is in hoger beroep gegaan omdat het verantwoordelijk wordt gehouden voor de CO2-uitstoot van zijn klanten. Stel dat Shell erin slaagt om volledig groene biobrandstoffen te verkopen, dan lopen ze grote kans dat 90% van de klanten wegloopt. Waarom? Omdat biobrandstoffen duurder zijn. Dan gaan de meeste automobilisten dus ergens anders tanken. Daar hebben we als samenleving toch niks aan? Er is meer samenwerking, wetgeving en co\u00f6rdinatie nodig om de energietransitie voor elkaar te krijgen. Mijn kritiek gaat niet uit naar de rechterlijke macht, maar naar de overheid. Want die blijft achter met wet- en regelgeving. Daardoor is er een onduidelijke situatie ontstaan voor bedrijven. Die rechtszaken kunnen jaren duren en hangen als een zwaard van Damocles boven je hoofd. Ik zie dat dat een verlammende werking heeft. Terwijl we n\u00fa investeringen nodig hebben om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Organisaties als Urgenda en Milieudefensie mogen ons uitdagen en scherp houden. Maar als ze echt impact willen hebben, moeten ze ons helpen en geen rechtszaken voeren.\u2019<\/p>\n
\u2018Het is bijzonder spijtig dat er een rechter aan te pas moet komen,\u2019 vindt Hans de Jong, gangmaker achter de Brede Welvaart-visie van VNO-NCW. \u2018We gaan nu niet snel genoeg vooruit. Maar in de groef van hullie-zullie blijven hangen, dat werkt niet.\u2019<\/p>\n
\u2018De politiek moet beleid maken en de overheid moet dat beleid uitvoeren en handhaven, niet de rechter.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
Hoofdstrateeg Hans Stegeman van Triodos Investment concludeert dat we eigenlijk te maken hebben met een \u2018falende overheid\u2019: \u2018De politiek moet beleid maken en de overheid moet dat beleid uitvoeren en handhaven, niet de rechter.\u2019 Stegeman is kritisch op de overheid maar ook op bedrijven als Shell en KLM. Die claimen in 2050 klimaatneutraal te zullen zijn. \u2018Maar in de plannen is nog niet te zien waar de investeringen zitten die dat moeten regelen.\u2019<\/p>\n
Volgens Ingrid Thijssen willen bedrijven best hun verantwoordelijkheid nemen, maar kunnen ze dat alleen als de overheid ook haar rol speelt. \u2018Ik ben heilig overtuigd van de kracht van het bedrijfsleven en de vrije markt. Maar er is wel een sterke marktmeester nodig,\u2019 aldus Thijssen, die een trendbreuk ziet. \u2018In het verleden waren de lobbyclubs van het bedrijfsleven altijd voor hun eigen kortetermijnbelang aan het preken. Meestal waren ze ook t\u00e9gen wetgeving. Nu zijn we juist v\u00f3\u00f3r wetgeving.\u2019 Thijssen zou bijvoorbeeld graag een bijmengverplichting voor biobrandstoffen zien, zodat alle verkopers van benzine dezelfde duurzaamheidseisen krijgen opgelegd. \u2018Dan voorkom je dat consumenten vanwege de prijs vluchten naar fossiel, is er een eerlijk speelveld voor bedrijven en weet iedereen waar die aan toe is. En dan kun je ook samen optrekken.\u2019<\/p>\n
Oud-Philipsbaas Hans de Jong heeft hoop. \u2018Corona heeft laten zien dat het ook anders kan. Alle ingredi\u00ebnten waren aanwezig: crisis, urgentie, en niemand kon het alleen. De overheid trad daadkrachtig op, en het bedrijfsleven volgde. De overgrote meerderheid van het land omarmde het beleid. We hebben als land de coronacrisis het hoofd geboden. Welke lessen trekken we hieruit als we kijken naar andere crises: landbouw, pfas, klimaat, energie? Allemaal complexe uitdagingen waarbij je meerdere partijen nodig hebt en het lang moet volhouden. Het bedrijfsleven moet de verbinding met de samenleving weer terugvinden.\u2019<\/p>\n
Hoofdstrateeg Stegeman van Triodos twijfelt of de lessen van corona ook werken bij het klimaatvraagstuk. Daar kan de wal het schip niet keren: \u2018Met klimaatverandering is het lastige dat de wal wordt weggespoeld.\u2019 Toch is hij niet pessimistisch. \u2018Want het kan w\u00e9l. De oplossing is: collectief afspraken maken. Op die manier heeft de wereld een oplossing gevonden voor het gat in de ozonlaag. CFK\u2019s zijn simpelweg verboden in het Verdrag van Montreal. Dat heeft geen welvaart gekost.\u2019<\/p>\n
Radicaal veranderen<\/h5>\n
Bedrijven moeten in elk geval erkennen dat ze het zelf anders en beter moeten doen. \u2018En snel ook,\u2019 zegt Peter Bakker vanuit Gen\u00e8ve. Bakker was in het verleden financieel directeur en later CEO van TNT (tegenwoordig PostNL). Nu is hij president van de World Business Council for Sustainable Development (WBCSD), een in Zwitserland gevestigde club van 250 CEO\u2019s.<\/p>\n
\u2018Het kapitalisme voldoet niet meer,\u2019 geeft hij onomwonden toe. Bestuurders zijn zich er volgens hem al een hele tijd bewust van dat onbegrensde marktwerking niet meer zaligmakend is. \u2018Dat gezegd hebbende, kun je twee kanten op. Of je zegt: het kapitalisme is slecht, we gooien het overboord. Of je zegt: we gaan kijken hoe we het kunnen aanpassen.\u2019 Het kapitalistische model kan volgens Bakker behouden blijven, maar moet wel \u2018radicaal veranderen\u2019. Niet de aandeelhouder moet daarbij centraal staan, maar de \u2018stakeholder\u2019, oftewel alle \u2018belanghebbenden\u2019. Dat zijn aandeelhouders, maar ook klanten, medewerkers, toeleveranciers, omwonenden. En breder geformuleerd ook het milieu, het klimaat en de biodiversiteit. Bakker somt een serie ontwikkelingen en maatregelen op die bedrijven in snel tempo laten verduurzamen. Het gaat om saaie maar belangrijke zaken als \u2018integrale rapportages\u2019. \u2018Bij TNT heb ik nooit de vraag gekregen hoe ik de omzet vaststel. Daar zijn regels voor. Als je je daar niet aan houdt, ga je naar de gevangenis. Die regels en handhaving moeten er ook komen voor niet-financieel kapitaal.\u2019<\/p>\n
\u2018Duurzaam boekhouden moeten we zo snel mogelijk verplicht stellen voor bedrijven. Overheden moeten de moed hebben om dat te doen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
En die regels zijn dichterbij dan de meeste mensen denken. Zo neemt het zogenoemde \u2018esg-accounting\u2019 (environment<\/em>, social<\/em>, governance<\/em>) een hoge vlucht. Voor deze niet-financi\u00eble criteria worden boekhoudstandaarden ontwikkeld. De internationale organisatie achter de financi\u00eble boekhoudregels werkt aan \u2018integrale boekhoudstandaarden\u2019, waarbij niet alleen financi\u00eble cijfers een rol spelen, maar ook milieu, klimaat, diversiteit et cetera. \u2018Onlangs is het eerste prototype gepubliceerd,\u2019 vertelt Bakker. \u2018Ik verwacht dat deze zomer de regels definitief worden vastgesteld. We moeten die zo snel mogelijk verplicht stellen voor bedrijven. Overheden moeten de moed hebben om dat te doen. Vanaf eind dit jaar zou dat kunnen.\u2019<\/p>\nDie verplichtstelling is essentieel, want dan gaan alle bedrijven op dezelfde manier over hun klimaatimpact praten, net zoals ze nu doen over winst en verlies. \u2018Aandeelhouders kunnen dan beslissen op welke bedrijven ze hun kapitaal inzetten. Dan krijg je een vorm van kapitalisme die werkt v\u00f3\u00f3r het klimaat in plaats van ertegen.\u2019<\/p>\n
Duurzaam dashboard<\/h5>\n
Ook Stegeman van Triodos benadrukt het belang van duurzaam boekhouden. \u2018Maak zaken maar eens transparant. Wat is je voetafdruk?\u2019 Dan is het voor bedrijven mogelijk om heldere doelstellingen op te stellen. \u2018Dat kun je hetzelfde aanpakken als met financi\u00eble rapportages. Dat geeft de CEO ook houvast. Die is gewend om te sturen op basis van een dashboard.\u2019<\/p>\n
De nieuwe boekhoudregels waar Bakker naar verwijst, zijn vooralsnog gericht op het klimaat. \u2018Met biodiversiteit lopen we een jaar of twee, misschien drie achter op het klimaat. Maar het komt er wel aan,\u2019 zegt hij. \u2018Waar we echt nog meer aan moeten doen, is ongelijkheid. Op wereldschaal is dat het verschil tussen het rijke noorden en het arme zuiden. Maar in Nederland heb je ook ongelijkheid. Als we eerlijk zijn, heeft het bedrijfsleven daar nog te weinig antwoord op. We kijken wel naar mensenrechten in de toeleveringsketen, en naar diversiteit. Maar de kern van het probleem wordt nog niet aangepakt. Die kern is dat de verdeling van kansen en welvaart gewoon niet eerlijk is. Zoals het feit dat kapitaal beter wordt beloond dan arbeid.\u2019<\/p>\n
Ongelijkheid is een lastig thema in het bedrijfsleven. Het ligt ver af van het traditionele vrijemarktdenken. Bakker: \u2018Toen wij twee jaar geleden met CEO\u2019s over ongelijkheid begonnen te praten, was de reactie: is dit niet iets voor de overheid om op te lossen?\u2019 De ontregelende effecten van de covid-19-pandemie en de nog altijd pijnlijke ongelijkheid waar de Black Lives Matter-beweging tegen ageerde, waren eye-openers<\/em>. \u2018Daarom hebben we een jaar geleden 55 CEO\u2019s van grote bedrijven bij elkaar gebracht in een commission to tackle inequality<\/em> waar ook academici en non-gouvernementele organisaties aanschuiven. Later dit jaar komt deze commissie met een actieplan. Ik kan alvast vertellen dat het betalen van een leefbaar loon in de hele toeleveringsketen erbij zal horen.\u2019<\/p>\nAls we echt zeker willen stellen dat we een duurzame maatschappij cre\u00ebren, moeten volgens Bakker de kapitaalkosten worden bepaald door de kosten voor arbeid, milieu en sociale zaken. \u2018Nu draait het systeem alleen maar op het optimaliseren van het financi\u00eble kapitaal. Onrecht in het systeem wordt niet bestraft. Dat zou verrekend moeten worden. Pas als duurzame bedrijven lagere kapitaalkosten hebben dan vervuilende bedrijven, zal een grote versnelling volgen. Ik schat dat we nog drie tot vijf jaar verwijderd zijn van die situatie,\u2019 aldus Bakker.<\/p>\n
\u2018Er zijn 2500 bedrijven die beloven dat ze in 2050 geen CO2 meer uitstoten. Helaas heeft maar een klein deel van die bedrijven een concreet plan om klimaatneutraliteit daadwerkelijk te realiseren.\u2019<\/p>\n
En zelfs als dat plan er wel is, kan het moeilijk zijn. \u2018Mercedes kan beloven wat ze willen, maar als toeleveranciers er niet in slagen klimaatneutraal staal of glas te maken, dan schiet het natuurlijk niet op.\u2019 Vandaar dat de topman van Mercedes heeft aangekondigd dat bedrijven die in 2030 geen emissieloos staal kunnen leveren, geen toeleverancier van Mercedes meer kunnen zijn. \u2018Dat levert natuurlijk de noodzakelijke druk op,\u2019 zegt Bakker.<\/p>\n
Echte prijzen<\/h5>\n
In dit nieuwe ge\u00efntegreerde kapitalisme moeten overheden duidelijke grenzen aangeven, vindt Stegeman van Triodos. \u2018De neiging is om alle negatieve neveneffecten ook via de markt te regelen, en dat werkt lang niet altijd. Als je markten centraal blijft stellen, heb je altijd maar \u00e9\u00e9n oplossing: beprijzen. Terwijl er ook andere oplossingen zijn, zoals het opleggen van een verbod. Je moet grenzen stellen, net zoals we ooit met de CFK\u2019s hebben gedaan.\u2019<\/p>\n
\u2018Als ik een supermarkt zou runnen, zou ik beginnen met consumenten inzicht te geven in de impact van de producten die ze kopen. Ik zou zorgen voor een kassabon met echte prijzen, waarin de impact van het product op klimaat, de natuur en de mensen is te zien.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
Het zogenaamde \u2018true pricing\u2019 brengt wel het gevaar van \u2018moral hazard\u2019 met zich mee, vreest Stegeman. Mensen nemen de vervuiling voor lief, omdat ze ervoor betaald hebben. \u2018True price suggereert dat je alles kunt blijven doen. Dan loop je dus het risico dat vervuilend gedrag gewoon doorgaat.\u2019 Vandaar dat Stegeman gelooft in het simpelweg verbieden van schadelijke producten of productieprocessen.<\/p>\n
Van der Heijden van MVO Nederland zou liever \u2018echte prijzen\u2019 gebruiken om consumenten bewuster te maken van de impact van producten en diensten. \u2018Als ik een supermarkt zou runnen, zou ik beginnen met consumenten inzicht te geven in de impact van de producten die ze kopen. Ik zou zorgen voor een kassabon met echte prijzen, waarin de impact van het product op klimaat, de natuur en de mensen is te zien. Waarin bijvoorbeeld een leefbaar loon voor koffieboeren zit, of waarmee je inzicht krijgt in de vervuilende kosten voor de bodem. Of het tegenovergestelde: producten die uit de buurt komen en daardoor relatief lager geprijsd zijn omdat minder transport voor een lagere milieubelasting zorgt. Nu zijn bananen uit zuidelijke landen soms goedkoper dan appels van de buurtboer, dat is toch vreemd?<\/p>\n\n
Laten zien dat het anders kan<\/h5>\n
Hoe komen we tot kapitalisme 2.0, een economisch systeem dat toekomstbestendig is, en niet alleen financieel kapitaal waardeert, maar evenveel waarde hecht aan klimaat, milieu, biodiversiteit, et cetera?<\/p>\n
\u2018We hebben bedrijven nodig die laten zien dat het anders kan. En we hebben overheden nodig die heldere grenzen stellen,\u2019 zegt Stegeman van Triodos. \u2018We hebben bestuurders nodig die intrinsiek net zoveel waarde hechten aan duurzaamheid als aan economische groei,\u2019 zegt Thijssen. \u2018Maar ook toezichthouders en aandeelhouders moeten daarin hun verantwoordelijkheid nemen. Want het is heel lastig voor een CEO als hij een groene en inclusieve koers wil varen, maar wegens tegenvallende resultaten door de aandeelhouders de laan wordt uitgestuurd. Gelukkig zie je dat de nieuwe generatie bestuurders al veel groener en inclusiever is dan de vorige.\u2019<\/p>\n
Ook MVO Nederland zet in op leiderschap. \u2018Wij organiseren dit jaar gesprekken met bestuurders en commissarissen over de vraag wat je maatschappelijke zorgplicht is als bedrijf. De veranderkracht van bedrijven is enorm, maar bestuurders worden vaak geleefd door de waan van de dag,\u2019 zegt Van der Heijden. Onder de noemer \u2018Ode aan het ongemak\u2019 probeert MVO Nederland bestuurders uit die waan van de dag te halen en te laten nadenken over wat er nodig is om de transitie naar een duurzame economie te versnellen. \u2018Het is belangrijk voor CEO\u2019s om te zien dat anderen ook meedoen.\u2019<\/p>\n
De oorlog in Oekra\u00efne is volgens oud-Philips-topman De Jong een teken dat onze welvaart \u2018niet meer vanzelfsprekend is\u2019. De multilaterale wereld is aan het veranderen. Het Westen ontkoppelt zich van de Russische economie, dat in het Chinese kamp wordt gedreven. \u2018We krijgen weer machtsblokken in de wereld. Maar dat verandert niets aan de noodzaak om duurzaam te ondernemen. De circulaire economie is voor Europa van levensbelang.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Corona, klimaatverandering, verlies van biodiversiteit, torenhoge energieprijzen, geopolitieke en militaire conflicten: de wereld wordt geconfronteerd met grote crises. Het bedrijfsleven ziet zichzelf als onderdeel van de oplossing. Maar over de manier waarop die vorm moet krijgen, verschillen de meningen. <\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-549651","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie","article_type-rondgang"],"acf":[],"author_name":"Roy op het Veld","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/549651","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=549651"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/549651\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Roy op het Veld","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=549651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=549651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Kapitalisme-2.0-_-versie-2-640x853.jpg\")
<\/p>\n