\u2018Ik vind trots een lastig begrip, zeker als het een collectief karakter krijgt: dat \u201cwe\u201d als groep, of als volk, ergens trots op zouden moeten zijn. De prestaties van een voetbalelftal, onze nationale geschiedenis.<\/p>\n
De groeiende behoefte aan trots komt denk ik voort uit de zoektocht van mensen naar betekenis, in een samenleving waarin oude sociale verbanden geleidelijk wegslijten. In welke nieuwe groep herkennen we onszelf en vinden we geborgenheid en respect (terug)? Hoe meer we ons buitengesloten, miskend of verongelijkt voelen, hoe groter de hang naar trots die die gevoelens moet maskeren. Het zijn deze uitingen van onmacht die leiden tot uitsluiting van andere groepen.<\/p>\n
Ook op het niveau van staten zie je dat terug. Poetin die met zijn agressie de gekrenkte Russische trots probeert te herstellen. Of Trump met zijn Make America Great Again<\/em>. Beiden doen een nostalgische oproep aan \u201chun\u201d mensen, die zich vervolgens verenigen achter een gevoel van gekrenkte eigenwaarde. Het appelleert aan de slechtste menselijke instincten \u2013 die we allemaal in ons hebben \u2013 en leidt vooral tot ellende en teleurstelling.<\/p>\n Er zijn natuurlijk veel hoopgevende voorbeelden van mensen die iets moois tot stand brengen, soms tegen de verdrukking in. Bruggenbouwers die het gemeenschapsgevoel versterken, zonder zelf in de schijnwerpers te willen staan. Neem de veelal onzichtbare hulptroepen die de grote stroom asielzoekers in de azc\u2019s begeleiden. Daarop kunnen ze met recht trots zijn, zou je zeggen. De werkelijkheid is dat zij dat meestal doen vanuit een gevoel van vanzelfsprekende medemenselijkheid.\u2019<\/p>\n \u2018Emoties als trots kunnen werken als een drijfveer. De droom van een sporter is vaak gekoppeld aan een resultaat: meedoen aan de Olympische Spelen, een bepaalde medaille winnen. En daar dan trots op zijn. Meestal zijn dat langetermijndoelen. En dat kan, h\u00e8.<\/p>\n Wat ik jonge sporters leer, is dat je ook op kortetermijndoelen kunt focussen. Bijvoorbeeld op een proces, zoals het kunnen veranderen van strategie. Of jezelf verbeteren met een hogere snelheid. Zonder dat je je doel laat afhangen van tegenstanders of je team.<\/p>\n ‘Zelfvertrouwen krijg je nadat je dingen doet, niet voorafgaand. En vooral nadat je nieuwe dingen probeert.’<\/p><\/blockquote>\n Het is belangrijk dat je je ook van kleine succesvolle momenten bewust bent, hoe hoog je de lat ook legt. De paradox is: hoe meer doelen je haalt, hoe groter de kans is dat het een keer niet lukt en ontevredenheid wordt aangewakkerd. Dat dat soms gebeurt is normaal, zeker bij het stellen van nieuwe doelen. Topsporters zitten in een prestatiecyclus: moeilijke uitdagingen stellen, goede resultaten proberen te behalen, feedback ontvangen, tevredenheid voelen, merken dat je zelfvertrouwen groeit, en weer nieuwe uitdagingen stellen. Het moment dat sporters bij mij aankloppen, is vaak wanneer die cyclus niet zo lekker gaat. Als prestaties niet altijd meer gaan zoals je wilt, kan het veel moeite kosten om je plezier te behouden en trots te zijn op wat je doet en gedaan hebt.<\/p>\n Het helpt als je weet wat je drijfveren zijn b\u00ednnen dat wat je doet. Waar krijg je energie van? Als wat voor persoon of sporter wil je herinnerd worden? Als dat is als een onverschrokken aanvaller, dan is mijn opdracht: vertaal dat naar concrete acties voor de komende trainingen, en evalueer hoe dat ging. Zelfvertrouwen krijg je nadat je dingen doet, niet voorafgaand. En vooral nadat je nieuwe dingen probeert. Daarna kun je reflecteren: wat ging er goed, wat wil ik behouden, waar stop ik mee en met wat ga ik beginnen. Als je dat regelmatig herhaalt, kom je echt vooruit. En kun je weer meer genieten van waar je mee bezig bent. Dat is ook toepasbaar buiten de sport, gewoon als mens. Voor iedereen.\u2019<\/p>\n \u2018Voor mij is trots zijn een \u201cperformatieve\u201d daad, een daad die ik bewust uitvoer. Ik heb voor mezelf verklaard: \u201cVanaf nu ben ik gewoon trots op mijn geaardheid, het is klaar, die hetero\u2019s doen het er maar mee.\u201d Dat is niet iets wat heel natuurlijk kwam. Tot een jaar of vijftien geleden vond ik pride en die optochten contraproductief voor de acceptatie van LHBTQ+. Waarom moet dat met zoveel overdreven gedoe gepaard gaan, en al die blote lijven? Die gedachte kwam ergens vandaan; zo was ik opgevoed.<\/p>\n Vrijwel iedere homo komt uit een heterosituatie en moet zich daartoe zien te verhouden. En het is niet altijd homovriendelijk. Op schoolpleinen is \u201chomo\u201d nog steeds een van de meest gebruikte scheldwoorden, blijkt uit onderzoek. Zulk gescheld kruipt onder je huid. Daarom noem ik trots performatief: het is niet dat ik me intrinsiek trots voel op mijn geaardheid, maar ik vind dat ik het moet zijn, als tegenreactie.<\/p>\n De pride-beweging koos, zo\u2019n vijftig jaar geleden, pride<\/em> als woord omdat het het tegenovergestelde is van schaamte. En schaamte is er nog steeds; Don\u2019t ask, don\u2019t tell<\/em> was in het Amerikaanse leger nog heel lang het beleid. Homo\u2019s, lesbo\u2019s en andere letters moeten niet te veel laten zien wie ze zijn, want dat is iets waar je je voor moet schamen. En hetero\u2019s hoeven dat niet? Dat is natuurlijk bullshit. Dus: we gaan trots zijn op onze gender en geaardheid.<\/p>\n Die trots is iets waar ik me aan moet blijven blootstellen voor ik het ook echt uiteindelijk voel. Na een lastige, verwarrende puberteit was ik student in Groningen en besloot ik: vanaf nu ga ik mijn geaardheid niet meer verbergen. Daar leerde ik veel homo\u2019s kennen, waardoor ik zag: zo kan het dus ook. Pride is een protest, maar het is ook echt leuk! Vijfentwintig jaar heb ik heel heteronormatief rondgelopen en vijftien jaar doe ik dat niet meer. Ik heb besloten trots te zijn en dat ben ik ook daadwerkelijk steeds meer echt.<\/p>\n Het gaat elk jaar beter. Als ik bij de Canal Pride in Amsterdam naar mijn vrienden kijk, van wie sommigen best excentriek zijn, dan denk ik: \u201cDat doe je toch maar mooi.\u201d Wanneer ik in een spijkerbroek loop naast een vriend die non-binair is en een fantastische rok draagt, ben ik d\u00e1\u00e1r trots op.\u2019<\/p>\n \u2018Trots heeft voor mij meerdere lagen. Het zit me in de weg na een ruzie, ik moet ergens overheen om als eerste sorry te zeggen. Ik vraag moeilijk om hulp, hang de vuile was niet buiten. Uit die laag probeer ik los te breken. Tegelijkertijd zijn er dingen die ik van de daken wil schreeuwen: dat ik keihard werk om schaamte minder macht te geven over mezelf, dat ik mensen graag op hun gemak stel, dat moeilijke gebeurtenissen en teleurstellingen me niet bitter hebben gemaakt.<\/p>\n \u2018Transgender personen en non-binaire personen hebben zoveel meer moeten overwinnen dan mensen die bij de geboorte als man worden bestempeld en dat ook voor zichzelf z\u00edjn\u2019<\/p><\/blockquote>\n Het gaat mij niet om prestaties of succes, maar om dat je jezelf durft te zijn, en elkaar daarin het geluk gunt. Zo ben ik heel trots op mijn zoon, die al van jongs af aan zegt: \u201cNagellak is niet alleen voor meisjes.\u201d En het zelf ook draagt, ongeacht wat anderen ervan vinden. Zo knap hoe jonge mensen, veel meer dan mijn eigen generatie, tegen de stroom in durven te roeien.<\/p>\n Ook op een vreemde kan ik heel trots zijn. Als ik op straat een moeder zie met een kind, denk ik: je hebt gewoon een kind voldragen en levend op aarde gezet. Bij oudere mensen voel ik dat ook: je hebt zoveel doorstaan en je bent er gewoon nog. Maar het sterkst voel ik trots misschien wel bij vrouwen, transgender personen en non-binaire personen. Zoveel meer moeten overwinnen dan mensen die bij de geboorte als man worden bestempeld en dat ook voor zichzelf z\u00edjn, en dan nog strijdbaar en vreugdevol leven. Dat is iets om trots op te zijn.\u2019<\/p>\n \u2018Voor mij, als iemand die zich in haar werk bezighoudt met vrede, vrijheid, democratie, oorlog en vlucht, is dit een lastige vraag. Bij deze thema\u2019s komen zoveel perspectieven samen, met op verschillende plekken gevoelens van trots. Neem de Tweede Wereldoorlog. Ik kan me voorstellen dat je trots bent als je in het verzet zat, en dat wij als land trots zijn op de mannen en vrouwen die dat hebben gedaan. Maar de hoogste nazi had, vermoed ik, ook een gevoel van trots. Tijdens de oorlog, en wellicht ook achteraf.<\/p>\n Trots associeer ik met terugkijken. Terugkijken op een oorlog geeft je een compleet ander perspectief dan wanneer je er middenin staat: dan is alles veel grijzer dan de situatie van goed en fout achteraf.<\/p>\n Mijn verhuizing naar Berlijn, bijna tien jaar terug, liet me dat echt inzien. Mijn buurvrouw van negentig was gewoon een meisje van zestien, wonend in dezelfde straat als nu. Was ze een nazi? Nee, een meisje van zestien die haar stad kapotgeschoten zag worden. Wanneer je die tussentinten zichtbaar maakt, kom je dichterbij wat er gebeurt dan wanneer je alleen je trots uit over verzetshelden.<\/p>\n Van de actieve zoektocht in Duitsland naar de omgang met het verleden en de openheid over worstelingen, kunnen we in Nederland veel leren. Als artist in residence<\/em> bij het herdenkingsmuseum van concentratiekamp Sachsenhausen ben ik gevraagd om met inzet van kunst nieuwe wegen te ontwikkelen om te kunnen herdenken. Hoe slaan we de brug naar jongere generaties? Hoe vinden we andere woorden dan \u201cNie wieder<\/em>\u201d? Herdenken mag niet iets worden als tandenpoetsen, als het lezen van een krant die je daarna weer weglegt. Maar ik zie het wel als missie om, tegen de zwaarte in, vormen van lucht, licht en kleur in te brengen. Trots staat haast niet in het Duitse woordenboek, Duitsers zijn zelden trots. Bij iets als voetbal komt het in de buurt, maar ook dan zul je door de buren worden gecorrigeerd. Ik gun het ze wel. Die continue vinger aan de pols over het omgaan met het verleden toont een vorm van moed en motivatie waar je best trots op kunt zijn.\u2019<\/p>\n\n \u2018Als je jezelf vooral met anderen vergelijkt, kan het moeilijk zijn om trots te voelen. Terwijl echt iedereen trots op zichzelf kan zijn. Daarom spoor ik kinderen aan om vooral te kijken naar je eigen groei. Misschien moet je huilen omdat je bij een tekenopdracht niks op papier krijgt, maar lukt het de keer erna wel. Hoe je tekening er ook uitziet: dat je zelf iets bedacht hebt, is iets om trots op te zijn. Of dat je \u00fcberhaupt iets hebt getekend. Ik probeer het altijd op te breken in kleine delen.<\/p>\n Dat geldt ook voor kinderen met meervoudige beperkingen, van wie de ontwikkeling heel langzaam kan gaan. Met hele, hele kleine stapjes. Denk aan leren eten en drinken aan tafel zonder daar overstuur van te raken. In een middag bereik je niets, heb ik moeten leren. Maar als je maanden of jaren bij iemand bent, zie je enorme ontwikkelingen. Trotsheid daarover hoeft iemand niet per se te kunnen uiten om het te kunnen voelen.<\/p>\n Als je veel trots uitdraagt, kan dat arrogant overkomen. Maar als je al je emoties deelt, toon je waar je trots op bent \u00e9n je verdriet, je boosheid, je onzekerheden. Die balans vind ik het allermooist.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Appelleert trots aan de slechtste menselijke instincten? Of kunnen we juist iets hebben aan het tegenovergestelde van schaamte?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-549639","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-leven","article_type-rondgang"],"acf":[],"author_name":"Zwaan Lakmaker","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/549639","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=549639"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/549639\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Zwaan Lakmaker","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=549639"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=549639"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Joost Pluijms, Sportpsycholoog voor o.a. TeamNL centrum Zuid en BrabantSport, en gepromoveerd sportwetenschapper<\/h5>\n
Botte Jellema, Radiomaker bij de NPO en presentator van podcast \u2018De Eeuw van de Amateur\u2019<\/h5>\n
Milouska Meulens, Presentatrice bij o.a. Omroep Zwart en schrijfster van kinderboeken Elin<\/em> (2021) en Mondi<\/em> (oktober 2022)<\/h5>\n
Renee van Bavel, Kunstenares<\/h5>\n
Sadiye Stoops, Basisschoollerares en pedagoge<\/h5>\n