Toen de Amerikaanse schrijfster Elizabeth Hardwick in 1951 een jaar in Nederland was met haar echtgenoot de dichter Robert Lowell, schreef Lowell aan zijn vriend Randall Jarrell in Amerika dat hij dacht dat hij wel iets kon schrijven \u2018out of living in Holland\u2019. Hij had het nogal naar zijn zin. Ze hadden hier de nodige vrienden (onder wie Judith Herzberg, Huyck van Leeuwen, Henk van Galen Last en Elisabeth du Perron-de Roos), \u2018all very loving, urbane and heard-headed about each other\u2019. Het \u2018Amsterdamse vrijdenkerswereldje\u2019 noemde Hardwick het. Maar, terwijl Lowell aan Jarrell schrijft wat hem allemaal bevalt in Amsterdam, vindt Elizabeth het maar \u2018dull and depressing, completely!\u2019.<\/p>\n
Hier zou het bij kunnen blijven en voor een eeuwige discrepantie hebben gezorgd tussen Lowell en Hardwick wat betreft hun herinneringen aan hun tijd in Amsterdam. Maar Hardwick publiceerde in 1979 haar autobiografische roman Sleepless Nights<\/em>. Daarin schrijft ze dat ze vanuit Amsterdam inderdaad \u2018heel wat klaaglijke brieven\u2019 schreef. \u2018Klaaglijke brieven\u2019, jawel, maar wel in \u2018een van de gelukkigste perioden van mijn leven\u2019.<\/p>\n Dat is vreemd, klagen en toch een van de gelukkigste perioden van haar leven beleven. Slapeloze nachten<\/em> is een roman die het genre niet zo serieus neemt. Er zit geen lijn of plot in, springt van de hak op de tak, van 1940 naar 1972, van lyrische ontboezemingen naar realistische beschrijvingen, van fragment naar fragment. Maar vooral: het gaat over allerlei soorten mensen, van werksters tot Billie Holiday, van precieuze rijke dames tot armoedzaaiers, dichters en klaplopers, van smachtende minnaars tot trotse vrijgezellen. Het is een reeks ongeordende associaties waarvan het hoofdstuk over hun verblijf in Amsterdam nog het meest consistent is.<\/p>\n Dat fragmentarische doet het hem, het zijn hele of halve po\u00ebtische flarden met een hoog gehalte aan suggestie van wat er nog meer aan vast zit. Veel van die fragmenten schetsen een negatief beeld van New York, van het Amerikaanse platteland, van mislukte levens, van armzalige pogingen het hoofd boven water te houden, van leven aan de zelfkant, van verwaarloosde huizen, drankzucht, prostitutie en leven op andermans zak. Dat je deze fragmenten door blijft lezen heeft te maken met Hardwicks vermogen om van al dat negatieve iets te maken, door sterke karakteriseringen, door de ellende niet te verdoezelen, de smeerboel juist te beschrijven, de allure van de uitzichtloosheid uit te laten komen. Ze weet wat ze aan het doen is: \u2018Ik ben me heel goed bewust van het aantrekkelijke, van de kracht, die in het negatieve schuilt,\u2019 schrijft ze. Dit verklaart waarom ze zo graag schrijft dat het in Amsterdam \u2018dull and depressing\u2019 is, terwijl ze in werkelijkheid de tijd van haar leven heeft. Het is niet zo dat Hardwick niet over geluk kan schrijven, maar ellende gaat haar beter af, van \u2018de kracht van het negatieve\u2019 kan ze iets meer maken.<\/p>\n Het is alsof Hardwick in Slapeloze nachten<\/em> (een misleidende titel, er is veel nachtleven en er wordt wel eens wakker gelegen vanwege zorgen, maar dat slapeloze is helemaal niet zo karakteristiek voor de roman), de tijd tussen 1940 en 1975 door midden heeft gesneden en de binnenkant ervan laat zien, aan de hand van leven in New York, van jeugdherinneringen (\u2018de treinwagon stoof terug naar het verleden\u2019), studietijd, rondhangen in nachtclubs, verkeren met homoseksuele vrienden, in de huiselijke sfeer, het leven in de grote stad, bij nacht en ontij, sappelende vrijgezellen, zonderlingen, rijke vrouwen, tobbende intellectuelen, slovende werksters, communistische of socialistische activisten. Het is een inkijkje in \u2018de vreselijke vrijheid\u2019, van het New York \u2018met zijn graftombe naast bankgebouwen\u2019. De stad waarin \u2018alle dingen met eeuwigheidswaarden binnen handbereik zijn\u2019, maar alleen voor weinigen.<\/p>\n Alle buitenkant krijgt een onverwachte binnenkant, aan elk uiterlijk is een verrassend innerlijk verbonden met belangen, verplichtingen, remmingen, verwachtingen en rampspoed.<\/p><\/blockquote>\n Hotel Schuyler, West 45th Street, waar Hardwick in de jaren veertig platonisch samen woonde (\u2018gedeeld gebruik\u2019) met de homoseksuele \u2018J\u2019, vertegenwoordigt in alle opzichten \u2018de grote stad\u2019. Het is een hotel voor mislukkelingen die \u2018steeds weer opgetild worden door irre\u00eble verwachtingen en ondoordachte plannen\u2019. Hardwick blijft heimwee houden naar het Kentucky van haar jeugd, en naar haar \u2018fijne, gelukkige moeder\u2019 die negen kinderen baarde. Haar heimwee, het in ere houden van haar moeder en haar verslingerdheid aan de rafelige stad, zorgen voor een netwerk aan nuances in Hardwicks evocatie van die tijd en van haar belevenissen. Als ze in de loop van het jaar naar haar ouderlijk huis vloog leken \u2018de lieve en opgewekte begroetingen me altijd al een beetje vermengd met de warme handdruk van suikerziekte, hernia\u2019s, hoge bloedruk, grauwe staar, uterusresectie, prostaatklachten\u2019. Vermengd dus met het negatieve.<\/p>\n Er is niets gewoon bij Hardwick (die in de jaren zestig en daarna een rol speelde in de Amerikaanse literatuur, onder meer als een van de oprichters van The New York Review of Books<\/em> in 1963), alles heeft zijn bijzonderheid, zijn trots, ook in verval. Tussen alle fragmenten vertelt ze het leven van Josette, de werkster met haar \u2018niet verdiende ziektes\u2019, met \u2018haar monsterachtige zus\u2019. Dat gaat van hoop naar ziekte, van nieuwe hoop naar tegenslag, van opkrabbelen en het lot weer tegenkomen. Hoe brokkelig ook verteld, er ontstaan karakters in Slapeloze nachten<\/em>, van de dandy Alex, van de rijke Marie, van Juanita (\u2018de verpersoonlijking van de gevallen vrouw\u2019) die zo verschrikkelijk leed onder haar eigen uitspattingen, van wasvrouw Ida, van Michael met zijn glansende Buick, van de aandoenlijk promiscue dokter Z. in Amsterdam, van die keurige handtastelijke heer in de bioscoop, van de arts die tijdens het roken van een sigaar een abortus uitvoert en zijn kaartje geeft waarop staat dat hij ook uitvaarten doet.<\/p>\n\n Hardwick is bij uitstek goed in het laten samengaan van tegenstrijdigheden, alsof het leven op hetzelfde moment van verschillende kanten wordt geleefd. De hoogste carri\u00e8retoppen, zoals bij Billie Holiday met wie Hardwick enige tijd optrok, gaan onvermijdelijk gepaard met rampspoed. In gezichten zoekt Hardwick naar de onthullende rimpels, in de kleren naar de eerste slijtage, in de gebaren de aanstellerij. Wanneer ze in de trein tegenover een groepje mannen zit, \u2018leest\u2019 ze ze aan de hand van hun kleren, verzorging, snobisme, schaamte, ongemak, overmoed. Ze kunnen niet ongeschonden zijn. Mensen worden bekeken met de vraag of ze sterk zijn of zwak, zelfstandig of onderdanig.<\/p>\n Hardwick deinst er niet voor terug om zomaar onevenredig veel aandacht te besteden aan een criminele bullebak van een man die de wasvrouw Ida op haar dak krijgt en haar leven infiltreert. Ze kan niet tegen hem op, terwijl ze normaal tegen alles en iedereen op kon. Het moet Hardwick gaan om het contrast tussen de hardwerkende no nonsens<\/em> vrouw en de beschamende nietsnut die haar leven in de war brengt en haar geld steelt. Dit relaas staat tussen citaten van Goethe, Shakespeare of Pasternak, om maar aan te geven in welk veelzijdige universum Slapeloze nachten<\/em> zich ook afspeelt.<\/p>\n Slapeloze nachten<\/em> is een brokkelige doorsnee van het hele bestaan, een eenheid zonder samenhang. Alle buitenkant krijgt een onverwachte binnenkant, aan elk uiterlijk is een verrassend innerlijk verbonden met belangen, verplichtingen, remmingen, verwachtingen en rampspoed. Slapeloze nachten<\/em> is een stroom aan indrukken, herinneringen, emoties, karakters, spanningen en verlangens die je bijblijven.<\/p>\n Slapeloze nachten<\/em> door Elizabeth Hardwick is vertaald door C.A.G.van den Broek en uitgegeven door Nijgh & Van Ditmar.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Toen de Amerikaanse schrijfster Elizabeth Hardwick in 1951 een jaar in Nederland was met haar echtgenoot de dichter Robert Lowell, schreef Lowell aan zijn vriend Randall Jarrell in Amerika dat hij dacht dat hij wel iets kon schrijven \u2018out of living in Holland\u2019. Hij had het nogal naar zijn zin. Ze hadden hier de nodige […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-547363","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/547363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=547363"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/547363\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=547363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=547363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}vermengd met het negatieve<\/h5>\n
tegenstrijdigheden<\/h5>\n