Ondertussen hebben we een heleboel pogingen gezien om de macht van platforms te ondermijnen. Adverteerders boycotten Facebook, artiesten trokken muziek van platforms af, buurtbewoners klaagden over Airbnb\u2019s, handhavers legden boetes van miljarden euro\u2019s op, boze columns werden geschreven, onthullende documentaires gemaakt en klokkenluiders luidden klok.<\/p>\n
Het maakt allemaal bar weinig verschil. Platforms zijn zo alomtegenwoordig en machtig en onze eigen gewoonten zo ingesleten dat verandering bijna niet meer lijkt te kunnen. There is no alternative<\/em>. Platformkapitalistisch realisme, zo je wilt.<\/p>\n Zo voelde het althans, tot ik het boek Platform Socialism<\/em> van hoogleraar James Muldoon tegenkwam. Muldoon is van origine historicus, gericht op arbeidersbewegingen in de twintigste eeuw. Vanuit die achtergrond schreef hij Platform Socialism<\/em>, dat eerder dit jaar uitkwam bij de radicale Engelse uitgeverij Verso, die ook boeken uitgeeft met titels als Bad Gays<\/em> en How to Be an Anticapitalist in the Twenty-First Century<\/em>. Waar eerdere kritiek op de manier waarop grote techbedrijven misbruik maken van hun machtspositie vaak bleef steken in analyse en uiteenzetting van bestaande problemen, biedt Muldoon \u2013 naast zijn eigen originele kritiek op de machtsstructuren die zijn ontstaan door digitale platforms \u2013 een visie voor een toekomst die juist uitgaat van de effectiviteit van digitale platforms in plaats van ze op te breken of te bestrijden.<\/p>\n \u2018Ik vind niet dat er iets mis is met platforms per se, maar ik denk wel dat er iets fundamenteel mis is met hoe ze ontworpen zijn,\u2019 vertelt hij, ironisch genoeg via Google Meet. \u2018Digitale platforms zijn essenti\u00eble digitale infrastructuur geworden, waarop een groot deel van de economie en de maatschappij functioneert. Dus het zou goed zijn om te kijken hoe we ze democratischer kunnen organiseren. Ze zouden zelfs een emancipatoire rol kunnen spelen.\u2019<\/p>\n \u2018De voornaamste critici van het systeem kwamen uit het systeem zelf,\u2019 vertelt Muldoon. \u2018Het waren voormalige Silicon Valley-werknemers. Mensen als Tristan Harris, die van Google kwam, of Francis Haugen van Facebook. Maar hun kritiek op de industrie werd gevormd vanuit de ideologie en mindset van diezelfde industrie.\u2019 Muldoon vindt dan ook dat hun kritiek niet ver genoeg reikt, voornamelijk omdat ze niet de juiste vragen stellen. \u2018Ik vond dat we moesten beginnen met andere vragen, zoals: hoe is macht georganiseerd in de digitale economie? En welke vragen over eigendom en controle moeten we stellen om te kunnen nadenken over de diensten die platforms leveren?\u2019<\/p>\n Vanuit die vragen over de macht die platforms uitoefenen, destilleert Muldoon drie hoofdpunten van kritiek: platforms concentreren macht en kapitaal in de handen van een zeer kleine groep mensen, gebruiken hun dominante positie om hun quasi-monopolies te versterken door data- en gebruikersexploitatie en kapen en misbruiken gemeenschappen door middel van slimme marketing. En hij ziet daarvoor ook drie oplossingen.<\/p>\n \u2018Ik omschrijf platforms in het boek als apparaten die waarde vangen, want dat is wat ze in essentie doen,\u2019 zegt Muldoon. \u2018Ze bevrijden platformeigenaren van arbeidsmanagement en de productie van diensten en goederen. Zij kunnen gewoon achterover zitten en de waarde-cre\u00ebrende activiteiten van gebruikers omzetten in winst.\u2019<\/p>\n De platformeconomie heeft nieuwe \u2018sociaal-technische systemen\u2019 ontwikkeld om gemeenschappen te bouwen, te controleren en er informatie aan te onttrekken.<\/span><\/p><\/blockquote>\n Investeerders die vroeg zijn ingestapt, genieten van de toenemende financi\u00eble waardering van platformbedrijven. Dat zorgt ervoor dat platforms beslissingen nemen die vaak niet in het voordeel zijn van gebruikers \u2013 zie bijvoorbeeld de toenemende kosten van Uber en Airbnb. Door hun positie als bemiddelaar kunnen platforms hun aanbod verbeteren met behulp van geoogste data en zo een dominante positie behouden. Muldoon vergelijkt dit met hoe traditionele kapitalistische businessmodellen vertrouwen op het bezit van bijvoorbeeld productiemiddelen, infrastructuur of land om te kunnen rentenieren.<\/p>\n Bij een bedrijf als Uber is het vrij duidelijk waar de exploitatie plaatsvindt. Door zich op te stellen als facilitator tussen mensen die willen werken als chauffeur wanneer het hun uitkomt en mensen die ergens heen moeten, kan Uber arbeid inzetten zonder verantwoordelijk te zijn voor de arbeiders. Bij sociale-mediaplatforms als Instagram of TikTok is de exploitatie moeilijker te zien, zegt Muldoon. \u2018Je kunt moeilijk zeggen dat Facebook- of Google-gebruikers worden ge\u00ebxploiteerd omdat ze geen geld betalen en niemand hen dwingt om deze diensten te gebruiken. Maar ik vind wel dat het heel veel beter zou kunnen.\u2019<\/p>\n Bedrijven in de platformeconomie hebben volgens Muldoon nieuwe \u2018sociaal-technische systemen\u2019 ontwikkeld om gemeenschappen te bouwen, te controleren en er vervolgens informatie aan te onttrekken. \u2018En extractie van waarde uit een ondergeschikte groep door een dominante groep is de definitie van exploitatie,\u2019 zegt hij.<\/p>\n Die exploitatie is niet per se schadelijk of afgedwongen \u2013 mensen zijn niet verplicht om Instagram te gebruiken \u2013\u00a0maar ligt meer in de \u2018structurele machts-asymmetrie\u2019 waarbij de dominante partij onevenredig veel voordeel haalt uit de activiteiten van een ondergeschikte groep. Muldoon haalt hierbij het gedachtegoed aan van de Italiaanse autonome marxisten, met name Mariarosa Dalla Costa, die schreef over de manier waarop kapitalisme zich niet alleen de arbeid van fabriekswerkers toe-eigent, maar ook de sociale arbeid van degenen die thuis het huishouden draaiende houden om de kostwinner te ondersteunen. Deze vorm van toe-eigening, zegt Muldoon, is vooral te vinden bij sociale platforms die concurreren om een aandeel in de vrije tijd van individuen, en de menselijke drang tot verbinding met anderen. Door daar financi\u00eble waarde uit te persen, doen ze eigenlijk precies hetzelfde als fabriekseigenaren \u2013 ze veranderen noodzakelijke vrije tijd en sociale interactie in een productieve activiteit voor financieel gewin.<\/p>\n Platforms zijn ook steeds gewiekster geworden in het verpakken van hun waarde-extractie als een dienst voor \u2018communities\u2019. Airbnb is een voorloper in het inzetten van community als een vorm van marketing. Muldoon beschrijft hoe \u2018brand guru\u2019 Douglas Atkin, schrijver van The Culting of Brands. Turn Your Customers into True Believers<\/em>, werd benaderd door Airbnb-CEO Brian Chesky om te helpen met de marketing. Atkin ontwikkelde een plan om de gebruikers van het platform niet te benaderen als gebruikers, maar als een community, een gemeenschap, ideologisch met elkaar verbonden door een alternatieve vorm van reizen die de wereld zou verbeteren.<\/p>\n De branding bleek dusdanig effectief dat Airbnb in zijn strijd tegen gemeentelijke regelgeving zijn community kon inzetten om bezwaar te maken. Andere grote online merken als Facebook namen het idee snel over, vooral omdat het cre\u00ebren van communities allerlei nieuwe advertentieproducten mogelijk maakte. Een nieuwe generatie platforms verfijnde die mogelijkheden, bijvoorbeeld door gebruikers algoritmisch te categoriseren in interessegroepen.<\/p>\n Muldoon is kritisch op de middelen die worden ingezet om de macht van de grote techplatforms in te perken, omdat ze niets doen aan de fundamentele machtsongelijkheid. Een opgebroken Facebook is nog steeds Facebook.<\/p><\/blockquote>\n Het neerzetten van het grootbedrijf als schepper van een gemeenschap die een bepaalde ideologie deelt, wordt nu \u2018community-washing\u2019 genoemd, omdat het in veel opzichten lijkt op het bekendere \u2018green-washing\u2019 (een oliebedrijf presenteren als ecologisch verantwoord terwijl het ondertussen de wereld sloopt). In beide gevallen is het een dun laagje vernis over winstmotieven. Tegelijkertijd is Muldoon ook kritisch op de middelen die worden ingezet om de macht van de grote techplatforms in te perken, omdat ze niets doen aan de fundamentele machtsongelijkheid. Een opgebroken Facebook is nog steeds Facebook, maar dan kleiner. Daarnaast zou striktere wetgeving voor het gebruik van data kleinere bedrijven kunnen uitsluiten omdat de kosten voor naleving hoger worden. Alles moet dus beter, maar hoe?<\/p>\n Muldoon baseert zijn oplossingen voor een belangrijk deel op het werk van de Britse econoom, historicus en politiek denker George Douglas Howard Cole (1898-1959). Cole keerde zich in het begin van de twintigste eeuw tegen het socialistische ideaal van nationalisatie van productiemiddelen en sprak zich uit tegen het autocratische communisme van Stalin. Als alternatief stelde hij een model voor dat hij guild socialism<\/em> noemde \u2013 naar de middeleeuwse gilden die bestonden als belangenorganisaties van mensen met hetzelfde beroep. In plaats van macht te centraliseren bij de overheid, geloofde Cole in het organiserend vermogen van vele zelfsturende \u2018gilden\u2019 die controle hadden over industrie\u00ebn, lokale gemeenschappen en uiteindelijk ook inspraak in de nationale verdeling van middelen.<\/p>\n \u2018Cole was ge\u00efnteresseerd in hoe je sociaal eigendom kunt terugbrengen naar het niveau van gemeenschappen op lokaal en gemeentelijk niveau. Zijn gildesocialisme behelst een systeem van eigendoms- en bestuursmodellen, die als een piramide uitmondt op gemeentelijk en uiteindelijk staatsniveau,\u2019 zegt Muldoon.<\/p>\n Net als Cole stelt Muldoon een samenleving voor die bestaat uit overlappende platforms op verschillende niveaus, die het mogelijk maken om organisaties te besturen door alle belanghebbende partijen en \u2013 in het geval van commerci\u00eble organisaties \u2013 in het bezit zijn van degenen die arbeid verrichten.<\/p>\n Onder aan de piramide zou een socialistische platformsamenleving bestaan uit bedrijven die ideaal gezien georganiseerd zijn als co\u00f6peraties. Dat zou werknemers sterke democratische inspraak geven over hun arbeidsomstandigheden en de strategische richting van het bedrijf.<\/p>\n Deze zogenaamde platformco\u00f6peraties bestaan al. De term werd in 2013 bedacht door de Duitse onderzoeker Trebor Scholz, die een essay schreef over de verschillen tussen deze digitaal geori\u00ebnteerde co\u00f6peraties en de toen nog populaire \u2018deeleconomie\u2019.<\/p>\n Zijn kritiek op de deeleconomie \u2013 economische activiteit die ontstaat door middel van platforms die mensen die iets willen tegen betaling koppelen aan mensen die iets doen \u2013 is dat al die platforms in feite arbeid aanbieden, maar dan zonder een formele werknemersrelatie. Scholz\u2019 oplossing is simpel: in plaats van een bedrijf dat door middel van een platform bemiddelaar speelt en van elke transactie iets afsnoept, ziet hij een wereld voor zich waarin werknemers z\u00e9lf het platform beheren, z\u00e9lf alle inkomsten onderling verdelen en z\u00e9lf bepalen onder welke omstandigheden ze voor het platform willen werken.<\/p>\n Een co\u00f6peratie is natuurlijk geen nieuw idee, maar de toepassing van de constructie op digitale platforms is w\u00e9l nieuw. Sinds 2013 zijn er tientallen voorbeelden gekomen van platforms die zo bestuurd worden.<\/p>\n Co\u00f6peraties zijn natuurlijk niet nieuw, maar de toepassing van de constructie op digitale platforms is dat wel. Er zijn inmiddels tientallen voorbeelden.<\/span><\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Zo heb je in New York een co\u00f6peratie van schoonmakers die het zat waren om uitgebuit te worden door commerci\u00eble platforms en Up & Go oprichtten, een platform waar verschillende schoonmakersco\u00f6peraties schoonmaakdiensten aanbieden. Het platform wordt beheerd en onderhouden met 5 procent van de inkomsten; 95 procent gaat naar de werkers zelf. De eigenaren\/schoonmakers stemmen over grote beslissingen, zoals annuleringsvoorwaarden en prijzen. Schoonmakers die via het platform werken, verdienen gemiddeld zo\u2019n 25 dollar per uur, in plaats van rond de 14 dollar op een vergelijkbaar commercieel platform. En in tegenstelling tot de commerci\u00eble platforms, kunnen individuele schoonmakers niet beoordeeld worden, al kunnen er wel comments achtergelaten worden.<\/p>\n Dichter bij huis vind je Partago, een autodeelco\u00f6peratie die uitgroeide van vijf buren uit Gent die samen een elektrische auto kochten als co\u00f6peratie, tot een bedrijf dat opereert in elf Belgische gemeenten. Je kunt een deelbewijs kopen, wat je het recht geeft om auto\u2019s te gebruiken tegen een kilometertarief, maar ook het recht om mee te beslissen over de koers van de co\u00f6peratie.<\/p>\n De kracht van dit soort organisaties is in de politiek niet onopgemerkt gebleven. Scholz: \u2018In een manifest uit 2017 stelde de Britse Labour Party het gebruik van platformco\u00f6peraties voor als een manier om beter betaalde banen te cre\u00ebren en de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Werknemers zouden kunnen delen in de gegenereerde winst en meer controle hebben over hun beroepsleven als ze hun eigen platforms zouden bezitten en beheren. Bij de Duitse Sociaal-Democratische Partij zijn platform-co\u00f6ps onderdeel van het internetbeleid, en de regering van Kerala in India heeft een richtlijn opgenomen die bepaalt dat ze de komende vijf jaar vierduizend platform-co\u00f6ps zullen oprichten.\u2019<\/p>\n Je zou kunnen zeggen dat je door oprichters en aandeelhouders te vervangen door werkerscollectieven het oneerlijke model van platformkapitalisme in stand houdt. En deels is dat waar, maar zowel Muldoon als Scholz denken dat de oplossing hiervoor een constructie zou kunnen zijn waarbij meer belanghebbenden dan alleen de werkers deel uitmaken van de co\u00f6peratie. Zoals bij streamingplatform Resonate, waar het bestuur bestaat uit muzikanten en artiesten (45 procent), luisteraars (35 procent) en werknemers (20 procent). Of in het geval van een co\u00f6peratieve Airbnb-concurrent: eigenaren, huurders, buurtbewoners en de gemeente.<\/p>\n Muldoon ziet sowieso een sleutelrol voor platforms op gemeentelijk niveau. \u2018Platformsocialisme gaat over het decentraliseren van macht in het hele politieke systeem, en over het cre\u00ebren van een participatieve samenleving,\u2019 zegt hij.<\/p>\n In de piramidelaag boven de co\u00f6peratieve bedrijven dicht Muldoon een grote rol toe aan lokale gemeenschappen en instituties als bibliotheken, scholen en universiteiten, die met hun eigen platforms de gemeenschap een digitale ruimte voor inspraak kunnen geven. \u2018Als we willen leven in een maatschappij met meer zeggenschap, dan moeten dit soort instellingen meer macht krijgen. De staat zou dan minder belangrijk worden als centrale beslisser,\u2019 zegt hij.<\/p>\n Muldoon is daarin niet uniek. In Nederland bouwt PublicSpaces, een coalitie van publieke omroepen, erfgoedinstellingen, festivals, bibliotheken, musea en onderwijsinstituten, aan een oplossing voor het gemeenschappelijke probleem dat ze voor hun communicatie en informatie grotendeels afhankelijk zijn van Big Tech en hun platformen.<\/p>\n Eerder dit jaar presenteerde de coalitie de plannen voor PubHubs, een sociale-mediaplatform \u2018waarin publieke waarden zijn gewaarborgd en veilige sociale interactie kan plaatsvinden, binnen ruimtes genaamd Hubs,\u2019 aldus de site.<\/p>\n De plannen zijn nog in een experimenteel stadium, maar uiteindelijk zouden organisaties met een publieke functie allemaal op relatief simpele wijze hun eigen Hub op de PubHub infrastructuur kunnen beginnen. Zo zou een publieke omroep een eigen Hub kunnen starten waar kijkers kunnen discussi\u00ebren over programma\u2019s zonder trackers die meekijken. Een basisschool zou een plek hebben waar ouders kunnen meebeslissen over schoolbeleid \u2013 los van de bestaande commercieel gedreven platforms. Gebruikers van PubHubs krijgen zo meer controle over hun privacy.<\/p>\n Muldoon speculeert dat meer mogelijkheden voor publieke participatie zouden kunnen leiden tot minder vervreemding van politieke partijen en het politieke proces doordat mensen meer controle krijgen. Ook over de manier waarop gemeenschapsgeld wordt uitgegeven. Gemeenten als New York, Barcelona en Helsinki hebben al ge\u00ebxperimenteerd met open source participatieplatform Decidim om meer burgerzeggenschap te cre\u00ebren over de besteding van publieke middelen. Stadsdeel Amsterdam-West probeerde ook een soortgelijk idee met een deel van hun budget.<\/p>\n In zijn boek trekt Muldoon het idee van burgerparticipatie door naar nationaal niveau, waar platforms gebruikt zouden kunnen worden voor meer directe democratie in plaats van representatieve. Burgers zouden zo meer inspraak krijgen in de verdeling en inzet van nationale budgetten.<\/p>\n \u2018Ik denk dat we de macht terug moeten brengen naar meer lokale niveaus, waarop problemen worden begrepen door de mensen die ermee te maken hebben.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Voor wereldwijde voorzieningen stelt hij de oprichting voor van een internationaal orgaan dat gefinancierd wordt uit de inkomsten van de grote techbedrijven, zodat toegang tot platforms en het internet wereldwijd op eerlijke wijze gegarandeerd wordt.<\/p>\n Maar het zwaartepunt ligt volgens Muldoon op meer inspraak inbouwen in de gemeenschappen die het dagelijks leven van mensen raken. \u2018Ik denk dat we de macht terug moeten brengen naar meer lokale niveaus, omdat democratie het beste functioneert op het niveau van de stad, op het niveau van een grote gemeenschap waar mensen dichter bij elkaar staan. Dat er een mogelijkheid is voor meer persoonlijke ontmoetingen, waarin problemen worden begrepen door de mensen die ermee te maken hebben.\u2019<\/p>\n Naast beter verdeeld eigenaarschap en lokalere online publieke ruimtes is de derde oplossing die Muldoon aandraagt een alternatieve vorm van regulering die de technologie en data van de platforms minder waard maakt.<\/p>\n Hij volgt daarin digitale-rechtenactivist (en sciencefictionschrijver) Cory Doctorow, die stelt dat platforms verplicht zouden kunnen worden om hun data toegankelijk te maken voor derde partijen. Wetgeving zou digitale verbindingspunten voor derde partijen naar opgeslagen data verplicht kunnen maken. Deze openstelling van data zou er dan weer voor kunnen zorgen dat mensen de data op een platform, bijvoorbeeld Instagram, kunnen gebruiken via een andere interface waar geen reclame te zien is. Doctorow haalt succesvolle voorbeelden aan als \u2018inktcartridges van derde partijen, alternatieve app stores, of onafhankelijke reparatiewinkels die goedkopere kopie\u00ebn van offici\u00eble onderdelen gebruiken.\u2019<\/p>\n Deze \u2018antagonistische interoperabiliteit\u2019, zoals hij het noemt, kan ervoor zorgen dat er nieuwe bedrijven opkomen die gebruik maken van de data die gegenereerd worden door de miljarden gebruikers van grote platforms voor allerlei nieuwe, hopelijk eerlijkere toepassingen.<\/p>\n\n Muldoon predikt geen revolutie. Hij eist niet de vierendeling of onthoofding van digitale platforms. De manier waarop hij de macht van Big Tech onderuit probeert te halen, is eerder door het zagen aan de stoelpoten tot het systeem zo wankel is dat het niet meer kan staan.<\/p>\n Hij stelt radicaaldemocratische instituties voor die in de scheuren van het kapitalistische systeem groeien, om vanuit daar de dominantie van kapitalistische instituties te ondermijnen. Muldoon past hiermee in een nieuwe stroming tech-critici, die minder utopische toekomstbeelden schetsen, maar meer praktische oplossingen aandragen om de status quo te veranderen.<\/p>\n Muldoon laat zien dat er w\u00e9l alternatieven zijn voor het kapitalistische platformmodel. Als we die alternatieven gaan inzetten cre\u00ebert dat netwerkeffecten, waardoor meer mensen ze gaan gebruiken en de scheuren in het systeem steeds groter worden.<\/p><\/blockquote>\n Zo publiceerde Ben Tarnoff, journalist en oprichter van Logic Magazine<\/span>, onlangs het boek Internet for the People. The Fight for Our Digital Future.<\/em> Hij pleit daarin voor deprivatisering van het internet om de macht van de markt minder dominant te maken, en meer beslissingsbevoegdheid terug te geven aan gebruikers.<\/p>\n Of de podcast Tech Won\u2019t Save Us<\/em>, van een Canadese schrijver met de toepasselijke naam Paris Marx. Elke week interviewt hij mensen over de vraag waarom ons een loer wordt gedraaid door de techindustrie en hoe we ons daartegen kunnen verzetten.<\/p>\n Muldoon laat zien dat er w\u00e9l alternatieven zijn voor het kapitalistische platformmodel, en we moeten ons daar als internetgebruikers bewust van zijn. Als we die alternatieven gaan inzetten, en anderen zien dat ze inderdaad beter werken, cre\u00ebert dat netwerkeffecten \u2013 dezelfde netwerkeffecten waardoor platforms zo groot zijn geworden \u2013 waardoor meer mensen ze gaan gebruiken en de scheuren in het systeem steeds groter worden.<\/p>\n Net zo lang tot het systeem zo wankel is dat het uit zichzelf omvalt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Platforms zijn zo alomtegenwoordig en machtig en onze eigen gewoonten zo ingesleten, dat er niets meer aan te doen is, dacht Alejandro Tauber. Tot hij het boek Platform Socialism las, van hoogleraar James Muldoon. <\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-546641","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Alejandro Tauber","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/546641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=546641"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/546641\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Alejandro Tauber","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=546641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=546641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Andere vragen<\/h5>\n
\nHet model zorgt ook voor een concentratie van middelen bij een zeer kleine groep \u2013 de durfinvesteerders en de oprichters en eerste werknemers \u2013 die het geld daarna weer in nieuwe schaalbare platforms stoppen. Succesvolle venture capitalists<\/em> krijgen weer toegang tot nieuwe snelgroeiende platforms, en het model bedruipt zichzelf.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/VN_02_web-640x853.jpg\")
<\/p>\n\u2018Structurele machts-asymmetrie\u2019<\/h5>\n
\u2018Community-washing\u2019<\/h5>\n
OPLOSSING 1: MAAK GEBRUIKERS EIGENAAR<\/h5>\n
Platformco\u00f6peraties<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/VN_03_web-640x853.jpg\")
<\/p>\nDecentraliseren van macht<\/h5>\n
OPLOSSING 2: BOUW INSPRAAK IN<\/h5>\n
OPLOSSING 3: MAAK DATA MINDER WAARD<\/h5>\n
De status quo veranderen<\/h5>\n