Prikt de linkse hoofdredacteur in restaurant Paardenburg te Ouderkerk aan de Amstel zijn favoriete zeevrucht weg, wordt hij vanaf een belendend tafeltje toegesproken door een dikke man met een rood hoofd. \u2018Nou nou, meneer Ferdinandusse. U durft wel h\u00e8. Oesters zijn\u00a0 vreselijk rechts, wist u dat?\u2019 De hoofdredacteur kijkt niet op van zijn bord, maar antwoordt met hetzelfde volume: \u2018Zeker. Daarom vreet ik ze ook op.\u2019<\/p>\n
Als hij een paar dagen later in een caf\u00e9 zijn jas van de kapstok wil pakken, dondert dat ding om. \u2018Verdomme!\u2019, roept hij \u2013 waarop een caf\u00e9gast hem toeblaft: \u2018Inderdaad, de hele wereld gaat naar de verdommenis, en daar ben jij <\/em>mee begonnen.\u2019<\/p>\n Rinus Ferdinandusse, die zaterdag 23 juli op negentigjarige leeftijd in Amsterdam overleed, werd vanuit de conservatief-rechtse achterhoede langdurig verantwoordelijk gehouden voor het succesvol slopen van bestaande machts- en gezagsverhoudingen. De reden daarvoor was dat onder zijn leiding het ingedutte oud-verzetsblad Vrij Nederland was uitgegroeid tot een spraakmakende weekkrant (op broadsheet<\/em>-formaat) met in haar gloriejaren (1970-1985) tot wel 80.000 abonnees. Daarnaast werden er in de jaren tachtig gemiddeld 40.000 losse nummers verkocht.<\/p>\n \u2018Mensen spuwden op de grond als ze me op straat tegenkwamen.’<\/p><\/blockquote>\n Niet onbelangrijk: in de carri\u00e8re van Ferdinandusse was aan de populariteit van Vrij Nederland het satirische Zo is het toevallig ook nog eens een keer <\/em>voorafgegaan. In 2000 werd het nog uitgeroepen tot het beste Nederlandse tv-programma aller tijden. De grensverleggende sketches en commentaren gingen uiteindelijk zelfs de ruimdenkende VARA te ver, met als gevolg dat dit kijkcijferkanon na twee seizoenen voortijdig het zwijgen werd opgelegd. Met zijn veelbeschreven \u2018kraaloogjes\u2019 blikte tekstschrijver en presentator Ferdinandusse blijmoedig de camera in.<\/p>\n \u2018Het was geen hard programma, al werd het als hard ervaren,\u2019 zou hij er later over zeggen. \u2018Mensen spuwden op de grond als ze me op straat tegenkwamen, mensen liepen tegen me aan.\u2019<\/p>\n De echo van het dwarse Zo is het toevallig ook nog eens een keer\u00a0<\/em>dreunde na in de kolommen van Vrij Nederland waar \u2018RF\u2019 \u2013 zoals hij zijn artikelen in de eerste jaren vaak ondertekende \u2013 in 1965 als adjunct aantrad en in 1969 hoofdredacteur werd \u2013 met zijn 37 jaar de jongste in een dergelijke functie bij een Nederlands medium.<\/p>\n Bij artikelen in andere kranten stond zelden een naam van de auteur, terwijl Vrij Nederland de krant van Ferdinandusse was, van Van Amerongen, Van Tijn en Cornelissen.<\/p><\/blockquote>\n Vrijwel onmiddellijk bleek hij de juiste man op de juiste plaats. Terwijl de reguliere pers vanuit de optiek van de gevestigde orde verslag deed van de roerige jaren zestig wierp VN zich op als spreekbuis van nieuwlichters die vonden dat alles anders moest.<\/p>\n Het \u2018kerkblad voor de linkse gemeente\u2019 (volgens De Telegraaf<\/em>) viel op door interviews en reportages waar andere media zich niet aan waagden, domweg omdat die niet op het idee kwamen om controversi\u00eble uitingen van de tijdgeest serieus te nemen.<\/p>\n Zo mocht de malle fractieleider Koekoek van de Boerenpartij (\u2018cijfers zeggen me niks, bewijzen wil ik zien\u2019) in VN pontificaal uitleggen wat hem bewoog en werd het vettige fenomeen de automatiek (\u2018bericht uit de muur\u2019) paginagroot opgediend. Bij artikelen in andere kranten stond zelden een naam van de auteur, terwijl Vrij Nederland de krant van Ferdinandusse was, van Van Amerongen, Van Tijn en Cornelissen. De lezers lazen het blad vanwege een bepaalde auteur. Alleen de bijdragen in de rubriek Bij ons in Holland <\/em>waren niet ondertekend.<\/p>\n In de gouden jaren mocht Ferdinandusse zijn dream team <\/em>graag vergelijken met een \u2018gideonsbende\u2019 waar de geestverwanten elkaar al begrepen voordat er een woord was gesproken. Met de columnisten Renate Rubinstein en Hugo Brandt Corstius schreef Ferdinandusse tussen 1958 en 1961 al reputaties aan flarden bij studentenblad Propria Cures, <\/em>met redacteur Joop van Tijn schreef en presenteerde hij bij Zo is het.<\/em><\/p>\n \u2018Als je in de jaren zeventig links was, dan vond je thrillers, detectives en Hollywoodfilms per definitie slecht. Het was een van de verdiensten van Rinus dat hij die wist toe te voegen aan de belangstelling van intellectuelen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Theo Bouwman, tussen 1981 en 1994 als directeur van de Weekbladpers (nu WPG) verantwoordelijk uitgever van VN, <\/em>prijst de ruime blik van de hoofdredacteur met wie hij al die jaren \u2018een buitengewoon plezierig contact\u2019 onderhield. \u2018Hij kwam elke ochtend een praatje maken; \u00e9\u00e9n keer per week hadden we min of meer officieel werkoverleg. Rinus was een generalist die ongelooflijk veel wist en die over alles een mening over had. Hij had een fijne neus voor nieuws. De Volkskrant <\/em>was zijn favoriete dagblad; Trouw <\/em>en het Algemeen Dagblad <\/em>roken niet naar nieuws, vond hij. Later vond hij ook de NRC <\/em>erg goed. Door zijn brede ori\u00ebntatie was hij briljant in het bedenken van originele invalshoeken. Ook in het gesprek wist hij me voortdurend op een ander been te zetten en me naar dingen te laten kijken vanuit een perspectief dat nog niet bij me was opgekomen. Op zondagochtend kocht hij de Sunday Times. <\/em>Hoofdredacteur Harold Evans was zijn held. Die krant was in die jaren ontzettend goed, beter dan de Washington Post <\/em>of de New York Times. <\/em>Dus onder invloed van Rinus ben ik de Sunday Times <\/em>toen ook gaan lezen.\u2019<\/p>\n Het meest ge\u00efmponeerd was Bouwman van de destijds revolutionaire visie van waaruit Ferdinandusse de zogenaamd hogere cultuur aan meer volks vermaak wist te koppelen. \u2018Als je in de jaren zeventig links was, dan vond je thrillers, detectives en Hollywoodfilms per definitie slecht, maar het was een van de verdiensten van Rinus dat hij die wist toe te voegen aan de belangstelling van intellectuelen. Hij hield niet van sport, maar toch trok hij het duo Frits Barend en Henk van Dorp aan als sportredacteuren omdat hij vond dat de krant dat nodig had. Lang voordat ik aan de Raamgracht werkte, hield ik al van de boeken van Raymond Chandler en Mickey Spillane. Het was echt een bevrijding voor me toen bleek dat ik die lectuur van een links opinieblad mocht lezen. Rinus was de bedenker van de jaarlijkse thriller- en detectivegids.\u2019<\/p>\n In de ziel van Ferdinandusse konden de schrijver, de cabaretier en de hoofdredacteur samen uitstekend overweg. Die hoedanigheden vloeiden regelmatig in elkaar over. Zo was zijn traditionele nieuwjaarstoespraak elke keer een uitvoerige conference waar hij maanden tevoren al grappen voor begon te verzamelen. In 1959 was hij als jongste bediende annex samensteller van de humoristische rubriek Geknipt voor u<\/em> \u2013 samengesteld uit hilarische krantenberichten van het kaliber: \u2018wethouder gaat hondenpoep aanpakken\u2019 \u2013 bij Vrij Nederland in dienst gekomen en het was het laatste hoekje dat hij tot 2001, vijf jaar na zijn pensionering, wekelijks bleef vullen. Hij moest daarmee stoppen omdat zijn hoofdredactionele opvolger de rubriek \u2018oubollig\u2019 vond, waarop hij waardig riposteerde: \u2018Ik b\u00e9n ook oubollig.\u2019<\/p>\n Als hoofdredacteur was hij wekelijks bovendien verantwoordelijk voor de samenstelling van de langgerekte kolom actuele aforismen in Terzijde<\/em>. Hij schreef jarenlang simultaan vrolijke kronieken onder de titels Douwe Trant <\/em>en Notities<\/em> aan de tap<\/em>. De selectie die hij wekelijks uit door lezers ingestuurde woordspelingen maakte voor de minirubriek De Zetter <\/em>op de voorpagina sterkte hem in de overtuiging dat niets zo moeilijk is als lollig uit de hoek komen. Nadat prins Bernhard in opspraak was geraakt vanwege het aannemen van steekpenningen in de Lockheed-affaire, ontving de redactie 63 keer de naamgrap \u2018Prins Benard\u2019 en 193 keer \u2018Van Lippe Bietserveld\u2019. Dat kwam niet in de krant, want als zoveel de mensen de moeite nemen om dat in te zenden, heeft de woordspeling al een baard.<\/p>\n Zijn grappen \u2013 minimaal vier per pagina \u2013 zou hij parkeren in de vierentwintig boeken\u00a0die hij schreef.<\/p><\/blockquote>\n In de jaren vijftig, toen hij als Amsterdamse student nog deel uitmaakte van het door hem opgerichte Haags Studenten Cabaret \u2013 nog v\u00f3\u00f3r het doek opging was de eerste grap al gemaakt \u2013 werd er nog hard gelachen om geestige combinaties als \u2018vuile streekroman\u2019, maar daar kon je dertig jaar later niet meer mee aankomen. Hij maakte zich kwaad toen Het Parool <\/em>in het overlijdensbericht van Wim Kan diens naam tot \u2018Wim Kon\u2019 verbasterde.<\/p>\n Hij had, zo vertelde hij in interviews, kortstondig overwogen om van kleinkunstbeoefening zijn beroep te maken. Hij zag ervan af omdat hij niet kon zingen, geen instrument bespeelde, geen gevoel voor ritme had.<\/p>\n Zijn grappen \u2013 minimaal vier per pagina \u2013 zou hij parkeren in de vierentwintig boeken (inclusief zes bundels met Notities aan de tap<\/em>) die hij schreef. Zijn succesvolste \u2018srillers\u2019 \u2013 voor minder dan 60.000 exemplaren deed hij het niet \u2013 rolden in de jaren zestig achter elkaar van de pers: Naakt over de schutting <\/em>(1966), Zij droeg die nacht een paars corset <\/em>(1967), De brede rug van de Nederlandse maagd <\/em>(1968), H<\/em>et hoofd werd op de tafel gezet <\/em>(1970), De bloedkoralen van de bastaard <\/em>(1971).<\/p>\n In de \u2018srillers\u2019 was een hoofdrol weggelegd voor de freelance-journalist Rutger Lemming. \u2018Er zit veel van mij zelf in dat personage,\u2019 beaamde de auteur. \u2018Hij blijft op een afstand. Hij is cynisch. Maar hij heeft een hart van goud.\u2019 In Naakt over de schutting <\/em>figureert een anonieme man die in een caf\u00e9 stiekem aantekeningen maakt op een bierviltje. \u2018Ik kende hem wel, ik had zijn benepen gezichtje al meer gezien in kroegen en broodjeswinkels. Hij werkte voor een weekblad met de opdracht in drankhuizen oude mannen af te luisteren en hun gezwets grappig en cursief weer te geven.\u2019 De verwijzing naar de schrijver van Notities aan de tap <\/em>was onmiskenbaar.<\/p>\n Hoe hij erin slaagde om deze verbluffende productie te combineren met het hoofdredacteurschap blijft een raadsel. Het lag in zijn aard om daar relativerend over te doen: \u2018Ach, als je elke avond voor het slapen gaan een uurtje aan zo\u2019n boek werkt, kom je een heel eind.\u2019 De werkelijkheid was natuurlijk dat hij zeven dagen per week en vele avonden voor zijn vak in touw was; een energiek werktempo dat niet iedereen kon bijbenen. Redacteuren klaagden dat hun chef het onmogelijke van hen verlangde. Hij belde bijvoorbeeld doodleuk op zondagochtend op om een reportage over de opstand in een bejaardentehuis te Rosmalen te bestellen; die moest dan dinsdagochtend worden ingeleverd. Zelf zou hij daar de hand niet voor omdraaien, al liet hij zich makkelijk overtuigen als een redacteur sputterde dat de hoge eisen die de baas aan zichzelf stelde voor menigeen te hoog gegrepen waren.<\/p>\n De hoofdredacteur verzoop zowat in de hoeveelheid werk die hij verzette.<\/p><\/blockquote>\n Vanaf halverwege de jaren zeventig was het niet langer vanzelfsprekend dat jaarlijks een nieuwe \u2018Ferdinandusse\u2019 in de winkel lag. Hij had zijn bijdrage aan het genre geleverd, een prestatie waar het Genootschap van Nederlandse Misdaadauteurs hem in 2000 met het erelidmaatschap voor beloonde.<\/p>\n Hij vertelde dat hij destijds had rondgelopen met het plot rond een paar Molukkers die het plan hadden paleis Soestdijk te bezetten. \u2018Toen ik dat allemaal opgeschreven had, werden een paar Molukse jongens gearresteerd die een plattegrond van paleis Soestdijk op zak hadden. De werkelijkheid had me zo snel ingehaald dat ik er maar mee opgehouden ben.\u2019<\/p>\n Zou het waar zijn? De hoofdredacteur verzoop zowat in de hoeveelheid werk die hij verzette. Daar kwam bij dat hij begin jaren zeventig twee keer vader was geworden van een dochter.<\/p>\n Vanaf 1977 werd bovendien een wekelijks magazine, \u2018kleurenbijlage\u2019 genoemd, aan het weekblad, \u2018de krant\u2019, toegevoegd. De krant scoorde met opzienbarende interviews van de legendarische Bibeb en grossierde in onthullingen (\u2018Als het een stuk van Rudie van Meurs is \/ gaat het over een toestand die beurs is\u2019, rijmde de Bescheurkalender <\/em>van Koot en Bie), het magazine pakte uit met lange sociologische reportages van grootmeesters als Gerard van Westerloo en anderen. Abonnees schrokken voortaan op donderdag op van een luide plof op de deurmat, helem\u00e1\u00e1l toen vanaf 1981 een wekelijkse boekenbijlage aan het leespakket werd toegevoegd.<\/p>\n \u2018Rinus zei altijd dat je niet voor een organisatie of een product werkt, maar voor een persoon; iemand die kans ziet om het beste uit jou naar boven te halen,\u2019 memoreert Theo Bouwman. \u2018Hij was de ideale hoofdredacteur, maar ik vond hem niet erg charismatisch. Ik heb maar \u00e9\u00e9n keer een conflict met hem gehad en dat was kunstmatig. In 1990 waren we het erover eens dat een krant, een magazine en een boekenbijlage niet langer een rendabel trio waren. Hoe jammer we het ook vonden, we moesten van die drie compartimenten weer \u00e9\u00e9n blad maken. In zijn hart was Rinus dat wel met me eens, maar omdat hij deze samenvoeging niet aan zijn redactie kon verkopen, vond hij dat een arbitragecommissie zich over de plannen moest buigen. Dat is toen gebeurd. Joop van Tijn was inmiddels adjunct-hoofdredacteur. Samen hebben ze zich met hart en ziel gekweten van de opdracht om van VN een magazine op groot formaat te maken.\u2019<\/p>\n Ferdinandusse nam voor iedereen de tijd. Vaak schoot hij in de rol van een Zenmeester die zijn discipelen aanspoort om z\u00e9lf het antwoord te vinden.<\/p><\/blockquote>\n Na de vette jaren lagen onmiskenbaar magere jaren voor het weekblad in het verschiet. De gideonsbende van gelijkgestemden die elkaar in de jaren zestig feilloos aanvoelden was uitgedijd tot een gezelschap van dertig redacteuren. Ze waren allemaal even briljant, maar verschilden heftig van mening over de koers die het blad zou moeten volgen; de clubgeest had de fles verlaten en het team dat tientallen jaren met het meest democratische redactiestatuut van de Benelux bij elkaar was gehouden, viel ten prooi aan fractievorming. De advertentiebezetting en het aantal abonnees holden achteruit, gedwongen ontslagen waren onvermijdelijk. Geen leuke tijd, zeker niet toen redacteuren anonieme post ontvingen met details over hun priv\u00e9leven. Ferdinandusse werd ervan verdacht dat hij de afzender was, hetgeen hij verontwaardigd ontkende. Wettig bewijs in deze cold case <\/em>werd nimmer geleverd.<\/p>\n Primair leeft hij in de herinnering voort als de hoofdredacteur die de deur van zijn kamer altijd had openstaan. Binnen zonder kloppen. Zijn bezigheden onderbrak hij om probleempjes en problemen op te lossen. Dat kon een passage zijn in een artikel dat volgens de schrijver niet lekker liep, of dat een prikkelende invalshoek ontbeerde of dit of dat. Hij nam voor iedereen de tijd. Vaak schoot hij in de rol van een Zenmeester die zijn discipelen aanspoort om z\u00e9lf het antwoord te vinden. \u2018Waarom vraag je dat?\u2019 \u2018Wat vind je er z\u00e9lf van?\u2019 \u2018Hoe bedoel je?\u2019 Wijze raad: \u2018Je beschrijft nu \u00e9\u00e9n geval, maar als je zou kunnen aantonen dat dit niet op zichzelf staat, heb je een schokkend verhaal.\u2019 Of hij tikte een redacteur in het voorbijgaan op de schouder: \u2018Waarom schrijf je geen bijlage over de opkomst en ondergang van het Chinese restaurant in Nederland?\u2019<\/p>\n Toen hij in 1996 met pensioen ging, verzuchtte hij dat hij de genoeglijke etentjes op dinsdagavond zou gaan missen: met de eindredactie en een paar redacteuren in een prettig restaurant uitblazen en vieren dat het w\u00e9\u00e9r was gelukt om de krant die week tijdig af te leveren bij de drukker. Dat is inmiddels alweer 26 jaar geleden, maar dit selecte gezelschap met Rinus Ferdinandusse als middelpunt zou al die tijd op de eerste dinsdagavond van de maand in een Amsterdams etablissement het nuttigen met het aangename blijven verenigen.<\/p>\n De laatste bijeenkomst op 7 december vorig jaar werd overschaduwd door de broze gezondheid van onze kompaan Kees Schaepman die in maart dit jaar zou overlijden. Ook Rinus was aan het eind van zijn krachten en verminderd aanspreekbaar. Zijn vrouw Else zei dat hij verguld was met het bloemetje dat ter gelegenheid van zijn negentigste verjaardag bij hem werd bezorgd, vooral vanwege de tekst op het begeleidende kaartje: \u2018Van harte gefeliciteerd Rinus! Je was, bent en blijft onze hoofdredacteur!\u2019<\/p>\n Zijn laatste interview gaf hij in 2013, daarin zei hij: \u2018Het klopt dat ik destijds de beste redactie van Nederland heb geleid. Af en toe treffen grote talenten elkaar die samen gigantische journalistieke successen boeken. Daarmee was ik nog geen goede journalist. Ik was een goede organisator.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Prikt de linkse hoofdredacteur in restaurant Paardenburg te Ouderkerk aan de Amstel zijn favoriete zeevrucht weg, wordt hij vanaf een belendend tafeltje toegesproken door een dikke man met een rood hoofd. \u2018Nou nou, meneer Ferdinandusse. U durft wel h\u00e8. Oesters zijn\u00a0 vreselijk rechts, wist u dat?\u2019 De hoofdredacteur kijkt niet op van zijn bord, maar […]<\/p>\n","protected":false},"author":1248,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-545743","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","article_type-in-memoriam"],"acf":[],"author_name":"Rudie Kagie","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/545743","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=545743"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/545743\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rudie Kagie","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=545743"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=545743"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}de juiste man op de juiste plaats<\/h5>\n
oubollig<\/h5>\n
luide plof<\/h5>\n
probleempjes en problemen<\/h5>\n