Reportage \/ Terug naar Tripoli<\/p>\n
Op 23 augustus vorig jaar veroverden Libische rebellen Bab al-Aziziya, de compound van Khadaffi in Tripoli, en onmiddellijk begon het plunderen. De meeste rebellen gingen er met automatische wapens vandoor, anderen met flatscreen televisies. Maar \u00e9\u00e9n rebel pikte een origineler souvenir: de goudgerande militaire pet van Khadaffi. Met die pet nonchalant op het achterhoofd, een Afrikaanse scepter in zijn rechterhand en een gouden ketting om zijn nek, verscheen hij enkele minuten voor de camera’s van de Britse nieuwszender Sky News. Uitgelaten vertelde de rebel hoe hij in Khadaffi’s slaapkamer het hoofddeksel dat de dictator op zo’n beetje elke offici\u00eble foto droeg, had gevonden. De jongen zal niet ouder dan begin twintig zijn geweest. Hij kon nauwelijks geloven wat er zojuist was gebeurd.<\/p>\n
Het clipje van de man met de pet van Khadaffi ging binnen enkele uren de wereld over. Het werd een hit op YouTube. Een Isra\u00eblische dj bewerkte het gesprekje tussen de verslaggeefster en de rebel zelfs tot een vermakelijk en aanstekelijk dancenummer (‘Freedom Fighters Remix’). Dat verbaasde niet. Het clipje legde tenslotte een historisch moment vast: de symbolen van Khadaffi’s twee\u00ebnveertigjarige dictatuur lagen opeens voor iedereen voor het oprapen. Het clipje was bovendien komisch: de verslaggeefster van Sky News met kogelvrij vest en helm tegenover de rebel in een ongewassen T-shirt en groteske pet. Maar boven alles was het filmpje hartverwarmend: in de jonge vrijheidsstrijder voelde je de hoop op een nieuw, rechtvaardiger Libi\u00eb, de hoop op een toekomst zonder Khadaffi.<\/p>\n
Die toekomst is inmiddels al weer een tijdje gearriveerd. Maar de berichten die de laatste tijd uit Libi\u00eb tot ons komen, zijn niet al te rooskleurig. Libi\u00eb is een land in chaos. Een land waar de voorlopige centrale regering weinig voor elkaar krijgt en de dienst wordt uitgemaakt door rebellenmilities die weigeren de wapens neer te leggen. Voormalige Khadaffi-getrouwen worden zonder vorm van proces vastgehouden. Er wordt gemarteld.<\/p>\n
Ik vroeg me af: wat zou die jonge rebel daarvan vinden? Zou hij nog net zo hoopvol over de toekomst zijn als een half jaar geleden? En natuurlijk: wat zou er met Khadaffi’s pet gebeurd zijn? Ik besloot, samen met collega-journalist en Libi\u00eb-kenner Gerbert van der Aa, op zoek te gaan naar die man met de pet van Khadaffi.<\/p>\n
Gek geworden<\/p>\n
Veel weet ik niet over hem. Op Sky News werd de rebel ge\u00efdentificeerd als Mr Al Windi. The New York Times tekende zijn voornaam op: Hisham. Op Facebook heeft iemand een fanpagina gemaakt getiteld ‘The Epic Libyan man who wore Gaddafi’s hat’, maar geen van de leden heeft enig idee waar Al Windi zich bevindt. Slechts gewapend met een foto van Al Windi, een still uit het Sky News-clipje, begin ik mijn zoektocht op de plek waar het verhaal begon: Bab al-Aziziya in Tripoli. Na de revolutie zijn de drie muren die het complex omringden met bulldozers neergehaald. De brokstukken liggen er nog steeds. Als je door de rotzooi heen kijkt, dan doet Bab al-Aziziya nog het meest denken aan een Amerikaanse universiteitscampus: veel groen en hier en daar een bouwwerk. Geen van die gebouwen staat nog overeind. Sommige zijn gebombardeerd, andere platgebrand. Op het uitgestrekte grasveld waar Khadaffi ooit zijn nomadentent opzette, is nu een markt. Er worden sinaasappelen verkocht, tweedehands auto-onderdelen, en treurige parkietjes in te kleine kooien.<\/p>\n
Khadaffi’s woonhuis ligt op een heuvel en is aan het zicht onttrokken door een weelderige tuin vol palmbomen, acacia’s en manshoge struiken. Geen protserige villa, zoals ik van de flamboyante Khadaffi had verwacht, maar een onopvallende bungalow – al heeft-ie tientallen kamers. Binnen is werkelijk alles kort en klein geslagen. Elk vertrek is zwartgeblakerd, elke muur vol gekalkt met graffiti. Het stinkt er naar urine. Er valt met geen mogelijkheid te achterhalen wat de slaapkamer, waaruit Al Windi de pet heeft meegenomen, geweest moet zijn.<\/p>\n
Buiten, op de markt, spreek ik voorbijgangers aan. Ik laat de foto van Al Windi zien. Iedereen heeft van de rebel gehoord. Hij is gesneuveld, weet de een. Nee, hij is gewond geraakt en daarna na het buitenland verhuisd, zegt een ander. Iemand denkt dat hij tot de militie uit de stad Misrata behoort en weer een ander beweert bij hoog en bij laag dat hij uit het bergdorp Zintan komt. Maar over \u00e9\u00e9n ding is iedereen het eens: Al Windi is gek geworden. Door Khadaffi’s pet op te zetten, heeft de kwade geest van de dictator bezit van hem genomen. ‘Like black magic,’ fluistert een jonge vrouw met een beige hoofddoek en een pilotenzonnebril. Dat belooft niet veel goeds.<\/p>\n
Dissen<\/p>\n
De milities van Misrata en Zintan schijnen het wooncomplex van Al Saadi Khadaffi, de zoon van de grote leider die een blauwe maandag bij de Italiaanse voetbalclub Perugia speelde, te hebben geannexeerd. Als Al Windi inderdaad tot een van beide milities behoort, hoop ik dat zij me meer kunnen vertellen. Al Saadi’s huis, ditmaal wel een protserige villa, compleet met balzaal en Romeinse zuilen, ligt even buiten de oude stad, direct aan het strand. Helaas: wanneer ik aan de poort arriveer, blijkt dat de twee milities een week eerder slaags zijn geraakt, de villa in de fik hebben gestoken en ervandoor zijn gegaan. Aan de overkant van de straat staat het gloednieuwe Marriott-hotel, een glimmend blauwgrijs gevaarte dat de skyline van Tripoli domineert. Daar vind ik nog wel een paar verdwaalde militieleden. Ze ‘bewaken’ het hotel. Walid Ertima, sales manager van het Marriott, kijkt als een boer die kiespijn heeft wanneer ik hem vraag of de mannen door zijn bedrijf zijn ingehuurd. Hij mompelt wat, en haalt zijn schouders op. Over de pet van Khadaffi weten de rebellen niets, maar een van hen heeft wel iets anders van de dictator: een AK-47, die hij uit Bal al-Aziziya heeft gestolen. Trots demonstreert hij het wapen. ‘Allahu Akbar. Libya Free. Libya Good,’ roept hij.<\/p>\n
Zo ziet de chaos van Libi\u00eb er dus uit. Milities die slaags raken. Twintigers die met kalasjnikovs zwaaien. Geen geruststellend beeld, maar sales manager Ertima denkt daar toch anders over. ‘In bijna elke auto die hier voorbij rijdt,’ zegt hij terwijl hij naar de drukke straat voor het hotel wijst, ‘zul je een automatisch wapen aantreffen. Maar hoeveel criminaliteit is er in Tripoli? Bijna geen. Echt, zo groot is de chaos niet. In het buitenland denken ze dat Libi\u00eb een tweede Afghanistan of Somali\u00eb gaat worden. Maar dat zal niet gebeuren, want Libi\u00ebrs willen het beste ervan maken. We hebben Khadaffi niet weggejaagd om vervolgens elkaar te lijf te gaan. Geef ons een beetje tijd en we komen er wel uit.’<\/p>\n
Wie weet. Waar hij in ieder geval gelijk in heeft, is dat het met de wanorde in Tripoli wel meevalt. Winkels, scholen en ziekenhuizen zijn open. Het vliegveld functioneert. De olie-industrie is weer op gang. En misschien veelzeggender: elke dag sta je in de file. Er zijn meer zaken die hoopvol stemmen: de gretigheid waarmee Libi\u00ebrs gebruikmaken van hun pas verworven rechten. Die van vrijheid van meningsuiting, bijvoorbeeld. Sinds de revolutie zijn er honderden nieuwe kranten, tijdschriften en online publicaties opgezet. Dagelijks wordt er – vreedzaam – tegen de overgangsregering gedemonstreerd. En Libische rappers kunnen eindelijk Khadaffi dissen.<\/p>\n
Anti-Khadaffi-song<\/p>\n
‘Onder Khadaffi voelde het alsof je adem was afgesneden. We konden onze creativiteit niet uiten,’ vertelt Siraj Kamel Jerafa, een van de leden van de Libische rapgroep G-A-B. ‘Wist je dat er onder Khadaffi een anti-beroemdheidkantoor was? De enige die beroemd mocht zijn, was Khadaffi. Andere mensen die iets presteerden, werd het leven onmogelijk gemaakt.’<\/p>\n
Via Facebook heb ik een tip gekregen over de verblijfplaats van Al Windi. Hij zou in de wijk Souk al-Juma wonen, een belangrijke verzetshaard gedurende de revolutie. De rappers van G-A-B wonen ook in Souk al-Juma. In de hoop dat zij me verder kunnen helpen, zoek ik ze op in hun studio, een kaal betonnen schuurtje in de tuin voor het woonhuis van een van de bandleden. De Libische rappers zien er net zo uit als hun westerse tegenhangers: baseballpetjes, afzakkende spijkerbroeken en Beats by Dr. Dre-koptelefoons. Wat heeft het einde van het Khadaffi-regime voor de muzikanten betekend? Jerafa: ‘Ik voel me als de vogel in een kooitje die eindelijk wordt losgelaten en van zijn vleugels mag genieten. Mensen in andere landen dromen ervan om een wetenschapper te worden, om een Nobelprijs te winnen. Weet je waar wij van droomden? Vrijheid van meningsuiting.’ De groep nam in maart vorig jaar, ruim voor de val van Tripoli, hun eerste anti-Khadaffi-song op. De autoriteiten kregen lucht van het liedje, dat via bluetooth van mobiele telefoon tot mobiele telefoon werd verspreid, en de bandleden moesten onderduiken. Na de val van Tripoli maakten ze een eerste muziekvideo: in Khadaffi’s woning op Bab al-Aziziya. Jerafa: ‘Dat voelde zo goed, om hem in zijn eigen huis te dissen.’<\/p>\n
Ik haal de foto van de rebel met de pet tevoorschijn. ‘Ahhh. Al Windi,’ zegt hij onmiddellijk. ‘Ken je hem?’ vraag ik verwachtingsvol. ‘Iedereen kent hem,’ zegt Jerafa zelfverzekerd. ‘Het beeld van Al Windi met die pet is in het hart van iedere Libi\u00ebr gegraveerd. Een van de grootste overwinningen voor de Libische jeugd.’ Dat mag zo zijn, maar ook Jerafa weet niets concreets te melden over de verblijfplaats van Al Windi. Volgens de G-A-B-rappers woont hij in ieder geval niet in Souk al-Juma. Jerafa: ‘Ik heb gehoord dat hij een berber uit de Nafusa-bergen is.’<\/p>\n
Twee kasten<\/p>\n
Een paar dagen later bevind ik me in die Nafusa-bergen. Ik ontmoet een rebel die een Beretta-pistool uit Bab al-Aziziya heeft gejat. Ik loop een militieleider tegen het lijf die de fonkelnieuwe Cadillac Escalade van zoon Hannibal Khadaffi uit de garage van Bab al-Aziziya heeft meegenomen. Maar van de man die de pet pikte: wederom geen spoor.<\/p>\n
Wat nu? Terug in Tripoli sta ik op het punt de moed op te geven. Over een paar dagen vlieg ik terug naar Nederland. Maar dan: een bericht op Facebook. Van Hisham A. al-Windi. ‘Ik begrijp dat u naar me op zoek bent. Ik ben degene die als eerste het huis van de tiran binnenging en zijn pet heeft meegenomen.’ Ha! Eindelijk beet.<\/p>\n
Een dag later haalt Al Windi me bij mijn hotel op. Nu geen ongewassen T-shirt, maar keurige merkkleding. Hij rijdt in het laatste model Volkswagen Golf. Zijn iPhone rinkelt voortdurend (op het beginscherm staat de foto die ik de afgelopen dagen aan tientallen mensen heb laten zien). De vierentwintigjarige Al Windi blijkt de zoon van een Libische diplomaat. Hij heeft in China en Bahrein gewoond en Engelse Taal en Literatuur gestudeerd. Hij woont nog thuis, in een groot ommuurd huis van vijf verdiepingen in een buitenwijk van Tripoli.<\/p>\n
Daar, in de salon onder het genot van een kop thee, doet hij zijn verhaal. Al vroeg tijdens de revolutie had Al Windi zich aangesloten bij de militie van Zintan, een bergdorp uit de Nafusa-bergen. Na maanden strijd brak de slag om Tripoli aan. Zijn eenheid veroverde het vliegveld, maar Al Windi had andere plannen. ‘Er werd gevochten in Bab al-Aziziya en ik hunkerde ernaar om daar te vechten. Om te vechten op die plek waar iedereen altijd doodsbang voor was, die plek die symbool staat voor agressie en onderdrukking.’ Hij zegt het niet met zoveel woorden, maar in feite is hij toen gedeserteerd. In zijn eentje trok hij naar de compound en eenmaal ter plaatse ging hij op goed geluk een gebouw binnen. ‘Ik wist niet dat het Khadaffi’s huis was. Dat had ik pas door toen ik foto’s vond van hem met Saddam Hoessein, met Castro. Ik dacht: dit kan niet waar zijn. Khadaffi’s huis zou groter moeten zijn. In de eetkamer was de tafel gedekt. Het was alsof hij elk moment kon aanschuiven. Ik begon door het huis te dwalen, urenlang. Op zoek naar de tiran, maar ik kon hem niet vinden. Ik dacht echt dat hij er nog was. Maar wat bleek? Ik was helemaal alleen in het huis van Khadaffi. Op een gegeven moment kwam ik in de slaapkamer terecht. Daar stonden twee kasten. Op de ene stond: Afrikaanse kledij. Op de andere: militaire kledij. In de kast met Afrikaanse kleren vond ik een kroon, een scepter en een gouden ketting. Die kroon heb ik gepast, maar hij was te groot voor me, dus die heb ik weggegooid. In de andere kast hingen zijn militaire uniforms. Daar vond ik de pet. Die paste me wel. Die pet en die scepter hadden een grote betekenis voor hem en zijn aanhangers. Hij had zich ooit tot Koning der Koningen van Afrika laten uitroepen. Daar stond die scepter symbool voor. En die militaire pet\u2026<\/p>\n
Iedereen kent die pet. Die pet was het symbool van zijn macht. Ik heb die twee dingen meegenomen, ben naar buiten gegaan om de mensen te laten zien: het symbool van Khadaffi’s leiderschap heb ik mijn linkerhand en het symbool van zijn koninkrijk, de scepter, heb ik mijn rechterhand. Hij is niet meer Koning der Koningen. Hij is niet meer de leider van Libi\u00eb. Hij is niks meer.’<\/p>\n
Teleurgesteld<\/p>\n
We praten nog lang door. Al Windi blijkt een slimme, hartelijke jongen. Hij is een rebel die na de revolutie wel de wapens heeft neergelegd. Als ik hem vraag naar zijn hoop voor de toekomst zegt hij dat hij verlangt naar een Libi\u00eb waarin niet meer gevochten wordt, dat hij verlangt naar een democratisch Libi\u00eb, en naar een vrije pers. Hij zegt dat mensen hem een fortuin voor de pet hebben aangeboden, maar dat hij heeft besloten hem aan het nationale museum te doneren. Kortom: er valt niks op hem aan te merken\u2026 maar toch, ik zal het maar bekennen, ben ik een tikje teleurgesteld. En dat ligt niet zozeer aan hem, als wel aan mij. Ik had een stoer straatschoffie verwacht. Of stiekem misschien een door de boze geest van Khadaffi behekste mafkees. In elk geval niet deze brave politicus in spe. Want dat is Hisham A. al-Windi. Hij gebruikt zinsneden als: ‘we moeten stappen nemen naar een betere toekomst’ en ’tijd heelt alle wonden’. Hij zegt dingen als: ‘Libi\u00eb heeft geen ideologie nodig maar vaderlandsliefde.’ Hij vindt Libi\u00eb ‘een harmonieuze en vredige plek’ die een ‘glorieuze toekomst’ tegemoet gaat. En als een geoefend politicus veegt hij alle huidige problemen in het land – de milities die weigeren hun wapens op te geven, het martelen en het zonder vorm van proces vasthouden van Khadaffi-getrouwen – geroutineerd van tafel. Als ik ten slotte informeer of hij inderdaad politieke aspiraties heeft, antwoordt hij: ‘Als Libi\u00eb me nodig heeft, ben ik beschikbaar.’<\/p>\n
En dan trekt Al Windi zich even terug in een andere kamer. Als hij terugkomt, heeft hij de pet, de scepter en de ketting in handen. ‘Weet je, er doen een hoop rare verhalen over de magische krachten van deze pet de ronde,’ zeg ik. ‘Ja, ik weet het,’ zegt Al Windi. ‘Hij zou me ziek gemaakt hebben. Ik zou gek geworden zijn\u2026 Nou, zoals je ziet, gaat het prima met me.’ Al Windi vraagt of ik de pet misschien wil opzetten. Ik aarzel, maar doe het toch. Het is maat 8\u00bd. Hij past me niet. Er worden foto’s gemaakt. Ik sta er dommig op, zie ik later, met een bedremmelde grijns op mijn gezicht.<\/p>\n
Een dag later ben ik ziek: knallende hoofdpijn, diarree, koorts, hoesten. De heftige verkoudheid houdt twee weken aan.<\/p>\n
Jeroen van Bergeijk maakte eerder voor de VPRO radio een radiodocumentaire over de zoektocht naar de pet van Khadaffi. U kunt deze terugluisteren op: http:\/\/www.hollanddoc.nl\/kijk-luister\/documentaire\/p\/de-pet-van-gadaffi.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wie was de man die bij de verovering van Tripoli poseerde bij het huis van Khadaffi, met diens pet op zijn hoofd? Op zoek naar het symbool van de revolutie in een roerig Libi\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-54251","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Jeroen van Bergeijk","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/54251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=54251"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/54251\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen van Bergeijk","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=54251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=54251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}