Karen Armstrong<\/h5>\n
Karen Armstrong (Wildmoor, Worcestershire, 14 november 1944) is expert op het gebied van religie, en dan met name de monothe\u00efstische religies (christendom, jodendom en islam). Ze heeft een vrijgevochten kijk op geloven en godsdienst. Belangrijk onderwerp in haar boeken is de rol van religie in de moderne wereld.<\/p>\n
Armstrong werd katholiek opgevoed. Van 1962 tot 1969 was zij non bij de Sisters of the Holy Child Jesus. In die periode ging ze ook Engelse letterkunde studeren aan de Universiteit van Oxford. Daar raakte ze in de ban van onder meer William Wordsworth en Samuel Taylor Coleridge.<\/p>\n
Na het verlaten van het klooster debuteerde ze in 1982 met Through the Narrow Gate<\/em>, waarin ze kritiek levert op de beperkte leefwereld van kloosterlingen. Ze maakte verschillende televisieprogramma\u2019s over geloof, zoals het prijswinnende Mohammed, Legacy of a Prophet<\/em> (2002). En ze schreef vele boeken over het geloof, waaronder Een geschiedenis van God<\/em> (2003), Compassie<\/em> (2011) en In naam van God: religie en geweld<\/em> (2015). Ze is een internationaal veelgevraagde spreker en publiekslieveling.<\/p>\n<\/div>\n Als je de Hebreeuwse Bijbel openslaat, zie je direct welke rol de mens ten opzichte van de natuur heeft. De God in het scheppingsverhaal Genesis geeft de eerste mensen een opdracht die hun volledige heerschappij over de natuurlijke wereld geeft: \u2018Wees vruchtbaar en word talrijk, bevolk de aarde en breng haar onder je gezag: heers over de vissen van de zee, over de vogels van de hemel en over alle dieren die op aarde rondkruipen.\u2019<\/p>\n Armstrong concludeert dat de Hebreeuwse Bijbel niet is gericht op de heiligheid van de natuur, omdat het volk Isra\u00ebl het goddelijke vooral ervoer in het menselijke en niet zozeer in de natuurlijke wereld.<\/p>\n De confucianistische geleerde Fang Yizhi (1611-1671) concludeerde dat men in het Westen was \u2018gespecialiseerd in materieel onderzoek\u2019, maar gebrekkig in het \u2018begrijpen van de oorspronkelijke kracht (qi)\u2019. Armstrong schrijft: \u2018Met qi verwees Fang naar de essentie van het zijn \u2013 een kracht die de Chinezen beschouwden als \u201conkenbaar\u201d, als de \u201cduistere en samenbindende lagen van mysteries\u201d. Qi is net zoals het hindoe\u00efstische rta geen god of enig ander wezen; het is de energie waarvan al het leven vervuld is, die de werelden van planten, dieren, mensen en goden harmonieus met elkaar verbindt en ze zich tot hun volledige potentieel laat ontplooien. De ultieme werkelijkheid wordt gevormd door tao; de fundamentele weg van de kosmos.\u2019<\/p>\n Wanneer mensen daarmee geconfronteerd worden, moeten ze volgens Fang zwijgen, omdat deze \u2018buiten het bereik van verbale concepten ligt\u2019. Een inzicht dat haaks staat op het joods-christelijke denken, waarin alles geverbaliseerd en uitgelegd dient te worden. Het vermogen om anders dan rationeel te denken, wordt kinderen volgens Armstrong al vroeg afgeleerd.<\/p>\n Wanneer werd u zich bewust van het belang van de relatie tussen religie en natuur?<\/em><\/p>\n \u2018Ik heb alle wereldreligies bestudeerd, maar toen ik research deed voor dit boek, verbaasde het me hoe groot de overeenkomsten waren; dat idee van een scheppende kracht die door de natuur gaat, fysiek, spiritueel, goddelijk en menselijk. De kracht van God was terug te vinden bij de bloemen en planten, in alles wat leeft. Ik wilde aanvankelijk een omvangrijke geschiedenis schrijven van de natuur in alle wereldreligies.<\/p>\n Aan het begin van de Covid-pandemie kwamen mijn uitgevers en ik bij elkaar voor een Zoom-meeting en ze zeiden: \u201cSchrijf dat omvangrijke boek later. We hebben n\u00fa een boek nodig over de natuur.\u201d We worden overspoeld met onderzoeken over de klimaatcrisis, we zijn verlamd, we weten niet wat te doen, maar we moeten ons realiseren dat we een eenheid vormen met de natuur en afhankelijk zijn van die natuur. Je ziet mensen rondlopen, eindeloos op hun telefoon kijkend, foto\u2019s makend, maar ze kijken niet om zich heen; ze staan niet in contact met de natuur.\u2019<\/p>\n Hoe zou u uw eigen relatie met de natuur omschrijven?<\/em><\/p>\n \u2018Ik woon in het centrum van Londen. Kijk, ik heb uitzicht op een prachtige boom.\u2019 Ze wijst vanuit haar werkkamer naar buiten: \u2018Dit zijn achttiende-eeuwse huizen met tuinen. Ik sta op grote afstand van de natuur. In de jaren tachtig maakte ik een televisieprogramma voor Channel 4 over Sint Paulus. Voor een aflevering over het leven van Jezus reisde ik naar het Midden-Oosten. Ik verbleef in Palestina en werd \u2019s ochtends heel vroeg door de woestijn naar de Dode Zee gereden. Het werd langzaam licht, we ontbeten bij zonsopkomst aan de Dode Zee. Daar werd ik voor het eerst getroffen door de schoonheid van de natuur. Maar er zijn zoveel mensen die de natuur niet zien. Als ze aan zee zijn, nemen ze honderd foto\u2019s, maar ze zijn niet echt d\u00e1\u00e1r. Ik probeer mezelf te oefenen in aanwezig zijn in het moment.\u2019<\/p>\n ‘Milieuactivisten gebruiken vaak woede en geweld. Ik vind het vervelend dat ze zo agressief zijn.’<\/p><\/blockquote>\n In uw boek stelt u voor dat we elke dag tien minuten zonder mobiele telefoon in een park of in de tuin gaan zitten om de natuur te ervaren. U schrijft ook dat we stilte en afzondering nodig hebben om ons bewust te worden van de natuur. Dat is lastig in de stad.<\/em><\/p>\n \u2018Dat klopt, maar ook in de stad is natuur, zoals die boom achter mijn huis. Die boom is vol leven, er vliegen vogels af en aan, je ziet eekhoorns de boom inrennen, de bladeren verkleuren met de seizoenen. Ik kijk heel veel naar die boom. Dat is een kleine stad op zich. Ik voel me altijd gek zonder boek in mijn hand, maar tijdens het schrijven van mijn boek ben ik begonnen met elke dag tien minuten in mijn tuin zitten zonder boek. Ik kijk en luister. Ik denk dat het zinvol is om dat elke dag te doen, om de natuur zo te ervaren, ik kan het aanraden.<\/p>\n Milieuactivisten gebruiken vaak woede en geweld. Ik vind het vervelend dat ze zo agressief zijn. Dat maakt iedereen kwaad en chagrijnig. Ze klimmen op gebouwen, ze bezetten het British Museum omdat ze het kwalijk vinden dat het museum donaties van BP accepteert. Maar het helpt niet om de schuld alleen bij de oliemaatschappijen neer te leggen; het is veel complexer dan dat. Je kunt protesteren tegen BP, maar BP zou er niet zijn als wij hun producten niet zouden afnemen. Woede en angst vormen geen oplossing. We moeten dit rationeel benaderen \u00e9n de band met natuur herstellen.\u2019<\/p>\n U besloot alle verschrikkelijke wetenschappelijke prognoses aangaande de klimaatverandering buiten uw boek te houden. U schrijft: \u2018We voelen ons niet emotioneel betrokken op het moment dat we de feiten voorgeschoteld krijgen.\u2019 U gaat ervan uit dat lezers doordrongen zijn van de ernst van het probleem?<\/em><\/p>\n \u2018Ik ben niet geschikt om uit te wijden over de klimaatproblematiek, want ik ben geen klimaatwetenschapper. We zijn zo vaak voor de klimaatverandering gewaarschuwd, maar ik vermoed dat mensen die informatie verdringen. Het probleem is zo groot dat je je al snel machteloos voelt. Het woord \u201cemissies\u201d vervult ons niet met emoties. Er zijn andere manieren om natuur te benaderen. We kunnen allemaal bijdragen door ons verschillende gewoonten eigen te maken in ons dagelijkse leven. Daden sturen onze gedachten. Als we meer aandacht hebben voor de natuur, gaan we er beter mee om.\u2019<\/p>\n U schrijft: \u2018Als er geen spirituele revolutie komt die de destructieve aard van onze technologische vindingrijkheid ter discussie stelt, zullen we onze planeet niet redden.\u2019 Wat zou deze spirituele revolutie kunnen ontketenen?<\/em><\/p>\n \u2018Dit zou voornamelijk een spirituele revolutie voor ons, West-Europeanen, zijn. Niet voor de rest van de wereld. Daar kennen ze die eerbied voor de natuur al; dat is onderdeel van de cultuur. In India of Afrika is de technologische revolutie ook doorgedrongen, maar het respect voor de natuur is niet verloren gegaan. Natuur is daar niet vreemd, zoals die vreemd is voor ons. Wij moeten onze houding veranderen.\u2019<\/p>\n Maar h\u00f3\u00e9?<\/em><\/p>\n \u2018Ik probeer een bijdrage te leveren met mijn boek, maar iedereen kan vanuit zijn eigen expertise een bijdrage leveren en natuur terugbrengen in zijn leven. We leren door actie te ondernemen en onze gewoonten aan te passen. Vergelijk het met koken. Als je een recept leest, heeft het geen betekenis, maar als je de cake hebt gebakken, weet je wat het recept inhoudt.\u2019<\/p>\n ‘Jezus had geen interesse in natuur, zijn focus lag op medemenselijkheid.\u2019<\/p><\/blockquote>\n In uw boek laat u zien dat bepaalde religies en denkrichtingen een opening zouden kunnen verschaffen in een aandachtiger omgang met de natuur, maar West-Europa is al decennia aan het seculariseren. Meer dan de helft van de Britten noemt zich athe\u00efst.<\/em><\/p>\n \u2018Ik kom uit Noord-Ierland en ben katholiek opgevoed, maar dat is uitzonderlijk. De Britten hebben het geloof nooit echt omarmd. Omdat ik katholiek ben opgevoed, voel ik me geen echte Brit. De wierook, kerkklokken en bloedende maagden hebben weinig met Engeland te maken. Ik hield als kind al van Gregoriaanse muziek. Ik kan niet goed zingen, maar we zongen liederen op school en dat zorgt voor een ander begripsniveau; muziek gaat niet alleen door het hoofd, maar ook door het hart. Ook het Latijn hielp je eraan herinneren dat er geen gewoon gesprek werd gevoerd, maar dat deze materie om bijzondere aandacht vroeg. Tien procent van de Britten bezoekt religieuze bijeenkomsten, maar dat zijn voornamelijk moslims.\u2019<\/p>\n Vindt u de toenemende secularisatie in West-Europese landen problematisch?<\/em><\/p>\n \u2018De secularisatie zou je problematisch kunnen noemen, maar belangrijker is dat we het idee herstellen dat de natuur heilig is. Voor elke ademteug zijn we afhankelijk van de natuur. Natuur is de hoogste macht. Laat God daarbuiten. We moeten investeren in het herstellen van de band met de natuur.\u2019<\/p>\n Onlangs sprak ik met Lydia Millet, een Amerikaanse fictieschrijver die ook voor een grote milieuorganisatie in Nevada werkt. Zij vertelde dat klimaatverandering in de VS wordt benaderd als iets waar je w\u00e9l of n\u00ed\u00e9t in gelooft. Vaak zijn het juist de conservatieve kerkgangers (en Republikeinen) die niet in klimaatverandering geloven, maar wel in God.<\/em><\/p>\n \u2018Dat noemen we ontkenning. Bij hen staan God en de Bijbel centraal en in de Bijbel lezen we niet over klimaatverandering. Natuur heeft geen rol. Jezus had geen interesse in natuur, zijn focus lag op medemenselijkheid.\u2019<\/p>\n Er waren ook nog niet veel milieuproblemen.<\/em><\/p>\n \u2018In andere religies is men zich ervan bewust dat ons voortbestaan afhankelijk is van de natuur. Bij het christendom wordt de zorg voor de natuur uitbesteed aan God. Maar die doet weinig.\u2019 Ze lacht hard.<\/p>\n Welke rol hebben religieuze voorgangers bij de bewustwording van klimaatverandering?<\/em><\/p>\n \u2018Ik beleef mijn geloof door hier aan het bureau te zitten\u2019 \u2013 ze wijst over haar schouder naar een statig bureau aan het raam omringd door boeken \u2013 \u2018en boeken over religie te bestuderen, te lijden en na te denken over God. Voorgangers kunnen bijdragen aan het veranderen van onze houding ten opzichte van de natuur. Sommigen van hen beschikken vanuit het geloof over een heel repertoire aangaande het belang van de natuur. Maar in de monothe\u00efstische wereld moeten religieuze leiders meer openstaan voor inzichten in andere religies; ze hoeven niet te geloven in hun goden, maar ze kunnen meer openstaan voor hun eerbied voor de natuur. Niet alleen religieuze voorgangers, maar ook de media hebben daarin een rol. Ze zouden niet alleen angst moeten zaaien, maar ook aandacht moeten hebben voor de schoonheid van de natuur. David Attenborough is 95 jaar oud en maakt nog steeds films waarin hij de schoonheid van de natuur laat zien. We hebben meer mensen als Attenborough nodig.\u2019<\/p>\n ‘Door onze christelijke traditie zien we natuur niet als de kern van de dingen.\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n Maar kijken naar zijn natuurdocumentaires houdt de natuur toch ook op afstand? We zien de natuur op een scherm, maar beleven de natuur niet.<\/em><\/p>\n \u2018Natuurlijk. Mensen zetten de documentaire af, de tv uit en gaan weer over naar het volgende scherm. We moeten een vorm vinden waarbij we de urgentie voelen, maar niet verlamd worden door angst.\u2019<\/p>\n Als het gaat om zorg voor het klimaat en betrokkenheid bij religie is er een generatiekloof. Oudere generaties die religieus zijn opgevoed tonen zich weinig of pas laat betrokken bij de klimaatcrisis, jongere generaties zijn athe\u00efstisch, maar wel zeer klimaatbewust; ze stemmen op groene partijen en lopen mee met klimaatmarsen. Hebben we religie nog wel nodig?<\/em><\/p>\n \u2018In West-Europa heeft religie aan belang ingeboet, maar in landen als Pakistan en India, waar het geloof nog wel belangrijk is onder jongeren, gaan aandacht voor de natuur en religie w\u00e9l samen. In China vindt op dit moment een opleving van het confucianisme plaats. Dat gaat niet zozeer over geloven als wel over een manier van leven. Binnen het confucianisme wordt gesproken over qi: de essentie van het zijn. Ik denk niet zozeer dat confucianisme populair is vanwege de aandacht voor de natuur die een belangrijke rol speelt binnen de stroming, maar omdat jonge Chinezen op zoek gaan naar hun roots; ze willen weer Chinees worden en het communisme dat hun van buitenaf is opgelegd afschudden.<\/p>\n Confucianisme draait ook niet zozeer om geloven of God; het is eerder een levenshouding. Boeddhisme draaide in eerste instantie om geestelijke verlichting, de natuur speelde oorspronkelijk geen enkele rol, maar toen het boeddhisme voet aan de grond kreeg in China, kon men niet langer voorbijgaan aan de natuur. Dat werd als belangrijk onderdeel opgedrongen aan het boeddhisme. Door onze christelijke traditie zien we natuur niet als de kern van de dingen.\u2019<\/p>\n Zouden we het christendom ook moeten hervormen met meer aandacht voor de natuur en een nieuwe opleving moeten nastreven?<\/em><\/p>\n \u2018Nee, niet noodzakelijk. We moeten de eerbied voor andere mensen en de natuur terugbrengen. Indi\u00ebrs buigen ter begroeting, om de heiligheid van de ander te erkennen. Wij missen vormen van eerbied, we willen juist graag oneerbiedig zijn. Soms is dat ook goed. Het is zinloos om regels te herhalen zonder dat ze doordacht zijn. Je moet dit soort regels soms uitdagen, maar m\u00e9t respect voor de ander. Confucius was de eerste die de Gulden Regel \u2013 wat u niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet \u2013 verkondigde.<\/p>\n Die regel is de essentie van alle religies wereldwijd en ook essentieel voor het voortbestaan van onze soort. Het draait h\u00ed\u00e9rom, God doet er niet toe. We hebben aan het begin van de twintigste eeuw in de concentratiekampen gezien wat er gebeurt als we die regel niet toepassen en nu zien we het in de oorlog in Oekra\u00efne. Religie kan behulpzaam zijn om ons aan de Gulden Regel te herinneren.\u2019<\/p>\n In 2009 probeerde u de Gulden Regel weer onder de aandacht te brengen door het <\/em>Handvest voor Compassie te verspreiden. Een mooi gebaar, maar wie herinnert ons verder aan de Gulden Regel als we ons distanti\u00ebren van het geloof?<\/em><\/p>\n \u2018Ik weet het niet. Maar het gegeven dat deze regel zich in elke religie overal ter wereld afzonderlijk van elkaar heeft geopenbaard, suggereert dat hij op een of andere manier onderdeel is van de menselijke natuur. En ik weet zeker dat onze vrienden die niet geloven de Gulden Regel ook goedkeuren. We herkennen die in elkaars hart. Maar het is wel een moeilijke regel om na te leven. De meesten van ons zullen mensen kennen die ze niet aardig vinden, of voor wie ze bang zijn, maar daar zullen we ons op de een of andere manier overheen moeten zetten. Dat vraagt om een vorm van eerbied. Religie heeft daarbij geholpen, maar het is een misvatting dat die kennis alleen via het hoofd gaat. Veel van deze kennis komt via het lichaam tot ons. Neurologen laten zien dat fysieke daden belangrijk zijn voor het veranderen van onze gedachten.<\/p>\n Je kunt al beginnen bij zoiets eenvoudigs als voor iemand opstaan in de bus. En als we iemand passeren op straat, moeten we niet onachtzaam zijn, maar het bestaan van die persoon erkennen, hem in de ogen kijken en groeten.<\/p>\n Ik woon in een prachtig deel van Londen, maar hier verderop slapen mensen op straat, we moeten ons ervan bewust zijn dat zij net zo heilig zijn \u2013 en daar hoef je niet voor in God te geloven. Zij zijn even bijzonder als wijzelf en ook zij verdienen ons respect. Het gegeven dat zij het slechter hebben, moet ons met afgrijzen en schaamte vervullen. Sacraliteit verwijst niet alleen naar heiligheid in de religieuze betekenis, het betekent ook \u201cwaardevol\u201d. Ieder mens verdient onze hulp en ons respect.\u2019<\/p>\n U zei dat ons lichaam ons kan helpen om aandacht of eerbied voor anderen en voor de natuur te hebben. In De heilige natuur beschrijft u hoe u als jonge non in de jaren zestig herhaaldelijk werd verteld dat u een houding van nederigheid moest cultiveren. U schrijft: \u2018We moesten de grond kussen als een formele vorm van verontschuldiging en werden in het openbaar eindeloos door de mangel gehaald over onze vele tekortkomingen. Maar dit was geen kenosis, geen \u201cleegmaken\u201d van het zelf, want in plaats van onszelf te vergeten werden we neurotisch bewust van onszelf: we raakten hierdoor juist ingebed in het ego dat we geacht werden te overstijgen.\u2019 Op welke manier kunnen rituelen wel bijdragen aan het respect voor onze omgeving?<\/em><\/p>\n \u2018We kusten de grond en de voeten van mensen, maar wat eraan schortte: er was geen respect voor ons. Ik pakte het staartje van het oude systeem mee; het was verschrikkelijk. Onvriendelijkheid was evident in deze gemeenschap. Het gaat erom dat de rituelen in een juiste stemming plaatsvinden en dat ze meer om het lijf hebben dan alleen de herhaling van een handeling. Als ze niet emotioneel gedragen worden, zijn ze leeg. Er moet een symbiose zijn tussen lichaam en geest. Geen enkele religieuze beweging is perfect, omdat ze gedragen wordt door mensen en mensen zijn nu eenmaal niet perfect. Religie is in essentie goed, maar pakt toch vaak slecht uit. Waar religie vaak draait om verlies van ego, wordt het soms misbruikt om het ego op te blazen onder het mom van \u201cwij hebben het bij het juiste eind\u201d. Kijk naar het christendom. Voor Jezus was iedereen gelijk. Hij waste de voeten van zijn eigen discipelen en voegde zich bij mensen die werden geminacht. Maar je ziet weinig christenen dergelijk onzelfzuchtig gedrag vertonen, dat is al snel overboord gegooid. De kern van religie is heilig, maar wij mensen zijn er erg goed in de boel te verpesten. Religie is op z\u2019n best als het draait om wat de Grieken kenosis noemden, het \u201cleegmaken\u201d van zichzelf. Dat werd als essentieel beschouwd voor zowel het spirituele leven van de mens als voor de hele wereldorde.\u2019<\/p>\n Heeft de studie van idee\u00ebn over de aanwezigheid van alomtegenwoordige krachten als qi en rta u geholpen om weer iets van die vroege verwondering voor de schoonheid van de natuur terug te winnen?<\/em><\/p>\n \u2018Zeker! Net zoals Wordsworth, wiens inzichten ik echt als onderdeel van mijn wezen beschouw. Wat hij en Coleridge deden, is nieuw leven blazen in ervaringen met de schoonheid van de natuur. Dat was niet alleen een kwestie van goed kijken; het was ook een geestelijke exercitie \u2013 Wordsworth zag wat er verloren was gegaan en probeerde dat actief terug te halen. Hij ervoer God in de natuur, in zekere zin net zoals de Indi\u00ebrs en de Chinezen \u2013 \u201ca sense of something\u201d. We gebruiken het woord \u201ciets\u201d vaak om bewust vaag te blijven \u2013 ik lust wel \u201ciets\u201d te eten \u2013 Wordsworth gebruikt het echt anders, hij had het over \u201csome-thing\u201d; hij gaf er geen naam aan omdat er geen naam voor was. Terwijl ik de Aziatische religies bestudeerde, zag ik: aha! hij was hun inzichten opnieuw aan het uitvinden. Doet zijn some-thing ons niet meer denken aan rta, brahman, qi en de tao dan aan de moderne westerse God?<\/p>\n Daarbij: de kennis over onze CO2-voetafdruk bereikt ons hart niet, zoals een gedicht of muziek ons hart rechtstreeks kan raken. Veel mensen hebben geen zin om de Bijbel of andere religieuze teksten te lezen. Ik zou zeggen: lees Wordsworth!\u2019<\/p>\n Bidt u weleens voor de natuur?<\/em><\/p>\n \u2018Nee! Ik ben nooit in staat geweest om te bidden in de zin van \u201cpraten met God\u201d. Als non moest ik bidden, maar ik kon het niet. We moesten ons ochtendgebed \u2019s avonds uitschrijven voor de volgende ochtend, we moesten om zes uur opstaan om te bidden en we waren allemaal jong, dus dat vroege opstaan was al moeilijk op zich, maar het bidden zelf vond ik echt verschr\u00edkkelijk. Ik kon mijn gedachten er gewoon niet bij houden, het was de verkeerde vorm van geloofsbelijdenis voor mij. Tijdens het gebed kon ik aan niets anders denken dan aan wat voor mislukking ik wel niet was, omdat ik niet in staat was te bidden.\u2019<\/p>\n Ze denkt even na: \u2018Misschien ben ik er later wel op teruggekomen. Tijdens het luisteren naar Gregoriaanse muziek vind ik iets wat je \u201cverheffend\u201d zou kunnen noemen. Ook in de po\u00ebzie vind ik dat terug. Niet alleen bij Wordsworth, maar ook in de confuciaanse po\u00ebzie \u2013 en ik lees niet eens Chinees, dus mijn ervaring is een afgeleide.<\/p>\n Het is zo jammer dat veel van de Koran-vertalingen zo slecht zijn. De Koran wordt meestal vertaald door schriftgeleerden zonder gevoel voor lyriek. Voor westerlingen die er niet mee zijn opgegroeid is het heel moeilijk om de Koran te begrijpen. Ik herinner me een avond op de Westbank samen met een paar jonge mannen in een caf\u00e9 \u2013 zij waren niet streng in de leer, want ze dronken gewoon bier \u2013 maar toen op de radio uit de Koran werd gelezen, waren ze direct helemaal gefixeerd op de klanken van het zingend voordragen; ze ondergingen een transformatie. Een van hen zei: \u201cO Karen, kon je dit maar verstaan. Het is zo mooi; hij zegt dit\u2026\u201d Een ander zei: \u201cJa, maar hij zegt ook dat\u2026\u201d De Koran is zo rijk en gelaagd. Door het zingen waren de mannen helemaal in de ban van de tekst. Als buitenstaander krijg je dat gevoel niet mee. Een dergelijk gezang is transformerend.<\/p>\n Heilige geschriften hebben op z\u2019n best dat effect. Dat gevoel heb ik alleen benaderd via de Gregoriaanse muziek. We kunnen ons wel in religies van andere culturen verdiepen, maar we moeten erkennen dat er heel wat verloren gaat: de esthetische ervaring die we nodig hebben, gaat vaak aan ons voorbij. Om liefde voor de natuur te voelen, kunnen we ons dus beter richten op esthetische ervaringen die toegankelijk voor ons zijn, zoals de po\u00ebzie van Wordsworth. Via die weg kunnen we transformeren en onze houding tegenover de natuur aanpassen.\u2019<\/p>\n Karen Armstrong, De heilige natuur. Hoe we de relatie met onze natuurlijke omgeving kunnen herstellen<\/em>, vertaald door Albert Witteveen, Querido, 248 p., \u20ac 20,99<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" In De heilige natuur laat voormalig non, televisiemaker en auteur Karen Armstrong (1944) zien hoe religie en respect voor de natuur samengaan in religieuze en filosofische stromingen uit het Midden-Oosten, India en China. Wetenschappelijke kennis over klimaatverandering zal onze band met de natuur niet herstellen, denkt ze. \u2018Het woord \u201cemissies\u201d vervult ons niet met emoties.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-539897","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","dossier-natuur","article_type-interview"],"acf":[],"author_name":"Dieuwertje Mertens","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/539897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=539897"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/539897\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Dieuwertje Mertens","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=539897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=539897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Volledige heerschappij<\/h5>\n
![\"Karen](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Karen-Armstrong-VN-Sanne-Glasbergen-01-1-640x800.jpg\")
<\/p>\n![\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Karen-Armstrong-VN-Sanne-Glasbergen-03-640x800.jpg\")
<\/p>\n\n
![\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/Karen-Armstrong-VN-Sanne-Glasbergen-04-640x800.jpg\")
<\/p>\n