Osama Nassar (44) hapt naar adem als hem wordt gevraagd waarom hij besloot de uitnodiging aan te nemen en getuigenis af te leggen over zijn vriend en collega-journalist Nabil Al-Sharbaji, die in de kerkers van de Syrische president werd gemarteld tot de dood erop volgde. In de zaal naast de koffieruimte gaat het zogeheten Volkstribunaal over vermoorde journalisten door.<\/p>\n
Nassar maakt tijd voor een interview. \u2018Ik heb geschreven over al mijn vrienden die werden gearresteerd en die verdwenen, behalve over Nabil,\u2019 zegt hij. \u2018Hij voelt als mijn kind, ik ben niet sterk genoeg over hem te schrijven alsof hij er niet meer is. Maar mijn psychiater zei dat het goed zijn hier te spreken omdat het me misschien helpt de realiteit te accepteren. Ik zit vast in ontkenning, zegt hij.\u2019<\/p>\n
Die ochtend heeft Nassar getuigd. Hij en Nabil kenden elkaar sinds hun kindertijd, die ze doorbrachten in dezelfde buurt in Darayya, een voorstad van de Syrische hoofdstad Damascus. Nabil studeerde aanvankelijk landbouwtechniek maar stapte over naar de mediafaculteit omdat zijn hart bij schrijven lag. Nassars hart ook. Toen de Syrische opstand in 2011 begon, vonden ze elkaar snel in hun journalistiek. Nabil werd als afgestudeerde journalist de spin in het web van een netwerk van burgerjournalisten die foto\u2019s en video\u2019s maakten van demonstraties en al snel ook van het brute neerslaan daarvan door de veiligheidsdiensten, en dat materiaal via internet verspreidden.<\/p>\n
Was dat journalistiek of activisme, wil de aanklager van het tribunaal weten. \u2018In Syri\u00eb\u2019, getuigt Nassar, \u2018is het vrijwel onmogelijk een lijn te trekken tussen activisme en journalistiek. Offici\u00eble kranten verspreiden slechts de propaganda van het regime. Elke andere vorm van journalistiek is in wezen activisme.\u2019<\/p>\n
Nabil Al-Sharbaji, hecht hij eraan te zeggen, was behalve journalist ook een activist voor vreedzame omwenteling, en zijn journalistiek was daarbij zijn wapen.<\/p>\n
Tijdens het interview laat hij een kinderfoto van Nabil zien, een lachend jochie met een blauw-rood gestreepte trui. \u2018Hij is 37 jaar nu. Als hij er nog is.\u2019<\/p>\n
De pijn van het gemis snijdt door de zaal in het The Hague Hearing Centre, in een van de kantoorkolossen pal achter het Haagse Centraal Station. Afgelopen maandag en dinsdag werd daar de \u2018Syria Hearing\u2019 gehouden van The Peoples’ Tribunal on the Murder of Journalists. Behalve Osama Nassar deden andere collega\u2019s en vrienden van Nabil Al-Sharbaji hun verhaal. De Britse fotograaf Paul Conroy en Franse journalist Edith Bouvier hielpen het plaatje compleet te maken: zij waren erbij toen in februari 2012 de Amerikaanse oorlogsjournalist Marie Colvin omkwam bij een aanval van het Syrische regime op het gebouw waar een provisorisch mediacentrum was ingericht, iets wat later een gerichte aanslag op Colvin bleek te zijn geweest. Hun getuigenis bevestigde: het Syrische regime valt journalisten gericht aan en komt ermee weg.<\/p>\n
Vorige maand waren er zittingen over vermoorde journalisten in Mexico, vorige week (ook in Den Haag) over vermoorde journalisten in Sri Lanka. Ook daar stond behalve het land ook telkens \u00e9\u00e9n vermoorde journalist centraal.<\/p>\n
Met deze zittingen proberen drie persvrijheidsorganisaties (Free Press Unlimited, the Committee to Protect Journalists en Reporters Without Borders) aandacht te vragen voor het groeiende aantal moorden op journalisten en de straffeloosheid waarmee dat vaak gebeurt. Hun initiatief, waar ook het Syrische Centrum voor Media en Vrijheid van Meningsuiting zich bij aansloot, is \u2018A Safer World for the Truth\u2019 gedoopt.<\/p>\n
\u2018Er is internationaal geen mechanisme om moorden op journalisten te onderzoeken en vervolgen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
Hoewel het Peoples’ Tribunal geen offici\u00eble rechtbank is, heeft het wel degelijk ook een juridisch doel, zegt journalist Leon Willems, die als senior advisor van Free Press Unlimited met het idee voor dit tribunaal kwam. Willems: \u2018Er is internationaal geen mechanisme om moorden op journalisten te onderzoeken en vervolgen. Het werk van een vermoorde journalist wordt niet standaard meegenomen in het onderzoek naar de moord, terwijl daar wel vaak de sleutel ligt bij het zoeken naar dader en opdrachtgever. En \u00e1ls er iemand wordt veroordeeld, is dat wegens moord op een burger, want journalisten hebben geen aparte status.\u2019<\/p>\n
Om uit te leggen waarom zo\u2019n aparte status van belang is, noemt hij de moord door Rusland op journaliste Anna Politkovskaya, in 2006. Zij deed verslag van de oorlog in Tsjetsjeni\u00eb. Willems: \u2018Door die moord werden andere journalisten ge\u00efntimideerd en werd er helemaal geen verslag meer gedaan van de oorlog. Dat had invloed op de publieke opinie in Rusland, waardoor de oppositie tegen Poetin verzwakte en hij steeds meer zijn gang kon gaan. Je ziet wat ervan komt in Oekra\u00efne en in Syri\u00eb.\u2019<\/p>\n
Staten (mede)verdachte<\/h5>\n
Het tribunaal over vermoorde journalisten is het vijftigste in de geschiedenis van het Permanent Peoples’ Tribunal, dat in 1979 werd opgericht in het Italiaanse Bologna. Het is een voortzetting van het Russell Tribunal, in de jaren zestig opgezet door filosoof en Nobelprijswinnaar Bertrand Russell, filosofen en schrijvers Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre en anderen, dat de Amerikaanse oorlog in Vietnam onderzocht. Het Permanent Peoples’ Tribunal heeft sindsdien misdaden onderzocht die in gevestigde rechtbanken niet aan bod komen, juist omdat staten z\u00e9lf (mede)verdachte zijn, zoals bij de onderdrukking van de Rohingya door Myanmar, de Armeense genocide door het Ottomaanse rijk, de schending van kinderrechten in Brazili\u00eb en de schending van rechten van arbeiders in de kledingindustrie. Het tribunaal biedt, onder leiding van een aanklager en een panel van negen rechters, gedegen onderzoek, documentatie, en bewijslast voor als er ooit misschien w\u00e9l een formele rechtszaak mogelijk is, en een luisterend oor.<\/p>\n
En traumaverwerking, zo blijkt uit de zitting over Syri\u00eb.<\/p>\n
Getuige Yaser Kholani was erbij toen Nabil werd gearresteerd in februari 2012. Ze waren op weg om video\u2019s af te leveren zodat ze op Facebook geplaatst konden worden. Ze reden \u2019s avonds in een auto zonder licht, in de hoop op hun route door achterafstraatjes ongezien te blijven. Dat ging mis: ineens werden ze omsingeld door voertuigen van politie en geheime dienst. Identiteitskaarten werden gecheckt, er werden vragen gesteld. Kholani: \u2018Nabil zei dat hij journalist was. Ze bedekten zijn gezicht met zijn trui en duwden hem in een van hun auto\u2019s. Wij werden weggestuurd. We waren enorm bang. Ze hadden Nabils laptop en harde schijf. Die laatste namen we altijd mee zodat die bij een eventuele huiszoeking niet gevonden zou worden. Het was een kwestie van tijd voor ze daar informatie af zouden halen. We probeerden de anderen in de groep te waarschuwen.\u2019<\/p>\n
Het laat hem niet los dat Nabil zijn rol als journalist meteen opbiechtte tegen de politie. Kholani: \u2018Ik denk dat hij ons probeerde te beschermen. Hij hoopte dat ze ons zouden laten gaan als ze hem, de professionele journalist, in handen hadden.\u2019<\/p>\n
\u2018We hadden een gezamenlijke droom, namelijk zonder geweld maar met journalistiek verandering teweegbrengen.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
Kholoud Helmi was ook lid van de groep. Was ze zich bewust van de risico\u2019s die ze nam, vraagt een van de rechters van het tribunaal. Ze weet het niet precies, zegt ze: \u2018We hadden een gezamenlijke droom, namelijk zonder geweld maar met journalistiek verandering teweegbrengen. We deden wat we moesten doen. We waren altijd op straat, altijd met demonstranten en activisten aan het praten en aan het vastleggen wat er gebeurde. We wilden democratie, en later de vrijheid van onze gearresteerde vrienden.\u2019<\/p>\n
Nabil Al-Sharbaji was in 2011 al eens opgepakt en weer vrijgelaten, maar de arrestatie in 2012 was definitief. Aanvankelijk was het contact niet helemaal afgesneden. Briefjes werden naar buiten gesmokkeld, zijn familie mocht een keer op bezoek.<\/p>\n
Ik sprak Kholoud Helmi na haar getuigenis: \u2018Ik herleef hier mijn trauma maar het is het waard. Nabil was geweldig en hij verdient het dat zijn droom bekend wordt.\u2019<\/p>\n
Ook zij gelooft niet helemaal dat hij dood is. \u2018In mijn hart moet ik geloven dat hij leeft en dat ik hem en anderen zal zien als ik ooit terugkeer naar huis. Dan moet ik antwoord hebben als hij vraagt wat ik voor hem heb gedaan.\u2019<\/p>\n
Een van de getuigen, Osama Chourbagi, vertelt met tranen in zijn ogen over het laatste briefje dat hij ontving: \u2018Nabil schreef dat de discussies die we voerden over onze droom, over onze journalistiek, hem in de gevangenis op de been hielden.\u2019<\/p>\n
Na 2014 stopte het contact. Nabils angst dat hij naar het hoofdkwartier van de Syrische goelag, de militaire gevangenis Saydnaya, gebracht zou worden, werd bewaarheid. In 2018 liet het regime weten dat Nabil dood was sinds 2016. Ze leverden er een overlijdensakte bij. Osama Nassar: \u2018Ik vertrouw het niet. Overlijdensaktes zijn wel vaker vals gebleken.\u2019<\/p>\n
Huiveringwekkend<\/h5>\n
Die term \u2018Syrische goelag\u2019 is ontleend aan het recent uitgekomen boek van U\u011fur \u00dcmit \u00dcng\u00f6r, hoogleraar Holocaust- en genocidestudies aan de Universiteit van Amsterdam en het NIOD. Het schetst een beeld van het Syrische gevangeniswezen sinds 1970, toen de Ba\u2019ath Partij in Syri\u00eb aan de macht kwam en de vader van de huidige dictator begon met het optuigen van een uitgebreid netwerk van geheime diensten en martelcentra. \u00dcng\u00f6r is een van de deskundige getuigen voor het tribunaal. Het beeld dat hij schetst is huiveringwekkend. Geheime diensten hebben carte blanche bij het onderdrukken van zelfs elke schijn van oppositie tegen president Assad en in de gevangenissen, die \u00dcng\u00f6r liever kampen noemt, worden (vermeende) tegenstanders zo ernstig en systematisch gemarteld dat ze er \u00f3f sterven, \u00f3f ernstig getraumatiseerd raken.<\/p>\n
Syri\u00eb is niet voor niets een van de drie landen die centraal staan in het tribunaal. Hoe journalisten daar aan hun eind komen, is exemplarisch voor dictaturen. Mexico, waar dit jaar al tien journalisten zijn vermoord, geldt als voorbeeld van een land dat weliswaar behoorlijk democratisch is, maar waar misdaad en overheid zo verbonden zijn dat journalisten vermoorden zelden wordt bestraft. In Sri Lanka is de burgeroorlog sinds ruim een decennium voorbij maar is de ontwikkeling naar democratie niet op gang gekomen, wat zich ook uit in moorden op journalisten die niet worden onderzocht en bestraft.<\/p>\n
Jasmijn de Zeeuw, als jurist verbonden aan Free Press Unlimited: \u2018Deze drie landen samen laten zien dat het vermoorden van journalisten niet om individuele gevallen gaat, maar dat er een systeem van straffeloosheid achter zit. Dat systeem moet worden doorbroken.\u2019<\/p>\n\n
Het gat in de ziel<\/h5>\n
De uitkomsten van het tribunaal geven hopelijk handvatten om bij internationale organisaties aan te kloppen om moorden op journalisten een aparte status te geven. De Geneefse Conventies, die het recht in oorlogstijd bepalen, zouden bijvoorbeeld aangepast kunnen worden en de moord op journalisten als specifieke misdaad kunnen vastleggen. De Europese Conventie van de Rechten van de Mens kan wat dat betreft ook wel een update gebruiken.<\/p>\n
Lastige vraag daarbij is: wat is een journalist? Zoals een van de getuigen stelde: in 2011 werd \u2018iedereen\u2019 die tegen het regime was in Darayya en andere steden in Syri\u00eb \u00f3f journalist, \u00f3f hulpverlener. Nabil Al-Sharbaji had als enige in de groep een mediaopleiding afgerond. Hij trainde de rest en ze waren allemaal bezig met serieuze burgerjournalistiek. Journalist is geen beschermd beroep, maar in feite de uitoefening van het recht op vrije pers en het recht op vrijheid van meningsuiting. Wie zich aan de regels van het vak houdt, is journalist. \u2018En zo moet het ook zijn,\u2019 zegt initiatiefnemer Leon Willems. \u2018Dat het geen beschermd beroep is, betekent niet dat journalisten niet beschermd moeten zijn. Als je een journalist vermoordt, verbreek je een mechanisme van verantwoording tussen regering en bevolking en dat ondermijnt de democratie. De internationale gemeenschap moet journalisten beter willen beschermen. Dat willen we duidelijk maken.\u2019<\/p>\n
Is het wel ethisch mensen te vragen hun pijnlijkste herinneringen te delen voor een tribunaal dat niemand kan straffen en geen gerechtigheid zal brengen?<\/p><\/blockquote>\n
Toch wringt het een beetje. Hoe cruciaal de bescherming van journalisten ook is, is het wel ethisch mensen te vragen hun pijnlijkste herinneringen te delen voor een tribunaal dat niemand kan straffen en geen gerechtigheid zal brengen? Moeten mensen hun trauma\u2019s herleven om een campagne kracht bij te zetten?<\/p>\n
Willems\u2019 reactie komt uit zijn tenen \u2013 uit zijn hart, zo u wilt: \u2018Mensen die hun geliefde of collega verloren, lopen ge\u00efsoleerd rond. Die wond wordt maatschappelijk weggestopt, zeker als het om Syri\u00eb gaat, waar de oorlog al tien jaar duurt. Wereldwijd belandt meer dan 90% van de dossiers van vermoorde journalisten in een la, dus meer dan 90% van de nabestaanden loopt altijd met een gat in de maag. Gerechtigheid is \u00f3\u00f3k dat er naar je wordt geluisterd, dat er serieus onderzoek wordt gedaan, dat misdaden worden gedocumenteerd.\u2019<\/p>\n
Willems ziet het bij de mensen van (voormalige omroep) IKON, die in maart 1982 hun collega\u2019s Koos Koster, Jan Kuiper, Joop Willemsen en Hans ter Laag verloren toen die in El Salvador door het regime werden vermoord. Willems, die na 1982 bij de IKON kwam werken: \u2018Maart is bij hen nog altijd een zwarte maand. Met dit tribunaal halen wij het gat in de ziel niet open, we zetten het in het licht.\u2019<\/p>\n
Uitspraak 20 juni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Osama Nassar (44) hapt naar adem als hem wordt gevraagd waarom hij besloot de uitnodiging aan te nemen en getuigenis af te leggen over zijn vriend en collega-journalist Nabil Al-Sharbaji, die in de kerkers van de Syrische president werd gemarteld tot de dood erop volgde. In de zaal naast de koffieruimte gaat het zogeheten Volkstribunaal […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-539743","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-achtergrond"],"acf":[],"author_name":"Fr\u00e9derike Geerdink","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/539743","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=539743"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/539743\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Fr\u00e9derike Geerdink","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=539743"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=539743"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}