Onlangs belde een vriend, laat ik hem Jan noemen. Met enige opwinding in zijn stem vertelde Jan dat hij zijn huis \u00e9n zijn vakantiehuis in de verkoop had gegooid. Hij was het Nederlandse confectiewonen zat, het pendelen tussen twee woningen ook, en ging nu zelf zijn droomhuis bouwen op zijn nog op te sporen droomperceel. Een goed idee, vond ik met recht van spreken, want ik was hem hierin kort tevoren voorgegaan. Maar met al mijn eigen bouwtrauma’s wilde ik hem \u00e9\u00e9n welgemeend advies meegeven: praat met mensen die dit eerder deden. ‘Ja, nee,’ riposteerde Jan, ‘ik heb een vriend, die zit in de bouw, die gaat een oogje in het zeil houden. Dat zit wel snor.’<\/p>\n
‘Fout numero uno!’ beet ik hem toe. ‘Onthoud: er is op de hele wereld maar \u00e9\u00e9n persoon werkelijk geschikt om toezicht te houden op je belangen in het algemeen en je bouwproject in het bijzonder: jijzelf.’<\/p>\n
Bij het bouwen van je droomhuis komen veel vervelende dingen om de hoek kijken, zoals procedures, vergunningen en regels. Daarover gaat dit artikel niet. De grootste uitdaging waarvoor de zelfbouwer zich gesteld ziet, is namelijk: hoe ontwerp ik een huis dat zich wrijvingsloos voegt naar mijn levensstijl, een huis dat mij ook over twintig jaar nog blij maakt, kortom een huis dat mij past als mijn favoriete jas? Hieronder vind u dertien welgemeende adviezen. Ik heb ze geput uit mijn eigen ervaring en ervaringen van anderen. Daarnaast ben ik te rade gegaan bij architect Lars Frank Nielsen, mede-architect van het Muziekgebouw aan ’t IJ en ontwerper van een aantal markan\u00adte woonhuizen, waarvan hij er enkele zelf be\u00adwoont.<\/p>\n
De voorbereiding<\/p>\n
1. Kies je architect zorgvuldig<\/p>\n
Architecten zijn een soort kunstenaars, dus eigenwijs en lastig in de omgang. (Lars: ‘O ja? Hahahahaha!’) Onvermijdelijk dringen ze hun bouwkundige voorkeuren op. Als deze consequent niet overeenkomen met je eigen smaak, wordt het ontwerpproces een lijdensweg.<\/p>\n
Een architect beoordeel je op zijn werk. Het is de moeite waard om op internet smaakmakende woningbouwprojecten op te sporen en daar een kijkje te nemen – ter plekke, niet via plaatjes op het internet. Door architectuur te snuiven leer je niet alleen architecten kennen maar raak je je bovendien bewust van je eigen voorkeuren en aversies. Maak foto’s en zoek thuis uit welke architecten de mooiste (en, belangrijk, de lelijkste) gebouwen hebben veroorzaakt. De kans is groot dat de naam van het juiste bureau vanzelf komt bovendrijven.<\/p>\n
2. Kruip in de huid van je architect<\/p>\n
Ooit kocht ik een 3D-architectuurpakketje. Na veel vloeken (want zulke software wordt ontworpen door misantrope aspergerlijders) perste ik er de eerste virtuele huizen uit: een verslaving was geboren. Eerst bouwde ik paleizen, maar al snel ontdekte ik dat het veel interessanter is jezelf strikte beperkingen op te leggen. Probeer bijvoorbeeld maar eens een huisje van zestig vierkante meter en twee woonlagen handig in te delen. Of een grachtenpandje op een perceel van drie meter breed. Het zijn uitdagingen waarvoor je architect zich ook gesteld ziet, en waar deze dan nogal eens de gemakkelijke uitweg kiest. Als hobby-architect leer je je architect op de vingers te kijken.<\/p>\n
3. Opmeten, kijken, onthouden<\/p>\n
Ooit woonde ik in een jarendertig-appartement getekend door architect Frits Staal. Dat klinkt leuk en aardig, maar op de woonkamer na was het huis een verzameling onhandige hokken. De keuken was een duister pijpenlaatje en het balkon was een lange doch uiterst smalle galerij naar nergens.<\/p>\n
Maar wat zijn dan w\u00e9l de juiste dimensies? Meet en weet. Onderzoek om te beginnen je eigen woning. Wat is de fijnste ruimte en hoe groot is die eigenlijk? Meet daarna de huizen op van familie en vrienden. ‘Alles begint met kijken,’ zegt Lars. ‘Het is belangrijk dat je mooie ruimtes zo gedetailleerd mogelijk onthoudt. Niet alleen qua afmetingen maar ook: hoe zijn de ramen, hoe zijn die op het licht geori\u00ebnteerd, waar bevindt zich de toegang, hoe hoog is het plafond.’ Opmeten, kijken, onthouden is het devies.<\/p>\n
4. Huur een huis vlak bij je bouwproject<\/p>\n
Toen de Deense architect J\u00f8rn Utzon, beroemd van het Sydney Opera House, zijn (tweede) villa op Mallorca bouwde, was hij elke dag op de bouwplaats te vinden. Dat deed hij niet alleen om de metselaars in de gaten te houden. ‘Terwijl het huis werd gebouwd, ontwierp hij gewoon door,’ vertelt Lars. ‘En dat is een vruchtbaar principe. Zelf ontdekte ik tijdens de bouw van mijn laatste huis dat sommige ramen te klein waren ontworpen om de omgeving optimaal te laten binnenkomen. Dat heb ik op tijd kunnen aanpassen.’<\/p>\n
Een opzichter zou dit nooit doen. Hoe bekwaam eventueel ook, hij heeft een fundamenteel andere relatie met het project dan jij: het is niet z\u00edjn droomhuis. Juist daarom, vriend Jan, kan jouw bouwkundig onderlegde vriend je nooit vervangen.<\/p>\n
Het ontwerp<\/p>\n
5. Analyseer het bouwperceel en de omgeving<\/p>\n
Architecten bevinden zich het grootste deel van hun dag in een steriele 3D-omgeving. Achter hun bureau hebben ze de neiging de wereld waarin hun gebouwen uiteindelijk tot hun recht moeten komen, te vergeten. Het is aan de opdrachtgever om voortdurend in de gaten te houden of het ontwerp zich niet los zingt van de bouwlocatie.<\/p>\n
Die relatie tussen gebouw en omgeving is een stuk complexer dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. Een huis draagt een boodschap uit. Lars: ‘Veel architecten laten een gebouw te veel schreeuwen. Maar een huis is geen kerk.’ Je kunt een huis van tweehonderd vierkante meter eruit laten zien als een poenerige villa, maar ook terloops laten opgaan in het landschap. Als een markant architectonisch statement, of als een gebouw dat er al honderd jaar lijkt te staan. Dit heeft grote invloed op het beeld dat anderen (omwonenden, rondtrekkende misdadigers) zich over de bewoners zullen vormen. Toon mij uw huis en ik zeg wie u bent.<\/p>\n
Andersom drukt een huis zijn stempel op de manier waarop de bewoners hun omgeving ervaren. Veel moderne plattelandshuizen zijn van de gemeenschap afgekeerd: aan de buren tonen ze slechts hekken en garagedeuren. Zo’n woning staat bijna automatisch garant voor een gereserveerde relatie met de buurt.<\/p>\n
6. Visualiseer de omgeving vanuit het toekomstige huis<\/p>\n
Vanuit een huis kun je bepaalde aspecten van de omgeving versterken en afzwakken. Ramen van plafond tot op de vloer laten de weidsheid van een landschap toe, maar in een slaapkamer is zoiets van beperkt belang, tenzij je graag de hele zondagmiddag in bed doorbrengt.<\/p>\n
Aan de mooiste kanten van het te bouwen huis kan niet teveel architectonische zorg worden besteed. Het is de moeite waard om er, op het perceel zelf en tijdens verschillende seizoenen of weertypen, veel over na te denken. Welke ruimte wordt het mooiste uitzicht gegund: de zitkamer, de woonkeuken of het thuiskantoor? Is het mogelijk al deze ruimtes op dit uitzicht te ori\u00ebnteren, of is het toch beter de verschillen tussen de ruimtes te benadrukken door ze ieder een eigen uitzicht te geven?<\/p>\n
Problematisch is dat je niet op de derde verdieping kunt gaan staan van een onbestaand huis. De Hinowa Goldlift 14.70 brengt uitkomst: deze hoogwerker is te huur voor tweehonderdvijftig euro per dag. Beslist het overwegen waard!<\/p>\n
7. Vraag je af: hoe ga ik het huis gebruiken?<\/p>\n
Uitzicht en ori\u00ebntatie op het licht bepalen hoe je het huis indeelt. Maar dit mag je niet los zien van hoe je die indeling daadwerkelijk gaat gebruiken. Sommige mensen zitten graag de hele dag aan de keukentafel. Dat hoort natuurlijk consequenties te hebben voor de positie, ori\u00ebntatie, vorm en omvang van die keuken.<\/p>\n
‘Ik vraag de klant altijd wat hij in een bepaalde ruimte denkt te gaan doen,’ zegt Lars. ‘Meestal blijkt die daar nog niet over te hebben nagedacht.’ Het valt dan ook niet mee om jezelf in een toekomstige woning te visualiseren. Misschien dat de frisse boslucht rondom de nieuwe woning aanzet om toch dat adviesbureau aan huis te beginnen waar je al jaren over nadenkt. En dan blijkt de studeerkamer alsnog te klein en te onhandig gesitueerd.<\/p>\n
8. Bouw flexibiliteit in<\/p>\n
Ontwerpers van kantoorpanden weten het al lang: flexibiliteit maakt waardevast. Dat geldt ook voor een woning. Als de kinderen het huis uit zijn, is het fijn als de leegstaande kinderkamers kunnen worden samengevoegd tot dat al jaren gedroomde schildersatelier, zonder dat er voor anderhalve ton verbouwd moet worden.<\/p>\n
Grote huizen zijn meestal flexibeler dan kleine. Maar als je budget beperkt is, kun je volgens Lars flexibiliteit cre\u00ebren door delen van het huis gewoon nog niet te bouwen. Toekomstige uitbreidingen zijn op die manier inherent juist geori\u00ebnteerd op de constructie, infrastructuur en indeling van het huis. Dit komt trouwens ook de verkoopbaarheid van het pand ten goede.<\/p>\n
Maar de belangrijkste reden om flexibiliteit in te bouwen ben je zelf. Als het huis af is, voldoet het namelijk niet meer aan je smaak (zie ook punt 13). Als langzaam het deprimerende besef indaalt dat je het liefst helemaal opnieuw zou willen beginnen is het troostrijk als het gebouw je toelaat in de loop der tijd structurele verbeteringen aan te brengen.<\/p>\n
9. Analyseer je cultuur: wat bouw je ‘omdat het nu eenmaal zo hoort’?<\/p>\n
Bijna alle Nederlandse huizen beschikken over een benauwde luchtsluis: het halletje. Want: ‘dat moet nou eenmaal met dat klimaat hier.’ Maar het is onwaarschijnlijk dat de paar honderd kilo lucht (1,2 kg\/m3 bij kamertemperatuur) in een woonkamer zich binnen seconden uitwisselt met de koude lucht buiten. De reden dat Nederlanders halletjes willen, is cultureel bepaald. Het kan geen kwaad je hiervan bewust te zijn en je open te stellen voor minder gebruikelijke maar wellicht betere oplossingen.<\/p>\n
10. Analyseer jezelf: wat bouw je voor de b\u00fchne?<\/p>\n
Op Cyprus wonen veel bejaarde Britten in rijtjesvilla’s. Het zijn vrij kleine woningen maar allemaal hebben ze een (identiek) zwembad voor de deur. En nooit, helemaal nooit, zie je daar iemand in liggen. Daar is het ook niet voor. Zo’n zwembad dient om de betrekkelijke welstand van de bewoner te benadrukken alsmede het feit dat deze, anders dan zijn peers, w\u00e9l in een lekker zonnig land woont.<\/p>\n
Het is Lars’ ervaring dat bijna iedereen de neiging vertoont geld te verspillen aan statussymbolen. ‘In Nederland (en Denemarken) steekt men zijn vrienden het liefst de ogen uit met heel dure, luxueus ingerichte keukens waar verder nauwelijks in gekookt wordt.’ Je kunt ook besluiten niet in deze financi\u00eble val te stappen. Wees eens origineel en koop g\u00e9\u00e9n designerkeuken. Met een paar goed gekozen apparaten van de witgoedboer, een aanrechtblad van de bouwmarkt en wat tweedehands kastjes stel je voor tweeduizend euro een volledig functionele keuken samen.<\/p>\n
11. Let op de trappen!<\/p>\n
Trappen maken de woning. Of een ruimte ge\u00efsoleerd ligt of juist centraal heeft bijna altijd met de positie ten opzichte van de trap te maken. Trappen bepalen hoe de woonlagen worden ingedeeld en hoe ze met elkaar communiceren. Twee woonlagen die op zichzelf goed zijn ingedeeld, blijken bij het plaatsen van de trappen vaak volledig incompatibel. Daarom zijn trappen lastig en koersen architecten vaak op de gemakkelijkste oplossing: een trappenhuis ergens in een hoek.<\/p>\n
Dit moet je in je droomhuis niet willen. Trappen brengen namelijk de derde dimensie binnen, en die is te kostbaar om in het hoekje weg te stoppen. Vides sorteren een vergelijkbaar effect, maar trappen combineren het met functionaliteit.<\/p>\n
12. Weet: de begroting is fictie<\/p>\n
Begrotingen kloppen niet. Dat is een darwinistisch gegeven: begrotingen die w\u00e9l kloppen worden meestal snel afgeschoten en zijn dus zeldzaam. Immers: wie wel een werkelijk realistische begroting opstelt voor de bouw van zijn droomhuis, schrikt zich een ongeluk en ziet ervan af.<\/p>\n
Het geld zal dus opraken voordat het huis af is. Dat is echter geen ramp als je daarop geanticipeerd hebt. Dat kan door het huis van tevoren in niveaus op te delen en te besluiten het gebouw niet op al deze niveau’s te voltooien voordat je de verhuiswagen laat voorrijden. ‘Niveau’ kun je letterlijk opvatten: het scheelt een slok op een borrel als je een hele verdieping casco laat.<\/p>\n
Je kunt, meer abstract, ook denken in luxe-niveaus. De eerdergenoemde keuken met tweedehandskastjes is een goed voorbeeld. Op goedkope tegels kun je net zo goed douchen. En moet die peperdure eiken vloer werkelijk meteen tot in alle slaapkamers worden doorgelegd?<\/p>\n
De oplevering<\/p>\n
13. Als het huis af is, kan de verbouwing beginnen<\/p>\n
Een oude wijsheid luidt dat je een huis twee keer moet bouwen voordat het werkelijk naar je zin is. Dat komt omdat je als opdrachtgever een leerproces doormaakt dat je smaak ingrijpend be\u00efnvloedt. Wie zich eenmaal grondig verdiept heeft in single malt-whisky’s, kan zich niet meer voorstellen dat hij zich ooit tevreden stelde met een Johnny Walker Red Label. Zo gaat dat ook met je smaak voor architectuur. ‘Zelfs architecten ontkomen daar niet aan,’ zegt Lars. ‘Maar een huis heeft ook een algemene kwaliteit: goede lichtinval, juist geplaatste ramen, juiste isolatie, flexibiliteit enzovoorts. Als die algemene kwaliteit goed is, blijft het een prettige woning en zal de eigenaar er gemakkelijker overheen stappen dat het niet meer geheel aan zijn smaak voldoet.’<\/p>\n
Maar huizen ontwerpen blijft een merkwaardig en bij vlagen mysterieus proces. Hoe kan het dat flagrante ontwerpfouten pas in het oog springen als het gebouw er uiteindelijk staat? Het mogelijke antwoord: steeds wisselende obsessies. Wie een meningsverschil heeft met zijn architect over de dimensies van het dakterras, heeft op dat moment veel minder aandacht voor andere delen van de bouwtekening. Bovendien leiden allerlei bijkomende zaken eveneens af van het ontwerpproces: financiering, vergunningengezeik, onenigheid met de partner.<\/p>\n
Als de verhuizing achter de rug is en het stof is neergedwarreld, kan de verbouwing beginnen! Lars raadt wel aan daar niet te veel haast mee te maken. ‘Ga er eerst maar eens een jaar in wonen, de seizoenen rond. Je zult je verbazen hoeveel dingen je aan je huis zult ontdekken, hoeveel mogelijkheden je dan pas gaat zien.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Je eigen ultieme huis z\u00e9lf ontwerpen is de droom van velen. Maar hoe voorkom je dat je per ongeluk helemaal het verkeerde huis bouwt?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-53913","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Ed Croonenberg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/53913","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=53913"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/53913\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ed Croonenberg","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=53913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=53913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}