Met tomeloze energie heeft Hugo de Jonge zich de afgelopen maanden gestort op zijn nieuwe werkterrein: volkshuisvesting. De nieuwe minister staat voor een gigantische opgave. Voor 2030 moeten er 900.000 woningen bijkomen, waarvan er volgens het coalitieakkoord 600.000 \u2018betaalbaar\u2019 moeten zijn. En dat terwijl de bouw op veel plekken stil is komen te liggen door onmogelijke stikstofregels, tekorten aan materialen en arbeidskrachten in de bouw, overheden die elkaar hardnekkig tegenwerken, en een rijksoverheid die de regie in de woningbouw doelbewust uit handen heeft gegeven.<\/p>\n
Heel lang geleden is het niet dat Stef Blok trots verkondigde dat hij er als enige VVD\u2019er in was geslaagd een heel ministerie \u2013 dat van Wonen \u2013 te doen verdwijnen. Hoogstpersoonlijk struinde Blok zelfs vastgoedbeurzen af om buitenlandse beleggers te verleiden sociale huurwoningen op te kopen, want de markt zou alles oplossen. De gevolgen zijn bekend: een machteloze overheid, explosief stijgende prijzen en een wooncrisis die zijn weerga niet kent. Aan Hugo de Jonge de ondankbare taak de puinhopen van Blok op te ruimen.<\/p>\n
Sinds het aantreden van het kabinet ging er bijna geen dag voorbij of er verschenen foto\u2019s op sociale media van De Jonge op een bouwplaats, helmpje op, laarzen aan, met teksten als: \u2018Kennisgemaakt met bouwproject De Schoone Ley. Fantastisch hoe de schaarse ruimte zo goed benut wordt voor woningbouw.\u2019 En: \u2018Vandaag bijgepraat over de woningbouwopgave in de regio Utrecht. Rijk en regio staan schouder aan schouder om met meer regie, met meer tempo, meer betaalbare woningen te bouwen.\u2019<\/p>\n
Met zijn uitspraak dat 30 procent sociale huurwoningen moet zijn, stelt de minister een schijnbaar onmogelijk doel.<\/p><\/blockquote>\n
Een reeks plannen en plannetjes volgde om de woningbouw vlot te trekken en de doorstroming te bespoedigen, al dan niet in samenwerking met andere ministers: de afschaffing van de verhuurdersheffing voor de corporaties \u2013 zoals afgesproken in het coalitieakkoord \u2013,\u00a0een wetsvoorstel om gemeenten te ruimte te geven meer woningen toe te wijzen aan eigen inwoners, het beperken van huurstijging tot de inflatie om huurprijzen betaalbaar te houden, verhoging van de overdrachtsbelasting voor investeerders zodat er meer huizen voor starters kunnen komen. En deze week kwam daar een nieuw plan van de minister overheen: het percentage sociale huurwoningen moet de komende jaren worden opgekrikt van de huidige 26 naar 30 procent. Het is een dramatische trendbreuk, na een decennium waarin onder leiding van de VVD de sociale huur juist stelselmatig werd teruggedrongen.<\/p>\n
Met zijn uitspraak stelt de minister een schijnbaar onmogelijk doel, zoals Peter Boelhouwer, hoogleraar Housing systems aan de TU Delft, van de week op de radio uitlegde, want in veel kleinere gemeentes is het percentage sociale huur blijven steken op een magere twintig procent. \u2018In de praktijk zien we de afgelopen jaren dat die kleine gemeentes er \u00e1lles aan gedaan hebben om de sociale woningbouwproductie te verlagen en te beperken.\u2019<\/p>\n
Belangrijkste reden: kleine gemeentes zijn vaak al armlastig, aan commerci\u00eble bouwprojecten valt meer geld te verdienen, en grote projectontwikkelaars zien sociale woningbouw vooral als hinderlijke kostenpost.<\/p>\n
Genesis 1<\/h5>\n
Zelf moest ik weer denken aan de onbedwingbare neiging die Hugo de Jonge al als wethouder in Rotterdam had om in de openbaarheid heel veel te beloven, vanuit de overtuiging dat je nergens komt als je geen ambitieuze doelen stelt. De Zeeuwse domineeszoon noemt dat zelf dat de \u2018Genesis 1-strategie\u2019, zoals Peter Kee en ik beschreven in ons boek Code Rood<\/em>: \u2018Zeg: er zij licht, en er is licht\u2019.<\/p>\n
Zo ging De Jonge ook te werk als coronaminister. Dan riep hij tot verbijstering van zijn ambtenaren tijdens een persconferentie dat er twee corona-apps zouden komen, en maakte hij een paar dagen later bekend dat hij binnen drie weken al resultaten wilde zien. Uiteindelijk was de eerste app er pas ruim een half jaar later, maar het spel was op de wagen.<\/p>\n
Als minister voor Volkshuisvesting is De Jonge opnieuw in een wereld terecht gekomen waar niemand de baas is \u2013 en zeker hij niet.<\/p><\/blockquote>\n
Erik Gerritsen, toenmalig secretaris-generaal op het ministerie van VWS, dacht in die tijd regelmatig bij persconferenties van De Jonge: Wat zegt hij nou? <\/em>Waarna hij de minister voorhield: Beloof nou niet zoveel, want we kunnen het helemaal niet nakomen. <\/em>Maar als de ambtenaren zich weer zes slagen in de rondte hadden gewerkt en het w\u00e9l lukte, kreeg hij van De Jonge te horen: Zie je wel, het kan toch<\/em>.<\/p>\n
Zo doet De Jonge het nu dus weer op het ministerie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening: grote ambities de wereld in slingeren in de hoop dat hij de zaak in beweging kan brengen. De grote vraag is ook deze keer: gaat het werken? De woningcorporaties heeft hij in ieder geval mee met zijn hooggestemde plannen. In de wandelgangen valt te beluisteren dat ze daar vinden dat De Jonge \u2018eigenlijk best goed bezig is\u2019. Nu de grote projectontwikkelaars, de bouwers, de beleggers en de dwarsliggers onder de kleine gemeenten nog.<\/p>\n
Het is een ironisch gegeven: als coronaminister moest Hugo de Jonge de crisis zien te bestrijden in de volledig gedecentraliseerde wereld van de zorg, zonder enige doorzettingsmacht (\u2018Hij is geen generaal zonder leger,\u2019 vertelde zijn secretaris-generaal in Code Rood<\/em>, \u2018Er is een generaal \u00e9n er is een leger. En die hebben verdomd weinig over elkaar te zeggen.\u2019), waarna hij als minister voor Volkshuisvesting opnieuw in een wereld terecht is gekomen waar niemand de baas is \u2013 en zeker hij niet.<\/p>\n