{"id":53801,"date":"2020-12-09T09:00:00","date_gmt":"2020-12-09T08:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/martin-ros-ik-ben-genegeerd-en-dwarsgezeten\/"},"modified":"2020-12-09T09:39:58","modified_gmt":"2020-12-09T08:39:58","slug":"martin-ros-ik-ben-genegeerd-en-dwarsgezeten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/martin-ros-ik-ben-genegeerd-en-dwarsgezeten\/","title":{"rendered":"Martin Ros (1937-2020): \u2018Ik ben genegeerd en dwarsgezeten\u2019"},"content":{"rendered":"

In De Boekenwereld. Tijdschrift voor boek en prent<\/em>, jaargang 28, nummer 3 staat op pagina 165 een bijdrage van Martin Ros getiteld ‘Zo ging het toen’, waarin de auteur herinneringen ophaalt aan zijn jaren bij De Arbeiders\u00adpers. De column gaat over zijn bijdrage aan het succes van de uitgeverij, maar vooral over het feit dat hij daar niet voldoende waardering voor heeft gekregen.<\/p>\n

Anderhalve pagina is te kort voor zo veel teleurstelling; Martin Ros (75) kondigt dan ook aan dat hij meer licht op die hele geschiedenis zal werpen in zijn binnenkort te verschijnen ‘genadeloze autobiografie’.<\/p>\n

Die opmerking vraagt om een toelichting, maar het blijkt niet eenvoudig om de voormalige uitgever en legendarische boekbespreker van het radioprogramma De Tros Nieuwsshow<\/i> te bereiken voor commentaar. Telefoon\u00adnum-mers kloppen niet meer, adressen zijn gewijzigd, zaakwaarnemers hebben er de brui aan gegeven. Een kleine rondvraag levert deze informatie op: Ros zou zich als een zwerver schuilhouden in een verzakt zomerhuisje op de Veluwe en alleen nog, af en toe, in een Puttens caf\u00e9 worden gesignaleerd. Er zijn mensen die zich afvragen of de man nog compos mentis<\/i> is, anderen trekken zelfs zijn bestaan in twijfel. Uiteindelijk kom ik Martin Ros op het spoor dankzij een verslag van de zogenaamde BizNizborrel van voetbalvereniging Sparta Nijkerk, waar Ros als spreker was uitgenodigd. De man die hem daar interviewde – ‘noem mij maar een soort belangenbehartiger’ – helpt mij aan de juiste gegevens.<\/p>\n

Niet ver van Paleis Soestdijk, in een ‘woonzorgcentrum met rooms-katholieke signatuur’ bewoont Ros met zijn ruim tien jaar oudere levensgezellin een klein appartement. Het gesprek vindt plaats in een hoekje van de gemeenschappelijke ruimte.<\/p>\n

Toen ik aankondigde u te willen interviewen, vroegen mensen zich af of u nog wel-<\/em><\/p>\n

‘Aanspreekbaar was? Echt waar? Hoe komen ze daarbij…’<\/p>\n

Vindt u dat vervelend om te horen?<\/em><\/p>\n

‘Nee, helemaal niet. Ik begrijp het wel. Men is mij uit het oog verloren. Ze hebben geen idee wat ik nog allemaal doe.’<\/p>\n

In 2007, toen uw medewerking bij De Tros Nieuwsshow niet langer op prijs werd gesteld, was dat ook al een argument; uw boekbesprekingen zouden niet coherent genoeg meer zijn.<\/em><\/p>\n

‘Dat is volkomen onzin. Ik was z\u00e9\u00e9r geliefd bij het publiek, iedereen luisterde op zaterdagochtend naar mijn verhalen. Twee, drie boeken, elke week weer. Het was een buitengewone rubriek, die ik hartstochtelijk verzorgde. Nee, dat kan dus nooit de reden zijn geweest. Ze wilden verjongen of zoiets. Dat hebben ze tenminste tegen mij gezegd. Maar goed, ik was toen al bezig met het schrijven van boeken. Daar ben ik mij sindsdien volledig op gaan toeleggen. Over mijn grote boek zal ik u zo iets vertellen, maar hier heb ik er een paar’ (Ros trekt een plastic zak naar zich toe en begint uit te pakken) ‘die ik al eerder heb geschreven. D\u00e1t is mijn doel, de ruimte vergroten; laten zien wat ik weet, op vele terreinen. Ik had vroeger al de bijnaam overal verstand van te hebben en dat gaf mij de grote kracht om De Arbeiderspers, waar ik in 1964 ging werken – toen ze alleen nog Simon Carmiggelt, Annie Schmidt en een paar streekschrijvers uitgaven – uit te bouwen tot een van de grote uitgeverijen van Nederland. Is het nu niet meer, ingepakt bij Bruna, in Utrecht waar je als uitgeverij n\u00f3\u00f3it moet gaan zitten, maar dat is een ander onderwerp.’<\/p>\n

Een van de onderwerpen die u graag wilde bespreken: veranderingen in de boekenmarkt. Wat is er volgens u aan de hand?<\/em><\/p>\n

‘Uitgeverijen en boekhandels hebben geen afzet meer en wat er w\u00e9l wordt verkocht is te onbeduidend voor woorden. Moet je die lijsten van best verkochte boeken eens bekijken: allemaal scharminkels, ik kan me de namen niet eens herinneren.’<\/p>\n

Peter Buwalda?<\/em><\/p>\n

‘Bonita Avenue<\/i>? Dat vind ik een heel matig boek. Erg opgeklopt door De Bezige Bij; het zou een Amerikaanse Nederlandse roman zijn of zoiets. Nou, ik vond het helemaal niks. Die man heeft totaal geen inzicht als romanschrijver.’<\/p>\n

U bent nog altijd jurylid van de stichting die de Anton Wachterprijs voor het beste Nederlandstalige debuut uitreikt. In 2010 won Maartje Wortel met de verhalenbundel Dit…<\/em><\/p>\n

‘O!’<\/p>\n

… is jouw huis.<\/em><\/p>\n

‘Een vreselijk, gemaakt en middelmatig boek! Dat heeft toch geen niveau? Ik heb de grote mannen daar binnen gebracht: Kellendonk! Van der Heijden! En nu? Ze doen maar wat.’<\/p>\n

Vreemd. U zit dus in een jury die de schrijfster van een ‘vreselijk, gemaakt en middelmatig boek’ een van de belangrijkste debutantenprijzen laat winnen.<\/em><\/p>\n

‘Ik was toen ziek, geloof ik. Nee joh, maar laten we het iets breder trekken. Waar het mij om gaat is: de cultuur is kapot. De verloedering is tweeledig. Er worden geen boeken meer verkocht en er zijn geen grote schrijvers meer bij gekomen die een heel publiek kunnen bekoren, die een visie hebben op de wereld, die je meeslepen door de tijd… Voorbij! De cultuur, zoals ik hem heb gekend, is afgebrokkeld, van de baan. Mulisch en Boontje (Louis Paul Boon, AV) zijn dood en de rest is vergeten. Het is voorbij.’<\/p>\n

In de column die u voor De Boekenwereld schreef, maakt u zich behoorlijk kwaad op de mensen die u in uw tijd als uitgever hebben tegengewerkt.<\/em><\/p>\n

‘Ik heb die uitgeverij enorm verbreed, ik ben de man van de series geworden: Priv\u00e9-domein, Maatstaf<\/i> heb ik, met specials over Thomas Mann en het anarchisme, uitgewerkt tot een bolwerk voor boeken, Crime de la crime, de serie die ik met de toenmalige hoofdredacteur van Vrij Nederland Rinus Ferdinandusse – afijn, u kent hem – heb opgezet… Verder heb ik vijftien, twintig jaar geleden gezegd dat het licht uit China kwam; dat we een Chinese bibliotheek moesten opzetten. Hebben we gedaan. Zestien delen! Ik heb in een cultureel centrum van de Sovjet-Unie een tentoonstelling georganiseerd van alle door De Arbeiders\u00adpers vertaalde Russische boeken. Vijfen\u00adzeventig procent ervan was in hun eigen land verboden! Dat was toch een buitengewoon sterk staaltje, al zeg ik het zelf. Charles B. Timmer, een groot vertaler en kenner van de Russische literatuur, heeft de hele Alexander Herzen (Russische filosoof en schrijver, 1812-1870, AV) in vijf kloeke delen voor De Arbeiderspers vertaald. Ik heb Timmer vaak thuis bezocht. Hij had een heel merkwaardig vrouwtje dat allerlei oefeningen deed aan de rekstok en ook de vreemdste glaasjes dronk… afijn, Charles B. Timmer: door mij naar binnen gesleept. Wij hebben, na de Russische bibliotheek van Van Oorschot, een tweede Russische bibliotheek gebouwd.’<\/p>\n

Is uw werk op waarde geschat?<\/em><\/p>\n

‘Nee. Ze hebben mij genegeerd en dwarsgezeten. Ik kwam daar als katholieke jongen binnen bij De Arbeiderspers, ploegde in mijn eentje het hele landschap om – dat kon niet iedereen even goed verkroppen. Ik zou je de voorbeelden kunnen geven – hoe Kees van Kooten, die ik voor AP had binnengehaald, zich door een medewerker van De Bezige Bij liet omlullen en d\u00e1\u00e1r een contract tekende en ga zo maar door – maar ik zal het allemaal bewaren voor mijn memoires.’<\/p>\n

Maar-<\/em><\/p>\n

‘Ik ben de man van Coppi! Ik schreef als eerste een roman over het leven van deze grote wielrenner (Fausto Coppi, een heldenleven<\/i>, Rap, 1994, AV) en andere mensen zijn mij gaan napraten, hebben van alles zo maar van mij overgenomen. Ik heb natuurlijk wel invloed gehad maar mijn allergrootste prestatie, Vuurnacht Ha\u00efti<\/i>, over de slavenopstand onder leiding van Fran\u00e7ois-Dominique Toussaint Louverture, wordt vooral in het buitenland gewaardeerd. Ik ben voor dat boek naar Amerika gegaan, Ha\u00eftianen stonden huilend om mij heen toen ik hun volkslied ten gehore bracht. Kijk, hier heb ik dat boek. Een standaardwerk. Vertaald in het Engels.’<\/p>\n

Dat is toch prachtig? Wat is dan uw-<\/em><\/p>\n

‘Ik heb te weinig invloed gehad. En ik wil zo graag, ik heb zo veel te delen. Mijn volgende grote boek gaat over de Russische burgeroorlog van 1917 tot 1921. Een staatsgreep van de Bolsjewieken, met anderhalve man en een paardenkop, leidde tot een strijd die vier jaar lang duurde en aan veertien miljoen mensen het leven heeft gekost. Veertien miljoen! Wist u dat? Het is mij een raadsel waarom het Westen uiteindelijk de steun aan de Witten losliet en de communisten heeft laten winnen. Ze hebben waarschijnlijk gedacht: ach, er komt een tussenrijkje en als straks Lenin sterft nemen wij de boel wel weer over in het oude Rusland. Jaaa… het wordt geweldig boek.’<\/p>\n

Dus er komt, binnen twee jaar, een autobiografie \u00e9n een boek over de Russische burgeroorlog?<\/em><\/p>\n

‘Het boek over Rusland gaat voor, natuurlijk. Daar werk ik hier, in alle stilte, aan verder.’<\/p>\n

Laten we hopen dat het tegen die tijd weer beter gaat in het boekenvak. Hoe kijkt u eigenlijk naar de opkomst van het e-book?<\/em><\/p>\n

‘Daar kijk ik heel somber tegenaan. Boeken die je van een schermpje leest bedoelt u? Ik zie er nooit iemand mee. Welke imbeciel doet zoiets nou?’<\/p>\n

De hele Russische bibliotheek, op \u00e9\u00e9n tabletje. Klinkt dat niet ideaal?<\/em><\/p>\n

‘Dat klinkt afschuwelijk! Lezen is een voorrecht voor mensen die speciale stemmen in de literatuur zoeken die zij nodig hebben. Die zoek je op in boeken. In fysieke boeken, uit je eigen bibliotheek. Met een eigen bibliotheek cre\u00eber je een eigen wereld, daar vind je de gestalte van een mens in terug; wat hij begeert, wat hij mooi vindt – dat staat allemaal in de boeken die hij bezit.’<\/p>\n

\"'Boeken<\/div>\n
<\/div>\n
Welk mens zie ik in uw bibliotheek terug?<\/em><\/div>\n
\n

‘Een man van enorme veelzijdigheid. Ik lees Russen, ik lees Amerikanen, ik lees Chinezen. Veel dagboeken – Flaubert! Haat is een deugd, zit door mijn toedoen in de Priv\u00e9-domein reeks. Prachtig.’<\/p>\n

Brieven en dagboeken. U bent een melancholiek persoon?<\/em><\/p>\n

‘Zeer. Altijd geweest. En ik ben het nog. Wilt u weten waarom? Ik ga dood. Onze lieve Heer straft mij met de dood en hij doet dat op een gruwelijke manier: hij tast mij aan met ziektes, de benen verloederen, ik moet nieuwe dingen – hoe heten ze… heupen! – mijn geheugen wordt minder, alles wordt minder, alles verslechtert, verder en verder tot je dood gaat. Dat is toch zo?’<\/p>\n

Ben u er boos om?<\/em><\/p>\n

‘Ik had gehoopt dat ik voor eeuwig kon leven, ja. En dat ik voor altijd kon doorgaan met lezen.’<\/p>\n

Wat een paradox: een teleurgesteld man die voor eeuwig wil leven.<\/em><\/p>\n

‘Ja, misschien wel… Ik ben een depressieve man, maar dat ik doodga, dat alles eindigt, dat ik geen toegang heb tot alle culturen, is voor mij… Vergis u niet: ik kom uit een arbeidersmilieu. Toen ik eenmaal kennis had gemaakt met de cultuur, wilde ik alleen nog maar meer, m\u00e9\u00e9r! Het is allemaal te lezen in dit boek. Hier’ – Ros houdt Herinneringen aan mijn rijke roomse jeugd<\/i> omhoog – ‘staat alles in over mijn jaren in de Fazantenstraat in de Hilversumse wijk Klein Rome. Iedereen was katholiek, de vlag van de Katholieke Volkspartij hing overal uit. Daar heb ik geleefd. Daar ben ik voor vijftig procent in- en ingelukkig geweest: met de jongens spelen op straat, iedereen zat buiten, het was altijd mooi weer, kapelaans reden op fietsen met trommelremmen door de buurt… De wereld was heel anders.’<\/p>\n

Beter?<\/em><\/p>\n

‘Voor mijn gevoel, ja. We hadden geen cent, mijn vader verdiende zestien gulden in de weverij. Zestien gulden voor een gezin met negen kinderen, hoe konden ze daar van leven? Ik kwam als laatste. Mijn moeder was zevenenveertig, ze ging naar de dokter met een vage klacht – “ik heb nog iets” – ze wist niet precies wat. De arts onderzocht haar, keek nog wat verder en zei: “Er komt er nog \u00e9\u00e9n.” Dat was ik. Geboren in het sleuteljaar 1937. Ik was de afsluiting van een periode. Mijn broers, die nu allemaal in de hemel zitten, waren stuk voor stuk keurige mensen; ze konden ook allemaal iets. De een was boekhouder, de ander loodgieter. Ik kon nog geen spijker in de muur slaan. Mijn broers en mijn vader hebben ervoor gezorgd dat ik niet naar de ambachtsschool werd gestuurd, maar dat ik iets mocht gaan leren op het Rooms Katholiek Lyceum. Daar was ik de continue uitblinker en ik hoefde er helemaal niets voor te doen. Weet u wat namelijk mijn grootste verdienste was? Ik onthield alles, \u00e1lles. Intellectueel sprong ik er, in dat arbeideristische milieu van Klein Rome, volledig uit.’<\/p>\n

U zei: voor vijftig procent gelukkig. Hoe zit het met die andere helft?<\/em><\/p>\n

‘Er was een enorme tucht en terreur vanuit die kerk om dat rooms-katholicisme te dienen, die hele buurt was er van doortrokken. Het was een vernedering om ’s zondags twee keer naar de kerk te moeten. Ik had als misdienaar al mijn twijfels, maar de omslag kwam pas echt toen ik op een dag, rond mijn vijftiende, naar Amsterdam was gefietst waar ik in een boekhandeltje De Borgia-trilogie<\/i> van L. Huna vond. Het is een dik boek – ik heb het nog – over de geschiedenis van de Borgia’s. Een van hen is in 1500 paus geweest: paus Alexander VI. Hij had een paar kinderen, van wie Lucrezia de ergste was. Ze neukte dag en nacht, ook met haar vader en haar broers. Luther, de monnik, ging in die jaren op bezoek in Rome en trof daar een totaal gecorrumpeerde katholieke kerk aan, die er bordelen op nahield en allerlei belangen had in de Italiaanse politiek – de zoon van de paus probeerde het land te veroveren – afijn, ik las wat die kerk daar allemaal uitvrat en de schellen vielen mij van de ogen. Ik brak. Dus d\u00e1t is het katholicisme. De mensen worden bedrogen! Er is helemaal geen God. Ik bleef onderdeel van die roomse wereld – ik zat er middenin – en tegelijkertijd las ik over de Borgia’s, maar ook Homerus en Vergilius, en ik leerde Frans, Duits en Engels… Het was, in alles, het tegenovergestelde van het gewone leven in de Fazantenstraat, waar we tot laat in de avond voetbalden en meisjes oppikten om mee te gaan naaien achter de vijver bij het spoor. Het waren twee werelden naast elkaar.’<\/p>\n

Maakte de kennismaking met die andere wereld u ook somber?<\/em><\/p>\n

‘Ja, zo mooi en simpel was het leven kennelijk niet. Maar ik ben in die jaren ook mijn zinnen gaan verzetten. Omdat ik zo makkelijk alles onthield en nauwelijks tijd nodig had voor mijn huiswerk, begon ik met fietsen. Ik kocht voor een scheet en een knikker een racefiets van een jongen die ermee heen en weer mee naar Lourdes was gereden. Ik kocht die fiets en ik werd wielrenner. Ik heb, toen ik in de vijfde van het gymnasium zat, de Ronde van Uithoorn gewonnen.’<\/p>\n

Was u ook niet gaan fietsen omdat u te vaak de hand aan uzelf sloeg?<\/em><\/p>\n

‘Ja, ik had maar \u00e9\u00e9n ding en dat was dat apparaat. Ik deed het zo vaak dat de kapelaan mij adviseerde te gaan sporten. Eerst ging ik zwemmen maar daar zag ik bustehouders met uitpuilende borsten – het hele vleselijke leven van de vrouw kwam op mij af! – dus dat werd alleen maar erger; ik spoot na een bezoek aan het zwembad wel drie keer op een avond. De kapelaan zei toen dat ik moest gaan fietsen omdat je, na een flinke training op de fiets, helemaal niets meer terugvindt in je broek. Dat weet u toch? Het geslacht verschrompelt. Wielrennen is overigens, naast al de enorme omwentelingen in de wereld, iets wat mij nog altijd bezighoudt. Wielrennen! U zit me nu zo verbaasd aan te kijken, maar dat is \u00f3\u00f3k cultuur! Ik ben gek op de Tour de France, ik kan u alle overwinnaars noemen. Fantastisch: alleen op die fiets, grote ontberingen doorstaan, boven jezelf uitstijgen en als winnaar binnenkomen. Dat is een slag in je leven winnen.’<\/p>\n

U kent, als jongen uit Klein Rome, vast het antwoord op de vraag: waartoe zijn wij hier op aarde?<\/em><\/p>\n

‘Om God te dienen en Hem lief te hebben boven al. Dat is het correcte antwoord, toch? Maar ik weet niet wie God is, meneer. Ik heb Hem nog nooit gezien. Het leven op aarde is beperkt, klein, bedompt, bedrukt en eng. We zijn niksnutten. Het enige wat we kunnen proberen is ons bestaan een beetje op te krikken door elkaar mooie dingen aan te reiken. Cultuur. Literatuur. Muziek. Bach! Als ik naar Bach luister, stromen de tranen mij over de wangen… Daar raap ik het uit op, daar klamp ik mij aan vast. Ik probeer er met de beperkte middelen die ik heb nog iets van te maken. Ik heb dit huisje, met mijn levensgezellin. Ik heb een autootje. We maken tochtjes. En dan vertel ik over de boeken die nog komen, en over alles wat er vroeger is gebeurd.’<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hij is boos, maar vooral strijdbaar en productief, oud-boekenuitgever en gewezen presentator Martin Ros. \u2018Ik heb zo veel te delen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-53801","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-klassieker"],"acf":[],"author_name":"Arjan Visser","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/53801","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=53801"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/53801\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Arjan Visser","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=53801"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=53801"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}