{"id":528065,"date":"2022-03-01T16:22:46","date_gmt":"2022-03-01T15:22:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=528065"},"modified":"2022-03-01T17:54:00","modified_gmt":"2022-03-01T16:54:00","slug":"politieke-correctheid-rechtse-tegengeluid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/politieke-correctheid-rechtse-tegengeluid\/","title":{"rendered":"Literaire Kroniek: In de knel tussen politieke correctheid en het rechtse tegengeluid"},"content":{"rendered":"

In Herfstdraad<\/em>, de nieuwe roman van Jamal Ouariachi, komt een zin voor die pijnlijk duidelijk maakt hoe verwrongen en bizar de menselijke verhoudingen zijn geworden. Het ene deel van de mensheid, alle mensen met een kleur, noemt het andere deel, de mensen zonder specifieke kleur, bevoorrecht, \u2018geprivilegieerd\u2019. \u2018Geprivilegieerd\u2019, een woord dat tot voor kort alleen gebruikt werd voor mensen die het geluk hadden geboren te zijn in een financieel en maatschappelijk gespreid bedje.<\/p>\n

\u2018Geprivilegieerd\u2019 gebruiken voor alle \u2018witte mensen\u2019 is cultuurhistorisch een botte en akelige aanduiding. De meeste van die \u2018witte\u2019 mensen zijn verre van geprivilegieerd en kunnen zich niet verdedigen tegen het verwijt dat ze een overwegend witte huidskleur hebben. Ze zijn nergens \u2018schuldig\u2019 aan, ook niet aan het gedrag van verre koloniale voorouders met een witte huid. Ze weten dat zich in de geschiedenis ten aanzien van gekleurde mensen op grote schaal dingen hebben voorgedaan die verwerpelijk zijn, maar dat is een historisch besef dat in het hedendaagse dagelijkse denken doorgaans gecorrigeerd wordt.<\/p>\n

ideologisch conflict<\/h5>\n

De zin waarom het gaat wordt in Herfstdraad<\/em>\u00a0uitgesproken door iemand van de wijkwerkgroep Het Kruispunt. Die houdt een lezing over antiracisme in de huiskamer van de verteller. Dat doet ze aan de hand van de boekenkast van de gastheer. \u2018Wat we hier zien\u2019, zegt de spreekster, \u2018is het typische universum van de witte man\u2019. En die man is onderdeel \u2018van de goed opgeleide elite, zeg maar, elke cel van het lijf barstensvol privilege\u2019. Waarna ze wijst op de anderhalve plank met Philip Roth en op, maar liefst, twee planken Nabokov. Nog afgezien van John Updike, Norman Mailer, John Cheever en Ernest Hemingway, \u2018mannen die hun seksisme verkopen als seksuele vrijheid\u2019. De toehoorders moeten niet denken dat dit een verwijt is, het is algemeen geaccepteerde literatuur. Maar: \u2018wat geven we onze kinderen mee?\u2019 als dit is wat ze gaan lezen?<\/p>\n

Geen wonder dat de verteller (die zelf schrijver is), nadat ook nog de planken met de romans van Balzac, Flaubert, Maupassant, Haasse, Kellendonk en Houellebecq de revue zijn gepasseerd, zich op de rand van overspanning bevindt. Helemaal wanneer zijn vrouw zegt dat hij zijn mond moet houden op het moment dat hij aanstalten maakt om een klein protest te laten horen. Wanneer hij zegt dat spreekster de hele plank Rushdie vergeet antwoordt de ze dat Rushdie een nestbevuiler is die een Britse witte ziel heeft aangenomen. En Zadie Smith dan? \u2018Nog zo\u2019n soort auteur waar geen enkele witte lezer aanstoot aan zal nemen, omdat ze wit denkt en schrijft.\u2019<\/p>\n

\u2018Een extremist bant de complexiteit uit de werkelijkheid en is daarmee het absolute tegendeel van waar ik als schrijver voor sta: het moeilijk maken van wat door anderen als simpel wordt voorgesteld.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Deze sterke episode voor de boekenkast is niet alleen de opmaat voor het ideologische conflict tussen politiek correct en nieuw rechts dat in Herfstdraad<\/em> wordt uitgevochten. Het onthult de verteller ook dat zijn vrouw Liek, die ouders heeft die uit Marokko komen, zich de gedachtewereld eigen heeft gemaakt van Het Kruispunt, dat wil zeggen: van het radicaal politiek correcte denken over \u2018diversiteit en inclusie\u2019, racisme en wit privilege. Dat wordt in hun toch al gespannen verhouding een lastig gegeven. Daar blijft het niet bij in Herfstdraad<\/em>: de verteller is net verhuisd naar een plaats net buiten Amsterdam, heeft een flinke belastingschuld, is vastgelopen in zijn nieuwe roman, heeft een hekel aan de omgeving waar hij terecht is gekomen en idealiseert het Amsterdam waar hij vandaan komt. Salina, zijn dochtertje van drie, zorgt voor half doorwaakte nachten. De verhouding met zijn vrouw, lerares en kostwinster, is op een dieptepunt. Wanneer de belastingdienst beslag legt op de inboedel vertrekt ze naar haar ouders en wil scheiden.<\/p>\n\n

geen ruwe bolster<\/h5>\n

Er komen in Herfstdraad<\/em> verschillende draden bij elkaar die Ouariachi, anders dan de veertigjarige verteller, goed in de hand heeft. De grote belastingschuld van de verteller staat voor zijn onvermogen zich aan te passen aan de elementaire eisen van het bestaan. Daarin moeten sommige dingen. Iets moeten verlamt de verteller compleet, vandaar de ongeopende brieven die zich opstapelen in zijn souterrain. Vandaar dat hij niet van de fles af kan blijven en een slonzige manier van leven ontwikkelt waarbij jij ook weer gaat roken. Gecombineerd met het vruchteloze werken aan de roman ontstaat een wandelend wrak dat Ouariachi zo effectief laat klagen en zeuren dat de lezer hem wel eens naar de hel wenst. Hij is dan onverdraaglijk ik-dronken.<\/p>\n

Toch is de verteller geen ruwe bolster, maar iemand met een poreuze ziel, op het sentimentele af. Dat is te zien aan zijn gevoelens voor zijn dochtertje, met wie hij extatische momenten van geluk kan beleven. Maar ook aan het gewicht dat hij toekent aan vrienden van zijn ouders, en dan speciaal Atze met wie hij als puber lange gesprekken heeft gevoerd die hem veel geleerd hebben. Hij moest iets anders met zijn woede gaan doen dan zijn ouders het leven zuur maken. Hij werd op een sympathieke manier gewezen op de incongruenties tussen zijn gedrag en karakter. Wat niet wil zeggen dat hij zich in de benarde positie waarin hij zich in de actualiteit bevindt laat inpakken door zijn nieuwe buurman. Die wekte aanvankelijk zijn vertrouwen omdat hij vele delen van de Library of America in zijn boekenkast had staan. Maar deze Wim, die er met zijn Burt Reynolds-snor als een \u2018Hollandse hillbilly\u2019 uitziet, heeft met rijke vrienden een beweging opgericht tegen alles wat meer dan politiek correct is. Ze noemen zichzelf Deftig Rechts.<\/p>\n

Ouariachi\u2019s verteller heeft ook zo zijn bezwaren tegen de \u2018Robespierres van de Diversiteit en Inclusie\u2019, maar hij zit financieel in het nauw en Wim kan hem uit de brand helpen door hem een baantje te geven bij Deftig Rechts. Dat betekent stukjes schrijven voor de website en avonden bezoeken waarop foute praatjes worden gehouden over de verhouding mannen en vrouwen, over de vraag waarom white<\/em> niet beautiful<\/em> mag zijn als black beautiful<\/em> is, over de noodzaak van \u2018intellectuele masculiniteit\u2019 en tegen de wethouder die de Marokkaanse eigenaar van de snackbar, verbiedt om nog langer blanke frietjes en frikandellen te verkopen. Hij moet zich voortaan houden bij de producten uit de cultuur waar hij vandaan komt.<\/p>\n

\u2018De beste genoegens zijn complexe genoegens. Het beste verdriet is complex verdriet. Van complexiteit wordt je wereld groter.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Net als de hoofdpersoon van Ouariachi\u2019s roman Vertedering<\/em> heeft de verteller in Herfstdraad<\/em> last van \u2018cognitieve dissonantie\u2019: zijn gedrag strookt niet met zijn wil en denkbeelden. Hij spiegelt zijn vrouw verbetering voor, maar ernaar handelen ho maar. Ze verdraagt hem niet meer. Net als in Vertedering<\/em> wordt in Herfstdraad<\/em> de omgeving waar de verteller woont een \u2018horrorhol\u2019 genoemd, een omgeving die gekleurd wordt door zijn paniek en verwarring.<\/p>\n

De schrijver en verteller van het verhaal blijft uiteindelijk niet bij Deftig Rechts steken en ontsnapt. Ouariachi geeft daarmee een scherp, niet al te karikaturaal inkijkje in de entourage en gedachtewereld van wat toch niet zo deftig rechts blijkt te zijn. En, de andere kant, van het dwingende, en verbiedende moralisme van het politiek correcte Het Kruispunt \u2013 in beide gevallen zorgt Ouariachi voor treffende scenes, sfeertekeningen en scherpe dialogen.<\/p>\n

De ingewikkelde mentale huishouding van figuur van de verteller wordt enigszins verklaard in de epiloog van de roman. Hij zegt een hekel te hebben aan welke extremistische activistenclub dan ook: \u2018Een extremist bant de complexiteit uit de werkelijkheid en is daarmee het absolute tegendeel van waar ik als schrijver voor sta: het moeilijk maken van wat door anderen als simpel wordt voorgesteld.\u2019 De verteller draait er niet om heen: \u2018De beste genoegens zijn complexe genoegens. Het beste verdriet is complex verdriet. (\u2026) Van complexiteit wordt je wereld groter.\u2019 Groter, maar ook ingewikkelder. We weten bijvoorbeeld niet of de verteller van zijn vrouw scheidt omdat ze politiek correct geworden is, of omdat z\u00edj er genoeg van heeft, of omdat de liefde bij allebei eenvoudig op was. Of alles bij elkaar.<\/p>\n

\n

Herfstdraad<\/em> door Jamal Ouariachi is uitgegeven door Querido.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In Herfstdraad, de nieuwe roman van Jamal Ouariachi, komt een zin voor die pijnlijk duidelijk maakt hoe verwrongen en bizar de menselijke verhoudingen zijn geworden. Het ene deel van de mensheid, alle mensen met een kleur, noemt het andere deel, de mensen zonder specifieke kleur, bevoorrecht, \u2018geprivilegieerd\u2019. \u2018Geprivilegieerd\u2019, een woord dat tot voor kort alleen […]<\/p>\n","protected":false},"author":2850,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-528065","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/528065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=528065"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/528065\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/2850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=528065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=528065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}