{"id":527101,"date":"2022-02-24T04:00:07","date_gmt":"2022-02-24T03:00:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=527101"},"modified":"2022-02-25T15:53:10","modified_gmt":"2022-02-25T14:53:10","slug":"mitchell-esajas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/mitchell-esajas\/","title":{"rendered":"Mitchell Esajas van The Black Archives: \u2018Soms is het nodig om de boel een beetje te forceren\u2019"},"content":{"rendered":"

Het bruin-witte overhemd dat hij draagt, trok Mitchell Esajas (33) speciaal uit de kast voor deze avond. Er staan traditionele Surinaamse motieven op en de beeltenis van Anton de Kom, de antikoloniale Surinaamse schrijver van Wij slaven van Suriname<\/em>. Geen betere outfit om de gasten welkom te heten bij de boekpresentatie van Antonlogie. Verhalen over het gedachtegoed van Anton de Kom.<\/em><\/p>\n

Glunderend van trots spreekt Esajas de gasten toe vanaf het podium in zijn thuisbasis, het Hugo Olijfveldhuis in Amsterdam-Oost. Een Amsterdams accent, een zachte stem waarvan je rustig wordt.<\/p>\n

De achterwand is behangen met grote zwart-witfoto\u2019s van antiracismeprotesten uit verschillende tijdperken. Op de spandoeken staan spreuken als Emancipate yourself from mental slavery<\/em>, Black Lives Matter<\/em> en Eerherstel voor Anton de Kom<\/em>.<\/p>\n

De zaal zit vol Surinaamse kopstukken: Lilian Gon\u00e7alves, John Leerdam, leden van het Landelijk Overleg van Surinaamse Organisaties in Nederland, het overlegorgaan dat in de jaren zeventig en tachtig opkwam voor de belangen van Surinaamse arbeiders. En, zoals bijna altijd als hij in het openbaar optreedt, zit ook Esajas\u2019 moeder in de zaal. Ze is trots, net als trouwens zijn hele familie.<\/p>\n

In Antonlogie<\/em> \u2013 de titel is een knipoog naar het woord anthologie, synoniem voor bloemlezing \u2013 vertellen onder anderen Humberto Tan, De Koms achterkleinzoon Vincent de Kom en journalisten Nina Jurna en Ianthe Sahadat wat het gedachtegoed van De Kom voor hen betekent.<\/p>\n

https:\/\/www.vn.nl\/product\/vrij-nederland-nr-2-2022\/<\/p>\n

Leve De Kom<\/h5>\n

Een zaal vol mensen, zwart, wit en alles ertussenin, die het gedachtegoed van Anton de Kom viert \u2013 dat was lang ondenkbaar. Heel lang wisten alleen Surinamers wie De Kom eigenlijk was.<\/p>\n

Dat hij zich kritisch uitsprak tegen institutioneel racisme, tegen de manier waarop de nakomelingen van totslaafgemaakten, maar ook die van contractarbeiders uit India en Java, als minderwaardig werden gezien en behandeld.<\/p>\n

\u2018Bij racisme denken mensen vaak aan heel expliciete uitsluiting. Maar het is vaak veel fijnmaziger. Micro-agressies.’<\/p><\/blockquote>\n

Dat hij als eerste Surinamer schreef over de geschiedenis van Suriname en daarmee het eerste niet-witte perspectief bood. Dat hij exact die eenzijdige geschiedenis als ultiem onderdrukkingsmiddel zag. \u2018Geen beter middel,\u2019 schreef hij, \u2018om het minderwaardigheidsgevoel bij een ras aan te kweken, dan dit geschiedenisonderwijs waarbij uitsluitend de zonen van een ander volk worden genoemd en geprezen.\u2019<\/p>\n

Dat Wij slaven van Suriname<\/em> verboden werd, dat hijzelf als staatsgevaarlijk werd beschouwd, met veel geweld gearresteerd en verbannen uit zijn geliefde geboorteland. De pogingen tot eerherstel haalden eigenlijk weinig uit, het bleef bij speldenprikjes, De Kom bleef in een bepaalde bubbel hangen.<\/p>\n

Tot hij in 2020, als eerste zwarte persoon, werd opgenomen in de Canon der Vaderlandsche Geschiedenis. Zijn boek kreeg een herdruk, voorzien van actuele noten. Het werd een bestseller, met vertalingen in het Duits en Engels. En nu is er Antonlogie<\/em>.<\/p>\n

Naast de professionele bijdragers aan het boek zetten vijfenveertig anderen op papier hoe het werk van Anton de Kom hen inspireert. Ze deden mee aan de schrijfwedstrijd die uitgeverij Atlas Contact en The Black Archives (TBA) samen organiseerden. Vijftien van hen schopten het tot de finale, vergezeld van een coachingstraject \u2013 ik mocht hen een workshop geven, waarover straks meer. Twee van hen horen deze avond dat hun bijdragen zijn opgenomen in de bundel.<\/p>\n

Sommige van de vijfenveertig deelnemers zijn van Surinaamse komaf, andere hebben een andere migratie-achtergrond, weer andere zijn wit. Alle 45 zijn ze gaan nadenken over hun eigen plek in de geschiedenis, over verschuivende aardplaten en herschikkende verhoudingen, allemaal vonden ze het belangrijk genoeg om daarover na te denken, ervoor te gaan zitten, die gedachten woorden te geven.<\/p>\n

De Kom is dood, leve De Kom.<\/p>\n

\"Mitchell<\/p>\n

Sjors en Sjimmies<\/h5>\n

Om te ontdekken hoe dat zo is gekomen, moeten we naar boven. Daar, op de tweede verdieping van het Hugo Olijfveldhuis, alleen te bereiken via kruipdoorsluipdoordeuren en buitenomtrappen, ligt de schatkamer van de zwarte geschiedenis. Wie er argeloos voorbijloopt, heeft geen idee; The Black Archives is alleen te vinden voor wie er moeite voor doet, het lijkt de zwarte geschiedenis zelf wel.<\/span>Lees ook<\/span>Vijftien jaar na die boektitel met het n-woord: 'Het werd voorgesteld, en ik zei geen nee'<\/span>26 april 2020<\/span><\/span><\/a><\/p>\n

Esajas\u2019 bureau staat midden tussen de dozen: boeken, documenten, brieven, ordners vol, stellingen vol, van vloer tot plafond. Kinderboeken met zwarte personages, de titels strooiend met het N-woord alsof het confetti is. Stapels Sjors en Sjimmies<\/em>. Reclameborden die een roomwitte huid propageren als schoonheidsideaal. Een uitgebreide collectie missiespaarpotten. Esajas laat er eentje zien: een gietijzeren aap met een hoed op, het dier houdt zijn apenhandje omhoog. De spaarpotten werden vroeger in de kerk of op school neergezet om geld in te zamelen. Gooi je een muntje in de hand, dan knikt de aap serviel. Dank je, witte man, dat je de beschaving naar me toebrengt.<\/p>\n

Nee, zegt Mitchell Esajas. Het was niet per se zijn droom om een archief te beginnen rondom de geschiedenis van de zwarte cultuur. Of om op de Dam vijftienduizend mensen toe te spreken bij de Black Lives Matter-demonstratie. Of om actie te voeren tegen Zwarte Piet. Het kwam op zijn pad. Maar eigenlijk was het dit: hij stelde vragen. En, zoals Remco Campert al schreef: \u2018Jezelf een vraag stellen, daarmee begint verzet. En dan die vraag aan een ander stellen.\u2019<\/p>\n

Subtiele dingen<\/h5>\n

Als klein jongetje al wilde hij van alles weten, over zijn eigen geschiedenis en cultuur, over die van Suriname. Over de zwarte geschiedenis en cultuur. De hut van oom Tom<\/em> stond niet op de lijst, maar Mitchell las het. Hielden zijn klasgenoten een spreekbeurt over cavia\u2019s of treinen, die van hem gingen over Suriname of over de slavernij, zijn moeder heeft nog wat werkstukken uit die tijd liggen. \u2018Ik heb echt van huis uit meegekregen dat het belangrijk is, en dat heeft zich later alleen maar verder ontwikkeld.\u2019<\/p>\n

Het viel hem op dat deze materie op school nauwelijks werd behandeld. Als het geschiedenis was, hoe kon het dan dat ze dat niet op school leerden? \u2018Dat contrast was best groot.\u2019 Er waren meer contrasten. Want was zijn huidskleur op de basisschool in Amsterdam-West geen issue geweest, toen hij als een van de eersten in zijn familie naar het gymnasium en later naar de universiteit ging, viel hij ineens op. \u2018Ik had echt wel een vriendengroepje, met sommigen heb ik nog steeds contact. Maar toch voelde ik verschillen. Anderen gingen in de vakantie met hun ouders op wintersport of naar een museum, wij gingen naar Suriname. En er was de taal. Ik ben opgegroeid met een straattaal die op het gymnasium niet werd gesproken. Het zit \u2019m in dat soort subtiele dingen: hoe je communiceert, de kleding die je draagt. De muziek die je luistert. Op zulke momenten merk je dat je niet meer in je oude multiculturele, maar in een witte omgeving zit.\u2019<\/p>\n

Niet dat hij werd gediscrimineerd of uitgesloten, trouwens. Althans: \u2018Bij racisme denken mensen vaak aan heel expliciete uitsluiting. Maar het is vaak veel fijnmaziger. Micro-agressies. Op mijn eerste dag op de universiteit zei iemand dat ik op Ne-yo leek, de Amerikaanse zanger die toen een hit had. En dat ik vast ook goed kon dansen. Dat soort dingen.\u2019<\/p>\n

Verborgen geschiedenis<\/h5>\n

Het had kunnen blijven bij constateren, bij voor kennisgeving aannemen en de schouders ophalen. Bij vragen stellen. Maar Mitchell wilde antwoorden. Zozeer dat hij, na zijn studie bedrijfskunde, ook nog culturele antropologie ging studeren. Hij wilde begrijpen hoe het zat \u2013 en zelf iets ondernemen, dat ook. Toen hij geen studentenvereniging vond waarbij hij zich thuis voelde, richtte hij er in 2011 zelf eentje op \u2013 samen met vrienden en studiegenoten. \u2018Een vereniging voor studenten en young professionals<\/em>, met name uit de Surinaamse, Caribische en Afrikaanse diaspora. Die noemden we New Urban Collectiv<\/em>e.\u2019<\/p>\n

De vereniging organiseerde debatten, lezingen, workshops, een mentorproject voor kinderen met een migratie-achtergrond die, zegt Esajas, in hun eigen kring geen voorbeelden of rolmodellen hebben. Zo\u2019n kind was hij zelf ook geweest. \u2018Mijn studiegenoten hadden broers, zussen, ouders, ooms en tantes die ze om advies konden vragen, maar in mijn familie was ik zelf de eerste die ging studeren, ik moest het allemaal zelf doen. Ik had niemand die deed wat ik wilde doen en op me leek.\u2019<\/p>\n

Ze organiseerden, regelden, haalden er de media mee. Het was ook de tijd waarin de protesten tegen Zwarte Piet opkwamen, ineens stond racisme op de nieuwsagenda\u2019s en was het onderdeel van het publieke debat geworden. Esajas en zijn collega\u2019s verdiepten zich steeds meer, leerden mensen kennen en mensen h\u00e9n, en zo kwam het dat er in 2015 twee broers bij hen aanklopten: Thiemo en Miguel Heilbron.<\/p>\n

\u2018Hun vader, Waldo Heilbron, was socioloog en deed veel onderzoek naar de kolonisatie en de erfenis daarvan. Hij was overleden, en zijn boeken stonden bij zijn zoons op zolder. Zonde natuurlijk, zij waren ervan overtuigd dat hij gewild zou hebben dat zijn werk toegankelijk was voor een groter publiek. Zouden wij er misschien iets mee kunnen?\u2019<\/p>\n

Esajas laat een foto zien van hoe het er in die eerste tijd uitzag. Dozen, overal. Hij lacht en zegt, met gevoel voor understatement: \u2018Redelijk ongeorganiseerd.\u2019<\/p>\n

Miguel en Thiemo hadden eigenlijk geen idee hoe waardevol het materiaal was, zegt hij. \u2018En wij ook niet.\u2019<\/p>\n

Elke doos die openging, die geur van oud en vergeeld papier, was een ontdekkingstocht door de geschiedenis. \u2018We ontdekten heel bijzondere stukken, eerste edities uit de negentiende, achttiende en zelfs zeventiende eeuw.\u2019<\/p>\n

Kijk dit, zegt hij, en laat de eerste druk van The Ways of White Folks<\/em> van Langston Hughes zien. Hughes is een grote naam uit de Harlem Renaissance<\/em>, een literaire stroming onder zwarte Amerikaanse schrijvers in de jaren twintig. Esajas\u2019 ogen glimmen als hij het boek openslaat en het handschrift van de auteur toont. For Hermie, who remembers when many of these stories were written, sincerely, Langston Hughes, end of 1945<\/em>.<\/p>\n

Van het een kwam het ander. Want wacht even, wie was die Hermie? Zij bleek Hermina Huiswoud te zijn, die samen met haar man Otto in de jaren dertig streed tegen de onderdrukking van zwarte mannen en vrouwen. Met gevaar voor eigen leven, in verschillende landen, ze sympathiseerden met de communistische partij omdat die ook opkwam voor onderdrukten. \u2018En wij hadden nog nooit van ze gehoord. Zo vonden we letterlijk verborgen geschiedenis.\u2019<\/p>\n

\"Mitchell<\/p>\n

Beeldvorming<\/h5>\n

Op die manier begon, eigenlijk per ongeluk, The Black Archives. In eerste instantie in een kamertje in Amsterdam-Noord, tijdelijk, met wat goedkope Ikeakasten, een ruimte waar mensen koffie konden drinken en literatuur bekijken. Later, toen ze daar uit moesten, kwam via via het Hugo Olijfveldhuis op hun pad. Dat is eigendom van de Vereniging Ons Suriname. TBA huurt de tweede verdieping van de vereniging en beheert ook haar collectie. Zo werken ze intensief samen.<\/p>\n

De naam The Black Archives kozen ze bewust, omdat ze niet alleen de Nederlandse of Surinaamse, maar de zw\u00e1rte geschiedenis waarborgen en uitdragen. \u2018Ook die van, bijvoorbeeld, de Verenigde Staten. Onze blik is altijd internationaal geweest.\u2019<\/p>\n

Inmiddels weten steeds meer mensen hen te vinden, geregeld krijgen ze donaties van mensen die bij het opruimen van de zolder het een en ander tegenkomen. De collectie-Heilbron heeft een ereplek gekregen. Esajas wijst naar een aanzienlijke verzameling. \u2018Al die boeken daar, die heeft Waldo Heilbron geschreven of verzameld.\u2019<\/p>\n

Ze leiden groepen rond, geven lezingen en interviews, beantwoorden vragen over racisme en slavernij. Boeken uitlenen doen ze niet, dat is logistiek lastig met zo\u2019n unieke collectie, zegt Esajas, dus dat kan niet. N\u00f3g niet, want ze zijn wel bezig om samen met de OBA een deel toegankelijk te maken, en uiteindelijk willen ze een database waarin alle collecties te doorzoeken zijn. \u2018Dat je naar de site gaat, een stuk aanvraagt en dat hier kan komen bekijken in een leeskamer. Maar daarvoor moet er eerst een goede inventaris zijn.\u2019<\/p>\n

En d\u00e1t is heel veel werk. Ondertussen moeten er naast de rondleidingen ook nog exposities worden ingericht, debatten gevoerd, artikelen geschreven, onderzoeken gedaan \u2013 naar de geschiedenis van de beeldvorming van zwarte mensen in de media, bijvoorbeeld \u2013 \u00e9n boeken gepresenteerd, zoals Antonlogie<\/em>.<\/p>\n

Te wit<\/h5>\n

Waldo Heilbron had het zich niet kunnen voorstellen. Hij onderzocht de manier waarop culturele instellingen zoals musea en archieven omgingen met het koloniale slavernijverleden. Zijn antwoord op die vraag: nauwelijks. Esajas: \u2018Het was relatief stil.\u2019<\/p>\n

Nee, dan nu. \u2018Ik zit er bovenop, en zelfs \u00edk kan het bijna niet meer bijhouden, al die exposities en activiteiten.’<\/p>\n

\u2018Zwarte mensen riepen al decennialang dat Zwarte Piet pijn doet, en daar werd gewoon niet naar geluisterd.’<\/p><\/blockquote>\n

De verhoudingen zijn flink opgeschud en dat ging niet zonder pijn. De toon is soms hard en fel. Witte mensen voelen zich in de kuif gepikt, uitgemaakt voor racist, ze klagen \u2018dat je ook niks meer mag zeggen tegenwoordig\u2019. Vragen zich af of het nou echt op zo\u2019n toon moet.<\/p>\n

Dat is, althans, wat ik zelf witte mensen hoor verzuchten, vertel ik Esajas. Ik woon in Groningen, een witte omgeving, en werk bovendien in de media: een witte bubbel binnen een witte bubbel. Veel van mijn vrienden zijn wit. Sommigen vinden het lastig, vertellen ze me \u2013 m\u00edj, omdat ik Surinaamse wortels heb en ze mij als vanzelf zien als een gesprekspartner over dit onderwerp. Want wat kun je nog wel en wat niet meer zeggen? En wie bepaalt dat?<\/p>\n

En nu we toch bij de ongemakkelijke vragen zijn aanbeland, biecht ik ook maar meteen op dat ik het zelf ook spannend vond om hem te interviewen. Dat ik best bang was om iets verkeerds te zeggen, hem te kwetsen of te beledigen. Daarbij maakt mijn eigen afkomst me misschien nog wel extra onzeker. Net als Mitchell ben ook ik in Nederland geboren uit Surinaamse ouders. Voorafgaand aan het interview hebben we wie-is-je-vader-wie-is-je-moeder\u2019tje gespeeld, vaste prik als mensen met Surinaamse wortels elkaar ontmoeten. Hij vroeg me wat Martin en Sheila Sitalsing van me zijn, en ik vroeg hem wat de atleet Wim Esajas van hem was.<\/p>\n

Was ik wit geweest, dan had hij misschien van me verw\u00e1cht dat ik lompe vragen zou stellen, dan waren de posities, zeg maar, duidelijker geweest. Maar hoewel mijn voorouders naar Suriname waaiden vanuit Nederland en India en dus niet vanuit Afrika, en ik dus geen totslaafgemaakten in mijn bloedlijn heb, ben ik wel van Surinaamse komaf, en dan word je toch geacht precies de regels te kennen. Althans, die druk voel ik, een soort noblesse oblige<\/em>. Of is dat \u00f3\u00f3k weer onterecht en mag ik me er sowieso niet mee bemoeien omd\u00e1t ik niet afstam van totslaafgemaakten?<\/p>\n

Toen ik gevraagd werd om de deelnemers aan de schrijfwedstrijd te coachen, had ik precies dezelfde aarzeling. \u2018Ben ik daar niet te wit voor?\u2019 was letterlijk mijn eerste reactie. En waarom voel ik me zelfs nu ongemakkelijk, terwijl ik deze woorden optik, alsof ik iemand verraad, zonder precies te weten wie dan en waarmee?<\/p>\n

Ik vertel Esajas dat ik eens een meisje zag met een werkelijk schitterende afro, ik stond op het punt haar een compliment te maken, maar durfde uiteindelijk niet, bang als ik was dat ze het verkeerd zou opvatten.<\/p>\n

\"Mitchell<\/p>\n

Eerst opschudden, dan opvoeden<\/h5>\n

Nu ik eenmaal tegenover hem zit, hoor hoe beheerst en weloverwogen hij praat, de redelijkheid zelve is, durf ik eerlijk tegen hem te zeggen dat ik het heel ingewikkeld vind allemaal, en het onderwerp vaak heel lafjes uit de weg ga uit angst om mensen te kwetsen.<\/p>\n

Of het nou allemaal zo boos moet: die vraag hoort Esajas vaker. Het is een verwijt verkleed als vraag. En hij sn\u00e1pt waar het vandaan komt. Maar, zegt hij. Maar.<\/p>\n

\u2018Zwarte mensen riepen al decennialang dat Zwarte Piet pijn doet, en daar werd gewoon niet naar geluisterd. Als je lang niet gehoord wordt, dan verandert de toon en ga je meer op je strepen staan. Dat leidt tot wrijving, maar die wrijving kan tot glans leiden en tot sociale veranderingen. Grote veranderingen gingen in de wereldgeschiedenis vrijwel altijd gepaard met stevige debatten, soms botsingen, ideologisch, soms zelfs fysiek, dat hoort erbij.\u2019<\/p>\n

Als de strijd rondom Zwarte Piet niet zo was verhard, durft hij te betogen \u2013 zijn inboxen stroomden vol met bedreigingen, het gebouw werd beklad, bijeenkomsten werden verstoord, Esajas\u2019 partner Jessica de Abreu, met wie hij TBA samen runt, kampt na anderhalf jaar nog met paniekaanvallen, en dan laten we de bedreigingen aan adressen van anderen, en, zeg, de blokkeerfriezen, nog buiten beschouwing \u2013 zouden witte mensen vandaag de dag nog steeds niet nadenken over hun positie en over diversiteit.<\/p>\n

Neem televisiereclames, waar nauwelijks nog een gezin te zien is zonder tenminste \u00e9\u00e9n persoon van kleur. Hij schiet in de lach. \u2018Soms ligt het er wel heel dik bovenop. Maar soms is het nodig om de boel een beetje te forceren.\u2019 Het is, zegt hij, niet \u00f3f \u00f3f, maar \u00e9n \u00e9n. \u2018Beide manieren kunnen naast elkaar bestaan.\u2019<\/p>\n

Eerst opschudden, dan opvoeden. \u2018We krijgen hier vaak groepen, en soms zit daar iemand tussen met een, laten we zeggen, andere mening. Dan zie ik het als mijn verantwoordelijkheid om een stukje historische context mee te geven. Ik probeer vanuit de archiefstukken die we hebben mensen te verleiden om er op een andere manier naar te kijken. Negen van de tien keer lukt dat. De tiende keer lukt het niet, en dan heb ik daar respect voor.\u2019<\/p>\n

De kant van de ander<\/h5>\n

Mensen die niets meer durven te zeggen, daagt hij uit de kant van de ander te onderzoeken. \u2018We moeten weer leren om empathie voor elkaar te hebben. Om te leren aanvoelen: hoe staat de ander erin, wat voor impact kunnen mijn woorden hebben? Hoe meer je leert over een bepaalde context en geschiedenis, hoe bepaalde mensen te maken hebben met stelselmatige onderdrukking en uitsluiting, hoe fijngevoeliger je wordt om met dat soort situaties om te gaan.\u2019<\/p>\n

En ja, zegt hij, zelf heeft hij ook zijn blinde vlekken \u2013 net als iedereen, trouwens. \u2018Voor mij is het ook een leerproces. Ik ben een heteroseksuele man, hoogopgeleid, dat zijn privileges die ik heb ten opzichte van bijvoorbeeld een transseksueel persoon. Ik denk nu zelf ook veel meer na: hoe communiceer ik op een manier dat ik zo iemand in zijn waarde laat?\u2019<\/p>\n

Wat we altijd als normaal hebben gezien, zegt hij, wat ons is geleerd om als normaal te zien \u2013 dat je man of vrouw bent, dat zwarte mensen inferieur zijn aan witte, dat moeten we denormaliseren. \u2018Iets wat heel diep in je identiteit geworteld zit, in je cultuur, de manier waarop je naar de wereld en jezelf kijkt \u2013 als je dan opeens geconfronteerd wordt met andere beelden, dan krijg je wat de Frans-Martinikaanse psychiater Frantz Fanon (1925-1961) cognitieve dissonantie noemde, dan klopt het niet meer in je hoofd. Dat roept negatieve gevoelens op, sommigen krijgen dan een gevoel van schaamte of schuld, of durven niets meer te zeggen. Terwijl: je kunt het ook productief gebruiken: h\u00e9, wat z\u00e9gt die persoon eigenlijk, waar komt het vandaan?\u2019<\/p>\n

En, vervolgt hij, is het \u00e9cht een heel groot probleem als iemand geen hij of zij, maar hen genoemd wil worden? \u2018Gaat het iets veranderen in jouw leven? Als die persoon zich daardoor meer gezien voelt, waarom moet het dan zo\u2019n probleem zijn?\u2019<\/p>\n

Blinde vlekken<\/h5>\n

Over mijn eigen aarzelingen \u2013 ben ik niet te wit voor de training? \u2013 zegt hij: \u2018Anders hadden we je niet gevraagd. Het gedachtegoed van De Kom, en ook dat van Huiswoud, gaat niet per se over ras of kleur, maar over onderdrukking van de ene groep door de andere. Over systemen. Slavernij betekende gratis arbeid, gedwongen arbeid, en binnen dat systeem kon men door middel van ras een hele, gigantische groep mensen gebruiken als gratis arbeid om rijkdom te cre\u00ebren voor een bepaalde klasse mensen. Tegelijkertijd is er ook altijd een witte arbeidersklasse geweest, die wellicht wat privileges had doordat ze ook wel direct of indirect konden profiteren van die koloniale rijkdom en koloniale systemen. Zij werkten bijvoorbeeld bij de VOC, de WIC, of bij de suikerfabriek in Zaandam, vanuit het idee: omdat je wit bent, ben je verder ontwikkeld.\u2019<\/p>\n

De denkers die hij aanhaalt, zegt Esajas, zagen dat zwarte arbeiders ook belangen deelden met witte arbeiders, ten opzichte van die heersende witte klasse. \u2018Hetzelfde gold ook voor contractarbeiders uit India, China, Indonesi\u00eb, die zwaar werden uitgebuit. Dan gaat het niet alleen om je huidskleur of je culturele achtergrond, maar om de vraag: hoe denk je, hoe kijk je naar de wereld, wat zijn onze gedeelde belangen? En ons belang was dat jij een goede workshop kon geven.\u2019<\/p>\n

Nog zoiets. Zelf herinner ik me niet ooit gediscrimineerd te zijn. De keren dat ik \u2018vieze Turk\u2019 werd genoemd op mijn eigen witte gymnasium zijn op \u00e9\u00e9n hand te tellen en volgens mij heb ik iets onaardigs teruggeroepen en was het daarmee afgedaan. Toen een kennis me vroeg hoe je kroepoek eigenlijk goed moet bakken, vond ik dat vooral hilarisch \u2013 verkeerde werelddeel, schat, lachte ik, en bovendien: ik ben bepaald geen keukenprinses dus ik had je sowieso niet kunnen helpen.<\/p>\n

Een gemiddelde werkgever zal niet bewust beoordelen op kleur, zegt Esajas. \u2018Maar in de praktijk is het heel complex, omdat het vaak subtiel gebeurt, misschien zelfs onbewust.’<\/p><\/blockquote>\n

Maar toen racisme zo het publieke debat ging bepalen, werd ik onzeker: was ik misschien al die tijd w\u00e9l gediscrimineerd en was ik gewoon na\u00efef geweest, of een verrader zelfs van mijn tropische wortels? Die keren dat ik de baan niet kreeg, en dacht dat ik gewoon niet goed genoeg was \u2013 was ik etnisch geprofileerd? Ik voelde me verplicht mijn hele leven na te lopen met een stofkam, op zoek naar en-tochs en zie-je-wels, en dat voelde niet prettig. Alsof ik me iets liet aanpraten, verplicht werd te krabben terwijl het niet jeukte. Alsof iemand zei: doe niet zo na\u00efef, het jeukt w\u00e9l, je bent alleen gehersenspoeld. Je bent een Bounty.<\/p>\n

Een gemiddelde werkgever zal niet bewust beoordelen op kleur, zegt Esajas. \u2018Maar in de praktijk is het heel complex, omdat het vaak subtiel gebeurt, misschien zelfs onbewust. De statistieken laten gewoon zien dat, bij gelijke geschiktheid, mensen van kleur minder kans maken om aangenomen te worden.\u2019<\/p>\n

Het zijn de macrostructuren in de maatschappij, en die komen voort uit een bepaalde geschiedenis. \u2018Dat is dus iets anders dan de micro-agressies, de vragen en opmerkingen die soms onschuldig bedoeld zijn. Er is geen formule om hiermee om te gaan, omdat het plaatsvindt tussen individuen, het hangt ook van je persoonlijkheid af. Als iemand met wie ik een goede relatie heb een bepaalde opmerking maakt die voortkomt uit onwetendheid \u2013 ik ben een redelijk relaxed persoon \u2013 dan ga ik niet meteen in de verdediging. Maar als er een bepaalde venijnigheid achter ligt, dan wordt het een ander verhaal.\u2019<\/p>\n

Het aanpakken van institutioneel racisme, zegt Esajas, van die macrostructuren, begint met accepteren dat het bestaat, dat iedereen blinde vlekken heeft. \u2018Als je dat ontkent, als je zegt dat discriminatie geen issue is, dan zeg je dus feitelijk: zwarte mensen zijn niet intelligent genoeg om te studeren. Want hoezo was ik in een van de meest diverse steden van Nederland een van de weinige zwarte studenten op de universiteit?\u2019<\/p>\n

\"Mitchell<\/p>\n

Niet langer een taboe<\/h5>\n

Een intense tijd is het, was het, de afgelopen tien jaar, met dieptepunten (alle bedreigingen, de blokkeerfriezen) en hoogtepunten (vijftienduizend mensen op de Dam om te protesteren tegen institutioneel racisme na de dood van George Floyd \u2013 hoewel, zegt hij, het ingewikkeld is om daar blij mee te zijn, want a) er moest eerst iemand sterven, b) het blijft triest dat zo\u2019n protest \u00fcberhaupt nodig is en c) dagelijks overlijden zwarte mensen door politiegeweld).<\/p>\n

Dat het niet langer een taboe is om te praten over racisme, over de verschillende vormen waarin het zich uit, d\u00e1t is wat hem betreft de grootste winst van tien jaar protesteren. \u2018Het is bespreekbaar geworden. Ik denk dat de hele Zwarte-Piet-is-racisme-campagne, en de felle reacties daarop, laten zien h\u00f3\u00e9 gevoelig het ligt. Dat heeft veel doorbroken, en mensen het gevoel gegeven dat ze in vrijheid, zonder risico of zonder gek te worden aangekeken, kunnen vertellen hoe ze bepaalde dingen voelen of ervaren.\u2019<\/p>\n

Waar witte mensen eerder meteen in de verdediging schoten \u2013 \u2018ja maar het is een onschuldig kinderfeest\u2019 \u2013 denken ook velen van hen nu na: wat is eigenlijk precies m\u00edjn plek in de geschiedenis? \u2018En is het wel aan mij om te bepalen wat wel en niet racistisch is? Waar ze eerst dachten dat racisme niet hun probleem was, realiseren ze zich nu veel meer dat ze bepaalde privileges hebben. Daar is ruimte voor gemaakt. In 1996 al stelden Lulu Helder en Scotty Gravenberch, van de actiegroep Zwarte Piet is Zwart Verdriet, het boek Sinterklaasje kom maar binnen zonder knecht samen<\/em>. Dat ging over de racistische boodschap achter Zwarte Piet. Ze konden heel lang geen uitgever vinden die zich daaraan wilde branden. Dat kun je je nu echt niet meer voorstellen.\u2019<\/p>\n

De mensenmassa op de Dam, de opname van Anton de Kom in de Canon, diens bestsellerstatus. Een boek over zijn gedachtegoed, een wedstrijd daaromtrent waardoor ook witte mensen zich aangesproken voelen. Een zaal vol mensen die De Kom prijzen, zijn werk vieren, met muziek, nasi, bami en baka bana.<\/p>\n

Misschien, zegt Esajas. Misschien had het tien jaar geleden gekund. \u2018Maar het was veel moeizamer op gang gekomen en er was veel minder aandacht voor geweest.\u2019<\/p>\n

Anton de Kom zou \u2018een beetje trots\u2019 zijn, denkt hij. \u2018Om te zien hoe zijn broeders en zusters, zijn nakomelingen, zijn gedachtegoed voortzetten. Wij staan op de schouders van bijvoorbeeld vereniging Ons Suriname en het Landelijk Overleg van Surinaamse Organisaties in Nederland, en zo ook weer op die van De Kom zelf. Maar tegelijkertijd zou hij ook verdrietig zijn dat het nog steeds nodig is, tachtig jaar na dato. We zijn er nog lang niet, kijk maar naar de verkiezingsuitslagen en naar bijvoorbeeld de toeslagenaffaire \u2013 er is nog steeds ongelijkheid, en mensen die aan de knoppen zitten en ermee wegkomen. Een vierhonderd jaar oud systeem heb je niet zomaar omgegooid.\u2019<\/p>\n\n

Mijn eigen tafel<\/h5>\n

\u2018Why beg for a seat when you can build your own table?\u2019 Die quote zag Esajas laatst ergens, hij repostte hem op Instagram.<\/p>\n

De tekst raakte hem. Eigenlijk, geeft hij desgevraagd toe, is dit exact wat hij altijd heeft gedaan. Geen slavernij op school? Prima, dan houd ik er zelf wel een spreekbeurt over om mijn klasgenoten er bewust van te maken. Geen geschikte studentenvereniging? Ik begin er zelf wel een. Wordt de geschiedenis louter verteld en uitgedragen door een witte elite, die zo bepaalt wie de helden en wie de schurken zijn? Moet jij es opletten.<\/p>\n

Weet je, zegt hij, \u2018je kunt bedelen om aan tafel te mogen zitten. Maar als de stoelen niet comfortabel zijn, ik het eten niet lust en mijn tafelgenoten me niet accepteren, dan bouw ik liever mijn eigen tafel, zodat ik kan uitnodigen wie ik wil.\u2019<\/p>\n

\n
Facing Blackness<\/h5>\n

In maart opent de expositie Facing Blackness<\/a>, naar aanleiding van tien jaar \u2018Zwarte Piet is Racisme\u2019. De tentoonstelling is nog het hele jaar te zien van donderdag t\/m zaterdag van 11 tot 17u bij The Black Archives, Zeeburgerdijk 19b, Amsterdam.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het was niet per se zijn droom om een archief te beginnen rondom de geschiedenis van de zwarte cultuur, zegt Mitchell Esajas.Hij stelde gewoon vragen. De oprichter van The Black Archives blikt terug en vooruit. \u2018Soms is het nodig om de boel een beetje te forceren.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-527101","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-identiteit","dossier-samenleving","article_type-interview"],"acf":[],"author_name":"Karin Sitalsing","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/527101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=527101"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/527101\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Karin Sitalsing","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=527101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=527101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}