Het was in pre-coronatijden, bij een bezoek aan het geweldige museum Micropia in Amsterdam. Ik stond voor het grote raam dat het museumdeel van het laboratorium scheidt en staarde naar een stapel afgedekte kweekschaaltjes. Er was niets in te zien, behalve het dunne laagje zogeheten agarose-gel. Omdat de schaaltjes met een zwarte stift beschreven waren, dus een verse kweek herbergden, beloofde de gel binnen een paar dagen in een fantastisch en kleurrijk microbenlandschap te veranderen. Een vriend, een microbioloog, sloot zich bij me aan en vroeg: \u2018Weet je dat we deze gels aan de vrouw van een microbioloog te danken hebben? Zij gebruikte het in haar keuken.\u2019<\/p>\n
Mijn nieuwsgierigheid was onmiddellijk gewekt. Die avond ging ik op zoek naar de geschiedenis van het bescheiden werkpaardje van praktisch alle microbiologische en genetische laboratoria: agarose. Ook als u het nooit in handen heeft gehad, bent u er ongetwijfeld indirect mee in contact geweest: via een kweekje bij de huisarts, een medische test, of anders via de routinetestjes die de kwaliteit van ons water of voedsel moeten garanderen. Zelf leerde ik met agarose-gels te werken in een DNA-lab in het kader van genetisch onderzoek naar chimpansees.<\/p>\n
Mijn zoektocht naar de oorsprong van het gebruik van agarose leverde een publicatie op uit 1938 met de titel \u2018The introduction of agar-agar into bacteriology\u2019. De bacteriologen A.P.\u00a0Hitchens en M. C.\u00a0Leikind, auteurs van de publicatie, schreven een ode aan de agarose en een eerbetoon aan de huisvrouw die het veld van de microbiologie met haar vinding een enorme dienst heeft bewezen.<\/p>\n
Fanny Hesse was \u2018de vrouw achter\u2019 bacterioloog Dr. Walter Hesse, student van de Duitse arts en ontdekker van de tuberculose-bacterie Robert Koch. Zij stond haar man met raad en daad bij, hielp hem met wetenschappelijke experimenten en illustreerde zijn publicaties.<\/p>\n
In april 1882 zou het gebruik van agar agar (agarose) vermeld worden in Kochs beroemde paper \u2018Die \u00c4tiologie der Tuberkulose\u2019. Fanny Hesse bleef onvermeld.<\/p><\/blockquote>\n
Om micro-organismen te laten groeien en te onderzoeken, werd op dat moment gelatine gebruikt. Hoewel gelatine, door Koch ge\u00efntroduceerd, als revolutionair te boek stond, kende die ook beperkingen. In het bijzonder het feit dat gelatine bij 37\u00b0C, de broeiwarmte van bacteri\u00ebn, vloeibaar wordt. Fanny Hesse stelde daarom aan haar man voor om agar agar te gebruiken. In haar keuken deed dat het goed in fruit- en groentegelei. Zij kende agar agar, dat uit Japans zeewier wordt gewonnen, door een Nederlandse vriendin van haar moeder. Die had jaren op Java gewoond, waar agar agar in de keuken wordt gebruikt. Walter Hesse was uiterst tevreden met het resultaat en liet dat direct weten aan Robert Koch. In april 1882 zou het gebruik van agar agar (agarose) vermeld worden in Kochs beroemde paper \u2018Die \u00c4tiologie der Tuberkulose\u2019. Fanny Hesse bleef onvermeld. Zo ook de kennis die via koloniale verhoudingen en vriendschapen de weg aflegde van de Indonesische keuken naar een microbiologisch laboratorium in Duitsland om zo onderdeel te worden van de microbiologische praktijk.<\/p>\n