{"id":521351,"date":"2021-12-28T05:00:55","date_gmt":"2021-12-28T04:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=521351"},"modified":"2021-12-27T18:21:00","modified_gmt":"2021-12-27T17:21:00","slug":"geopolitiek-na-afghanistan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/geopolitiek-na-afghanistan\/","title":{"rendered":"Geopolitiek na Afghanistan: de wereldorde is aan het kantelen"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/1185645085%3Fsecret_token%3Ds-BGLhL4ZkNCo&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"166\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><\/iframe><br \/>\n<em>Liever luisteren? Hoofdredacteur Ward Wijndelts leest voor.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">Na de Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan ging het in Nederland vooral over evacuatie, persoonlijke drama\u2019s, militaire blindheid, resultaten en toekomst van Nederlandse projecten in Afghanistan en de gevolgen voor westerse krijgsmachten. Veel minder ging het over de geopolitieke consequenties. Die zijn talrijk.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Op 24 augustus kantelde de wereldorde. Toen de Amerikaanse president Joe Biden in april het vertrek uit Afghanistan aankondigde en in juli met de deadline van 1 september kwam, werd duidelijk dat de VS ophield wereldleider te (willen) zijn. Het had minder chaotisch gekund, maar de terugtrekking zelf was geen verrassing: Biden had de \u2018ongeplande\u2019 Amerikaanse terugtrekking, zoals hij zelf stelde, domweg van zijn voorganger Donald Trump ge\u00ebrfd.<\/p>\n<p>Biden had ook wel reden om het einde van Amerika\u2019s<em> forever wars<\/em> af te kondigen: ze duurden te lang, kostten onnoemelijk veel geld en leverden te weinig op. Biden zelf had nooit verder willen gaan dan het onschadelijk maken van Al-Qaida, hij beoogde geen <em>nation building<\/em> in Afghanistan. Zijn ervaring als vicepresident onder Obama en de volgens hem kwalijke rol die het ministerie van Defensie steeds speelde als het ging om \u2018blijven\u2019 en \u2018uitbreiden\u2019 in Afghanistan heeft bij de compromisloze terugtrekking een grote rol gespeeld. Geen <em>forever wars<\/em> meer, dus, alleen nog contraterrorisme. En dan bij voorkeur vanuit de lucht zonder massale troepeninzet. Amerikaanse suprematie staat daarbij centraal. Iran, bijvoorbeeld, is dus wel een <em>pain in the ass<\/em>, maar geen oorlog waard zolang het maar geen kernwapens heeft en Isra\u00ebl niet aanvalt.<\/p>\n<p>Van een volledige Amerikaanse terugtrekking is overigens absoluut geen sprake: de VS zal terrorisme op afstand en vanuit de lucht blijven bestoken. Aan bases in het Midden-Oosten ook geen gebrek: het zijn er ruim vijftig, nog afgezien van vliegkampeskaders die naar elke <em>hot spot<\/em> gedirigeerd kunnen worden. Uit een recente analyse blijkt ook dat de VS nog altijd koploper is qua defensiebudget (meer dan 715 miljard dollar per jaar), en ook qua militaire presentie met zo\u2019n 750 militaire steunpunten in 81 landen. Sinds 1989 is het aantal landen waarin VS-militairen aanwezig zijn zelfs meer dan verdubbeld tot 81, bijna de helft van de 193 landen in de wereld.<\/p>\n<h5>teken aan de wand<\/h5>\n<p>Was de manier waarop de VS zich uit Afghanistan terugtrok al een teken aan de wand, met het sluiten van het veiligheidspact tussen Australi\u00eb, het VK en de VS (AUKUS) half september werd de NAVO verder gemarginaliseerd. Een \u2018Frans\u2019 Europa werd op eigen verantwoordelijkheden gewezen, en ook dat heeft geopolitieke consequenties.<\/p>\n<p>Om te beginnen richt de VS de blik nu definitief op China, de uitdager. Bidens anti-Chinabeleid is zo mogelijk nog geprononceerder dan dat van Trump. Het sluiten van het AUKUS-pact was een concrete stap in dit kader, ook al werd die niet zo verkocht.<\/p>\n<blockquote><p>Zolang niemand de (systeem)-rol van de Verenigde Staten overneemt, betekent dit vrijwel zeker het einde van <em>nation building<\/em> als doelstelling van buitenlands beleid.<\/p><\/blockquote>\n<p>Het betekent ook een nieuwe fase op systeemniveau: de Pax Americana staat op het spel. Met de beslissingen van Biden werden de NAVO-alliantie en de EU in de kou gezet. Het NAVO-bondgenootschap werd niet geconsulteerd over de terugtrekking uit Afghanistan noch om instemming gevraagd, het werd alleen ingelicht dat terugtrekking ophanden was.<\/p>\n<p>Het negeren van de EU betekende ook dat de EU voortaan wordt gezien als een partner met een eigen verantwoordelijkheid voor veiligheidskwesties die niet per se Amerikaans zijn &#8211; sterker nog: als een potenti\u00eble mededinger op systeemniveau Europa is ook een rivaal, dus.<\/p>\n<h5>europese veiligheidsrisico\u2019s<\/h5>\n<p>Het sluiten van het anglo-nucleaire pact AUKUS werd door Frankrijk vooral als een anti-EU-besluit geframed. De aloude Franse reflex om voor meer \u2018strategische autonomie\u2019 te pleiten, was dan ook heel hoorbaar uit Parijs. Ook de EU zelf reageerde zuur, voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen kon op 15 september in haar (verder vrij matte) State of the Union weinig anders dan het Franse pleidooi voor een eigen Europese defensiemacht herhalen en kondigde een speciale defensietop aan voor de lente van 2022.<\/p>\n<p>Zolang niemand de (systeem)rol van de VS overneemt, betekent dit vrijwel zeker het einde van<em> nation building<\/em> als doelstelling van buitenlands beleid. EU-ambities op dit vlak zijn moeilijk voorstelbaar, want met de voorgestelde Europese defensiecapaciteit (vijfduizend m\/v) voorlopig volstrekt niet waar te maken. Zelfs zogenaamde kortdurende interventies (stabilisatie en evacuatie) zijn de EU waarschijnlijk te machtig zonder Amerikaanse steun.<\/p>\n<p>Er zijn ook Europese veiligheidsrisico\u2019s waarvan de VS voortaan niet echt wakker ligt. De Amerikaanse terugtrekking uit de Europese <em>neighbourhood<\/em> (Syri\u00eb, Afghanistan, Irak) geeft een Europees vluchtelingenprobleem, geen Amerikaans. Migratie wordt voortaan een geopolitiek spel, zoals Erdogan en Loekasjenko al demonstreerden.<\/p>\n<p>Het AUKUS-pact geeft ook zure Europese gezichten. Dat wordt deels goedgemaakt door de AUKUS-schadevergoeding. Frankrijk heeft de rol van gekwetste bondgenoot maximaal benut tegenover de naar verzoening zoekende Biden, met onder meer een Amerikaans <em>commitment<\/em> in de Sahel als resultaat. Biden heeft Macron beloofd te helpen met de strijd tegen het terrorisme, al deden de Amerikaanse <em>special forces<\/em> en drones dat eigenlijk al.<\/p>\n\n<h5>backfire<\/h5>\n<p>Met het het aangaan van de anglofiele AUKUS-pact loopt de VS wel risico op <em>backfire<\/em>, niet alleen vanwege de bekoelde relatie met de EU, maar ook door toenemende spanning in de Pacific: het gevaar van een wapenwedloop met China, een versnelde Chinese actie rond Taiwan, en binnenlandse kritiek in het VK van de Labourpartij, die vindt dat Groot-Brittani\u00eb nu ongewild in een Pacific-rol wordt gezogen, en zelfs van de Britse Defensieminister Ben Wallace, die zegt dat de VS wel erg hard van stapel loopt.<\/p>\n<p class=\"p1\">\u2018<em>Global Britian<\/em>\u2019 was een van de krachtigste anti-EU-motieven van de Brexiteers. Laat het pact tussen Australi\u00eb, het VK en de VS zien dat dat geen loze kreet van Boris Johnson was? Dit argument lijkt vooral nostalgie, aangezien de AUKUS-miljarden vooral in de VS zullen landen en veel minder in het VK. Wel is het een feit dat de VS zijn nucleaire technologie wel met het VK en niet met de EU wil delen.<\/p>\n<p>Non-profileratie &#8211; het tegengaan van verspreiding van kernwapens, een traditioneel Europees doel &#8211; is voorlopig niet langer een zelfstandig doel van buitenlands beleid. Dat begon al met het opzeggen van <em>arms control<\/em>-verdragen onder Trump, maar werd bestendigd onder Biden (opzegging Open Skies Treaty). Hoewel de president in zijn hart een wapenbeheerser is en zelfs droomt van een No First Use-verdrag (nooit als eerste atoomwapens inzetten), wijst zijn defensiebegroting eerder op nucleaire modernisering dan op wapenbeheersing. Het risico bestaat dat landen als Iran het AUKUS-pact, dat uraniumverrijking voor militaire doeleinden weliswaar verbiedt maar een uitzondering maakt voor verrijkt uranium voor kernreactoren van onderzeeboten, als een uitweg uit het Non-Proliferatieverdrag zien. Bovendien houdt de terugtrekking uit Afghanistan ook in dat mondiale geopolitiek voor de VS momenteel zwaarder weegt dan een opleving van de regionale nucleaire wedloop tussen India en Pakistan.<\/p>\n<blockquote><p>Be\u00ebindiging van de rare sancties tegen de Europese Unie zijn aangekondigd, maar dat neemt niet weg dat importbeperkingen steeds vaker op het geo-menu zullen staan.<\/p><\/blockquote>\n<p>Veel ruimte voor exclusief Europese ambities is er intussen niet: de VS eiste in maart 2021 deelname aan een Europees project voor militaire mobiliteit.<\/p>\n<p>De terugtrekking van de VS heeft ook niet-militaire consequenties voor Europa, zoals Amerikaans covid-nationalisme (van toe-eigening van mondkapjes en beademingsapparatuur tot en met vaccins en patentbescherming).<\/p>\n<p>De oprichting van de TTC, een Raad waarin de EU en de VS voortaan praten over hun handels- en technologieconflicten, was een troostprijs voor het AUKUS-pact en de chaotische \u2018America First\u2019-aftocht uit Afghanistan. Maar we zien ook sancties tegen de EU op de nogal gezochte <em>national security<\/em>-gronden, die eerder protectionistisch lijken te zijn. Op de G20 eind oktober 2021 is be\u00ebindiging van deze rare sancties aangekondigd. Maar dat neemt niet weg dat sancties (importbeperkingen) steeds vaker op het geo-menu zullen staan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>De twee grote geopolitieke gebeurtenissen van 2021 staan voor de veranderende inzet van de VS, ziet Ko Colijn: de aftocht uit Afghanistan toont een ander mondiaal leiderschap (geen forever wars meer) en het veiligheidspact met Australi\u00eb en het VK staat voor herori\u00ebntatie op de grote clash met China. <\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-521351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Ko Colijn, Monika Sie Dhian Ho","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/521351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=521351"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/521351\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ko Colijn, Monika Sie Dhian Ho","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=521351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=521351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}