\n\u2018Er studeren steeds meer vrouwen af. Talent dat nog altijd niet goed benut wordt omdat vrouwen hun werk nog steeds moeten combineren met de taken thuis.\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n
Economen die zich keren tegen de erfenis van Margaret Thatcher en Ronald Reagan zijn er in overvloed. Maar ze maken meestal geen deel uit van de mondiale financi\u00eble elite, zoals zij. Haar antwoord vond ze in wat zij ziet als het failliet van het sociaal contract. Van oudsher slaat de term op de relatie tussen de burger en de overheid: burgers dragen een deel van hun eigen macht over aan de staat (in de vorm van belasting) maar krijgen daar ook iets voor terug (een uitkering als ze ziek zijn, bijvoorbeeld). De staat krijgt op die manier haar legitimiteit, omdat de burgers met dat sociaal contract haar macht erkennen. Shafik vat het concept nog breder op: in haar visie is een sociaal contract \u00f3\u00f3k de set aan afspraken tussen families, tussen generaties, tussen mensen onderling. Wie zorgt er voor je als je ziek bent? En: welke verplichting hebben mensen ten opzichte van elkaar? Of, in de woorden van de barones: wat zijn we elkaar verschuldigd?<\/p>\n
Waar de meeste economen \u2212 afhankelijk van hun politieke overtuiging \u2212 globalisering of immigratie als verklaring zien voor groeiende burgerlijke onvrede, komt Shafik tot een andere conclusie. Natuurlijk, immigratie speelt een rol, en ja, globalisering heeft duistere kanten, en technologische vooruitgang heeft verschillen doen vergroten. Maar \u00e9\u00e9n omwenteling wordt vaak vergeten, terwijl die niet alleen grote impact heeft gehad op de economie, maar juist ook op het leven thuis: de veranderende rol van de vrouw.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DSC00352-640x853.jpg\")
<\/p>\n
Waarom speelt de rol van de vrouw in uw ogen zo\u2019n grote rol in de onvrede die we al ruim voor de pandemie zagen?<\/em><\/p>\n\u2018Mijn boek gaat over het sociaal contract: hoe draag je bij aan het collectief, hoe vangt het collectief de klappen op in tijden van tegenslag. Er zijn verschillende manieren om dat sociale contract vorm te geven. In het Westen hebben we sinds de Tweede Wereldoorlog de welvaartsstaat opgebouwd. In die welvaartsstaat is de belofte dat je onderwijs krijgt aan het begin van je leven, en dan als volwassene je bijdrage levert in de vorm van belastingen. Maar dat model van de welvaartsstaat gaat er blindelings vanuit dat een heel belangrijk aspect van het leven, namelijk de zorg voor jonge kinderen \u2212 en vaak ook de ouderen \u2212 volledig door vrouwen wordt opgevangen. Gratis ook nog. Daar is ons systeem op gebaseerd. Maar vrouwen zijn gaan werken, en daardoor staat het systeem als geheel onder druk.<\/p>\n
Ik kijk hier als econoom naar, en wat ik fascinerend vond, was dat de enorme groei in productiviteit en welvaart sinds de jaren zestig in de Verenigde Staten vooral te danken was aan het feit dat vrouwen en minderheden daar in die tijd de arbeidsmarkt betraden. De welvaart die we hebben, danken we voor een belangrijk deel aan vrouwen. Tegelijkertijd ging die enorme toename van arbeidskrachten gepaard met een steeds flexibeler arbeidsmarkt, omdat er simpelweg meer arbeid beschikbaar was. Dat heeft vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt funeste gevolgen gehad.<\/p>\n
Op dit moment studeren er over de hele wereld steeds meer vrouwen af, met betere cijfers, niet alleen in het Westen, maar ook in het Midden-Oosten en in Afrika. Dat is dus een enorme hoeveelheid talent, dat nog altijd niet goed benut wordt omdat vrouwen hun werk nog altijd moeten combineren met de taken thuis. Als je je dat realiseert, it\u2019s mad<\/em>.\u2019<\/p>\nWat zijn daar de gevolgen van?<\/em><\/p>\n\u2018Binnen wat men de culture wars<\/em> noemt, zie je de enorme moeite die groepen hebben met die veranderende rol van vrouwen, nog altijd. Meer economisch zie je dat de grote vraagstukken voor de toekomst mede draaien om zorg: hoe houden we de ouderenzorg betaalbaar? Hoe zorgen we ervoor dat onze kinderen goed worden opgevangen? Het is nu eenmaal niet meer vanzelfsprekend de taak van vrouwen, hoewel het vaak nog wel voor het grootste deel op hun schouders terecht komt. De pandemie heeft dat nog eens uitvergroot, omdat vrouwen in deze periode n\u00f3g meer zijn gaan zorgen, voor hun kinderen, voor hun ouders. Vrouwen zelf staan daardoor onder druk, omdat het systeem die combinatie van werk en zorg simpelweg nog altijd niet voorziet. Er is natuurlijk enorm veel vooruitgang geboekt, maar we hebben een plateau bereikt.\u2019<\/p>\nU stelt: er is een enorme hoeveelheid talent dat nu niet benut wordt, vrouwen die ook nog de arbeidsmarkt op zouden kunnen. Dat is een economisch gedreven frame. Was het niet precies het punt van de feministen van de Tweede Golf dat we het zorgen als even waardevol gingen zien als alles wat buiten de voordeur plaatsvindt?<\/em><\/p>\n\u2018O, absoluut. Kijk, uiteindelijk zijn dit persoonlijke beslissingen en maken we allemaal verschillende keuzes. Maar wat ik denk dat er moet gebeuren, is dat we een sociale infrastructuur opzetten van zorg, zoals we ook een onderwijssysteem hebben, en een gezondheidsstelsel. Hoe dat eruitziet, dat varieert per land, dat doet het onderwijssysteem ook. Maar het kan niet langer een onuitgesproken taak van vrouwen zijn, het moet een taak van ons allemaal, van onze overheden zijn, hoe we onze kinderen opvangen, en onze ouderen.<\/p>\n
\n\u2018Eigenlijk is het idee van herverdeling al een teken dat het systeem niet werkt. Je geeft toe: er zijn te grote verschillen ontstaan, die moeten we nu weghalen.\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n
Het is bovendien een groeiend deel van onze economie: we zullen in de toekomst namelijk steeds meer verzorgenden nodig hebben. Dus het zou fraai zijn als we ze daar dan ook naar gaan betalen. Want dat is natuurlijk het punt: dit is werk, en het is<\/em> niet gratis.\u2019 Lacht: \u2018Misschien helpt het als er meer mannen in de sector gaan werken.\u2019<\/p>\nU schrijft een boek over de economie van de toekomst, en uw tweede hoofdstuk gaat over kinderen. Dat is nogal uniek voor een economenboek. Wat zegt dat?<\/em><\/p>\nMet een grijns: \u2018Dat is niet zo moeilijk. Mijn beroep wordt gedomineerd door mannen. Zo\u2019n 30 procent van de economiestudenten is vrouw, en dat is het al jaren, in tegenstelling tot studies als geneeskunde of rechten, waar een enorme inhaalslag gemaakt is. We zijn op dit moment bij de LSE bezig met een onderzoek naar die child penalty<\/em>, en het blijft onthutsend. Ik bedoel: ik bestuur een universiteit, en de meeste vrouwelijke studenten doen het net een beetje beter dan de mannen. En als ze afstuderen, verdienen ze ook evenveel. Tot ze dat eerste kind krijgen en van die achterstand komen ze nooit terug. En dat zal ook nooit gebeuren zolang we die sociale infrastructuur niet op orde krijgen.\u2019<\/p>\nBent u zelf eigenlijk slachtoffer geworden van die kinderboete?<\/em><\/p>\nGlimlacht: \u2018Dat was een interessante periode. Ik was vicepresident bij de Wereldbank, toen, de eerste in een vruchtbare leeftijd bovendien. Dus ze hadden geen idee wat te doen, en ik wist het ook niet. Ik nam in elk geval niet erg lang verlof, en toen ik terugkwam, hadden ze de baan opnieuw ingevuld. Een deel van mijn mannelijke collega\u2019s had mijn verantwoordelijkheden overgenomen. Dus ja, op een bepaalde manier heb ook ik die boete betaald.\u2019<\/p>\n
Haar best doen<\/h5>\n
Shafik is nu weliswaar een Dame, baas van een prestigieuze universiteit, invloedrijk, maar haar interesse voor onderwerpen als ongelijkheid, onderwijs en herverdeling deed ze op toen ze op haar vierde halsoverkop verhuisde van Egypte naar de Verenigde Staten. Haar ouders verloren in korte tijd hun bezittingen na de landhervormingen van generaal Nasser. Van een welgestelde familie met aanzien en land waren ze in \u00e9\u00e9n klap bescheiden immigranten in het Zuiden van Amerika. Te midden van de de burgerrechtenbeweging en de daarmee gepaard gaande desegregatie ging Shafik naar school. Op sommige scholen trof ze ge\u00efnspireerde leraren, schrijft ze, op andere was het \u2018simpelweg overleven\u2019. Ze was lid van verschillende bibliotheken, zodat ze meer boeken kon lenen.<\/p>\n
Toen ze tijdens haar tienerjaren in Egypte terugkeerde, zag ze in het geboortedorp van haar moeder meisjes met precies hetzelfde haar en dezelfde huidskleur als zij \u2212 \u2018ik had een van hen kunnen zijn\u2019. Dat ze een ander leven kreeg, schrijft ze toe aan de kansen die haar toevielen. \u2018Society is everything<\/em>\u2019, luidt niet voor niets de eerste zin van haar boek. Haar vader, zelf in het bezit van een PhD \u2018en verder weinig anders\u2019, drukte haar op het hart dat ze haar best moest doen op school: \u2018Ze kunnen alles van je afpakken, maar je brein is van jou.\u2019<\/p>\nIn hoeverre speelt uw verleden een rol in uw pleidooi voor beter onderwijs?<\/em><\/p>\n\u2018Nou ja, uiteindelijk was onderwijs mijn vaders redding \u2212 en ook die van mij, dus het speelt zeker een rol. Maar mijn pleidooi volgt ook gewoon de economische data. Onderwijs is cruciaal voor productiviteit, voor sociale mobiliteit, z\u00e9ker als je vroeg begint. Het is de beste manier om mensen een eerlijke start te geven in het leven.\u2019<\/p>\n
Die meritocratische gedachte ligt recentelijk nogal onder vuur. Onderwijs zou de ongelijkheid juist vergroten, omdat de rijken toegang hebben tot beter onderwijs.<\/em><\/p>\n\u2018Dat is zeker een enorm probleem. Kijk naar de Verenigde Staten, waar het al begint bij het basisonderwijs. Scholen in dure postcodegebieden zijn er beter omdat de belastingopbrengsten daar hoger zijn. En ook hier in het Verenigd Koninkrijk zie je het, bij universiteiten \u2212 bij de LSE proberen we om die reden actief te zoeken naar studenten die minder gefortuneerd zijn en anders niet bij ons waren terechtgekomen. Maar ik blijf erbij dat onderwijs, mits iedereen er toegang toe heeft, juist gelijkheid mogelijk maakt, dat het een force for good<\/em> kan zijn.<\/p>\nMensen zijn boos omdat de uitkomsten van het systeem niet eerlijk zijn, en ze geven de meritocratie de schuld. En de belofte \u00eds ook oneerlijk, want het is nou eenmaal niet zo dat als je maar je best doet op school, je er wel komt, dat is wel gebleken. In mijn boek probeer ik uit te leggen hoe we betere sociale mobiliteit kunnen cre\u00ebren. Ik geloof veel meer in predistributie. Dus ervoor zorgen dat aan het begin van iemands leven de welvaart en kansen al veel beter verdeeld zijn. Dat doe je door middel van goede kinderopvang, daadwerkelijk gelijk onderwijs, in de eerste duizend dagen van een kind. Dat vinden we lastig, want we beschouwen die eerste duizend dagen van een kind als de verantwoordelijkheid van de familie.<\/p>\n
\n\u2018Hoeveel dagen moet je werken voor een televisie? Veel minder dan vroeger. Tegelijkertijd heb je zonder rijke ouders minder toegang tot goed onderwijs, een woning.\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n
Maar eigenlijk is het idee van herverdeling al een teken dat je gefaald hebt, dat het systeem niet werkt. Als herverdeling nodig is, dan geef je eigenlijk toe: er zijn te grote verschillen ontstaan, die moeten we nu, achteraf, weghalen. Mijn punt is: als je aan de voorkant van iemands leven zorgt voor kansen, dan hoef je mensen achteraf niet alsnog te compenseren. Dat is waar we falen: we slagen er niet in iedereen een kans te geven. Talent is distributed equally in the world \u2212 opportunities are not.<\/em>\u2019<\/p>\n\nGeef jongeren een toelage<\/h5>\n
Het toont een fascinerende paradox in Shafiks denken: enerzijds verdedigt ze met verve de denkbeelden van het establishment, instituties die al jarenlang de boodschap van globalisering verkondigen, een denkwereld die sinds de vorige crisis onder vuur ligt. Tegelijkertijd brengt ze voorstellen te berde die precies die elite licht zenuwachtig zouden kunnen maken.<\/p>\n
Ze bepleit een toelage voor jongeren op het moment dat ze volwassen worden, in een poging de ongelijkheid tussen generaties op te heffen. Ze neemt het idee over van de toch betrekkelijk linkse econoom Thomas Piketty \u2212 in Nederland werd het plan gelanceerd door GroenLinks, van oudsher geen partij van het establishment. Ze bepleit een veel zwaardere belasting op vermogen, vooral als het uit erfenissen komt, een hogere belasting op ongezond eten, een veel scherpere aanpak op het gebied van belastingontwijking. Haar voorstellen volgen het denkraam dat sinds de vorige crisis door voornamelijk linkse economen is opgetuigd; dat nu ook iemand uit de hogere financi\u00eble kringen het verkondigt, met bijbehorende invloed, zegt veel over hoezeer het systeem van de rails is geraakt.<\/p>\n
Niet voor niets, schrijft ze, zijn er mensen die stemrecht overwegen vanaf zes jaar oud, \u2018yes, you read that right, six<\/em>\u2019. Ze zegt het niet voor niets, want, stelt ze: oudere mensen stemmen nu eenmaal vaker dan jongere mensen. \u2018Hoe ouder een bevolking, hoe meer een land uitgeeft aan pensioenen en hoe minder aan onderwijs.\u2019<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DSC00328-640x853.jpg\")
<\/p>\n
Vindt u het echt een goed idee als kinderen van zes stemrecht krijgen?<\/em><\/p>\n\u2018Ha, nou, ik schreef het op om een beetje te provoceren \u2212 al heeft degene die het idee ontwikkelde er echt een goede argumentatie voor, heel overtuigend. Maar het gaat om het principe: hoe zorg je ervoor dat een groep die de meeste belangen heeft bij de toekomst vertegenwoordigd wordt in het politieke proces? Moet je het stemrecht verlagen naar 16? Of is er een manier te verzinnen waarop je het aantal jaren dat je nog leeft meeweegt in het politieke stemproces? Natuurlijk is dat heel erg ingewikkeld, maar we moeten daar echt over nadenken, want onze economie vertegenwoordigt op dit moment vooral de ouderen.<\/p>\n
Het idee van Piketty is daarom zo gek nog niet, al zou ik zeggen: geef jonge mensen een toelage die ze puur aan onderwijs kunnen besteden. Op zijn minst zeg je daarmee: wij gaan in jou investeren, wij vinden de ontwikkeling van jongeren belangrijk. Ook dat is solidariteit. Millennials zitten gevangen in een wereld waarin ze een mooie telefoon kunnen betalen, maar geen huis. De prijs die we op dingen plakken, is verschoven \u2212 hoeveel dagen moet je werken voor een televisie? Veel minder dan vroeger. Tegelijkertijd heb je zonder rijke ouders minder toegang tot goed onderwijs, gezondheidszorg, een woning. Dat is heel zorgelijk. Dat is ook een breuk met het sociaal contract dat we kenden.\u2019<\/p>\n
U bent een beleidsmaker in hart en nieren. Maar er is ook nog zoiets als de politiek. Zijn die twee de laatste jaren uiteengedreven?<\/em><\/p>\n\u2018Toen ik opgroeide, bestond er zoiets als evidence based policy<\/em> \u2212 beleid gebaseerd op bewijs. Tegenwoordig heb je in bepaalde landen iets als beleid op zoek naar bewijs \u2212 politiek die niet door onderzoek of wetenschap wordt gesteund, maar wel wordt doorgevoerd, met het idee: dit is wat ik wil, ik ga wel op zoek naar beleid om het te ondersteunen.\u2019<\/p>\n\u2018Grote veranderingen zijn er niet van de ene op de andere dag. Het zijn dit soort kleine stappen, in landen over de hele wereld, in dezelfde richting.\u2019<\/p><\/blockquote>\n
De rol van experts lag in toenemende mate onder vuur. Dat is ook uw wereld.<\/em><\/p>\n\u2018Ja. Toch denk ik dat mensen tijdens de pandemie hebben kunnen zien dat het zinvol is om experts te hebben. Dat er wetenschappers zijn die een idee hebben welke kant het op moet \u2212 ja, ze verschillen van mening, en ja, ze discussi\u00ebren daarover, maar toch: je ziet ook in de peilingen dat mensen instituties weer meer zijn gaan vertrouwen. Ook de mainstream media hebben per saldo aan vertrouwen gewonnen. Dat zegt mij: in een pandemie zoeken mensen naar betrouwbare bronnen. Dat is hoopvol.\u2019<\/p>\n
Is er iets wezenlijks aan het verschuiven, in uw kringen?<\/em><\/p>\n\u2018Dat denk ik wel, er is een soort radicale heroverweging gaande. We zijn allemaal geschrokken van wat er gebeurd is na de crisis van 2008, we hebben de ongelijkheid gezien, de boosheid over globalisering. Heel veel economen zien de nadelen van de Washington Consensus, de idee\u00ebn van Thatcher en Reagan, dus ja: er is echt iets aan het verschuiven. Voor mijzelf ook. Het beleid was er jarenlang op gericht economie\u00ebn effici\u00ebnter te maken. Dat is gelukt. En mensen zijn ook rijker geworden, over de gehele linie. We wisten dat dat ongelijkheden zou veroorzaken, dat er verliezers zouden zijn. Die zouden gecompenseerd worden. Maar niemand wil natuurlijk daadwerkelijk een verliezer zijn<\/em>. En dan werd er ook nog eens niet gecompenseerd. Dus die verliezers zijn in de steek gelaten; dat is niet een gevoel, dat is een feit. Wat ik probeer te doen, is een ander beleid te bedenken, dat is in de kern mijn werk. Ik zoek een systeem waarbij iedereen een kans krijgt, waarbij je investeert in mensen \u2212 al heel vroeg in hun leven.\u2019<\/p>\nZiet u concreet die verandering in de maatschappij?<\/em><\/p>\n\u2018Langzaam, maar het gebeurt wel. Een maand geleden oordeelde de rechter dat Uber-chauffeurs werknemers waren en geen zelfstandigen. De overheid hier in het VK heeft onlangs een plan voorgesteld voor een levenslang recht op onderwijs. Over de hele wereld is veel meer erkenning voor de noodzaak tot ouderschapsverlof. Als je kijkt naar voorgaande momenten in de geschiedenis waarbij het sociaal contract werd heronderhandeld \u2212 na de Grote Depressie in de jaren dertig, of na de Tweede Wereldoorlog \u2013 dan zie je: de veranderingen zijn er niet van de ene op de andere dag. Het zijn dit soort kleine stappen, in landen over de hele wereld, in dezelfde richting. De pandemie zal die trend alleen nog maar versnellen, dat denk ik echt.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Economen die zich keren tegen het neoliberalisme zijn er genoeg. Maar ze maken meestal geen deel uit van de financi\u00eble elite, zoals Minouche Shafik. In haar boek Samen. Een nieuw sociaal contract voor de 21e eeuw geeft barones Shafik, baas van de London School of Economics, een \u2018radicale visie vanuit het establishment\u2019:\u2018De welvaart die we hebben, danken we voor een belangrijk deel aan vrouwen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-512161","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie","article_type-interview"],"acf":[],"author_name":"Maaike Schoon","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/512161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=512161"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/512161\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Maaike Schoon","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=512161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=512161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}