{"id":50003,"date":"2012-08-06T11:12:00","date_gmt":"2012-08-06T09:12:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/berlijnse-vreemdelingenhaat\/"},"modified":"2012-08-06T11:12:00","modified_gmt":"2012-08-06T09:12:00","slug":"berlijnse-vreemdelingenhaat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/berlijnse-vreemdelingenhaat\/","title":{"rendered":"Berlijnse vreemdelingenhaat"},"content":{"rendered":"
Niet iedereen juicht bij het snel groeiende toerisme \u2028in Berlijn. \u2018Touris Raus\u2019 staat in hippe achterstands-buurten op de muren.<\/div>\n
\n

Elke week gaat reisleider Ben Owen, een Australi\u00ebr die twee jaar geleden verhuisde naar Berlijn, met de gasten van Grand Hostel Berlin op kroegentocht. Sinds november vorig jaar neemt hij ze mee naar Neuk\u00f6lln, een wijk die lang bekendstond als achterstandsbuurt maar in korte tijd een trekpleister is geworden voor jonge reizigers op zoek naar vertier. De procentuele groei van toeristen is er in verhouding tot andere wijken het grootst.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Het was lang niet cool om naar Neuk\u00f6lln te gaan. Veel criminaliteit en weinig caf\u00e9s. Maar twee jaar geleden werd het er reasonably cool en sinds kort is het \u00e9cht cool. Je vindt er het rauwe waar de stad zo bekend om is.\u2019 Owen stuurt zijn tocht onder meer langs plekken waar tweedehands meubels schijnbaar lukraak bij elkaar zijn gezet en waar bier niet uit de tap maar uit de koelkast komt. \u2018Echt Berlijns en authentiek.\u2019<\/p>\n

Als de groep richting de Weserstra\u00dfe beweegt, waar een cluster van bars zit en midden in een woonwijk een heus uitgaansgebied is ontstaan, drinken de deelnemers meestal alcohol op straat, want dat mag in Berlijn. Owen neemt ook altijd een fles sterke drank mee, om onderweg gezamenlijk een shotje achterover te gooien.<\/p>\n

Laatst deden ze dat in de Weserstra\u00dfe. Ze waren vrolijk dronken en gedroegen zich daar ook naar. \u2018Opeens hoorden we vanaf een balkon boven ons iemand schreeuwen: \u201cFuck you, tourists!\u201d Daarna werd er een bierflesje naar beneden gegooid.\u2019 Niemand geraakt, maar een paar meter verder stond de groep nog een verrassing te wachten: er kwam goed gemikte plens water naar beneden. Verbaasd keek de groep omhoog en vertrok toen maar. Owen, eufemistisch: \u2018Het was geen warm welkom.\u2019<\/p>\n

Sinds de val van de Muur publiceert de Berlijnse toeristenbranche elk jaar weer indrukwekkende bezoekerscijfers. In 2012 worden er ruim tien miljoen bezoekers verwacht, een record. Volgens visitBerlin<\/a>, het bureau dat de stad promoot, is de Duitse hoofdstad na Parijs en Londen de meest bezochte stad in Europa. Het succesverhaal heeft een zorgwekkende keerzijde: steeds meer Berlijners lijken zich mateloos te ergeren aan hun bezoek en in steeds meer gevallen slaat die ergernis om in iets dat verdacht veel weg heeft van vreemdelingenhaat. In 2010 publiceerde het antifascistische tijdschrift Interim een artikel met anonieme tips over hoe je toeristen het beste kunt verjagen \u2013 portemonnees en telefoons stelen, bussen bekogelen en hotels belagen. Het blad zorgde daarmee voor een golf van verontwaardiging in de Duitse media.<\/p>\n

In oktober van hetzelfde jaar maakten de uitbaters van caf\u00e9 Freies Neuk\u00f6lln een volgens sommigen geniaal ironisch maar volgens anderen ronduit beledigend filmpje. Titel: Offending the Clientele<\/a>. Een voice-over die stijf staat van ingehouden haat beschrijft daarin de veranderingen in de Weserstra\u00dfe in Neuk\u00f6lln. De strekking: hipsters, toeristen en kunstenaars denderen de wijk binnen en de oorspronkelijke bewoners, veel armere allochtonen of ras-Berlijners met een bijstandsuitkering, voelen zich gepasseerd en kotsen ervan. De uitbaters bieden ook hun excuses aan: \u2018Sorry dat we, door ons hier als eerste normale bar te vestigen, deze ellende in gang gezet hebben. Het was niet onze bedoeling om met deze bar een hotspot te cre\u00ebren.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

Gingen ze maar gewoon naar de Brandenburger Tor of naar Mitte met hun verdomde rolkoffers<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

In de aanloop naar het hoogseizoen van 2011 barstte de bom. De Groenen \u2013 een partij die tolerantie normaal gesproken hoog in het vaandel heeft \u2013 organiseerden een bijeenkomst met de naam \u2018Hilfe, die Touris kommen\u2019, bestemd voor bewoners van de Wrangelkiez. Dat is een buurt in Kreuzberg die net als Neuk\u00f6lln vooral onder jonge feestvierders populair is. De bijeenkomst was bedoeld om het onderwerp bespreekbaar te maken, maar buurtbewoners kookten van woede en de opkomst was hoger dan verwacht. \u2018Het is hier geen dierentuin!\u2019 riep een man. \u2018De toeristen moeten op Alexanderplatz of de Kurf\u00fcrstendamm blijven, waar ze horen!\u2019 Er werd zelfs geopperd om een algeheel toeristenverbod in te voeren. En dat in een linkse alternatieve wijk als Kreuzberg, waar Turken en ras-Berlijners al jarenlang gemoedelijk samenleven. <\/p>\n

Overal in de stad doken vervolgens stickers op met een duidelijke boodschap: Berlijn houdt niet van jou. Een paar maanden later werden er in Neuk\u00f6lln zelfs paspoortcontroles gehouden. Zugezogene (import-Berlijners) werden door vermoedelijk antifascisten dwingend verzocht zich niet meer in de wijk te vertonen. Twee Franse dames die er pas een galerie hadden geopend, ontvingen in 2011 een anonieme brief waarin werd gevraagd wat ze hier eigenlijk kwamen doen. Ze werden ook gewaarschuwd: \u2018Zaken als deze tolereren wij hier niet.\u2019 Afgelopen mei werd een 32-jarige architect in de tram belaagd door twee mannen. \u2018Jij klote-nieuwkomer, door jou stijgen hier de huurprijzen! Maar nu tref je de buurtreiniging.\u2019 De architect werd op zijn linkeroog geslagen waarbij zijn bril brak. Hij woont al zeven jaar in Berlijn, maar zijn belagers zagen hem aan voor een nieuwkomer, iemand die de stad en hun wijk verandert.<\/p>\n

Gentrification is daarbij het sleutelwoord. Gentrification, het proces van de opwaardering van wijken, is een begrip dat in de meeste wereldsteden niet wordt gebruikt door de slachtoffers ervan, het is meer een term voor wetenschappers in hun ivoren torens. Maar in Berlijn wordt het woord vrijwel wekelijks tijdens een demonstratie met minachting gescandeerd, of tijdens een buurtvergadering besproken om te bedenken hoe het fenomeen tegen kan worden gegaan.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\"Foto:
Foto: Daniel Rosenthal<\/figcaption><\/figure>\n
\n

Claudia Simon is in 2007 naar Neuk\u00f6lln verhuisd, heeft er nu een tweedehandswinkel en werkt als kunstenares. Volgens sommigen van haar buurtbewoners behoort ze tot de groep die de gentrification in gang heeft gezet. Laatst liep ze met andere kunstenaars in een vrolijke optocht door de wijk, er speelde een brassband en ze vierden dat het kunstseizoen zou beginnen. \u2018Op de Reuterplatz zat een club oudere mannen. Ze dronken bier en staken net hun barbecue aan. Ze waren boos en maakten afkeurende geluiden: \u201cKijk, door dit soort lui gaan de huren omhoog!\u201d Ze wezen naar ons.\u2019<\/p>\n

E\u00e9n keer is Simon bang geweest. Tijdens de voorbereidingen van 48 Stunden Neuk\u00f6lln, een populair kunstfestival, las ze op internet een discussie over het evenement. Nadat het programma online was gezet, schreven \u2018antifa-lui\u2019 dat ze nu precies wisten waar ze herrie moesten gaan schoppen. Er werd zelfs gesproken van plunderingen. Uiteindelijk bleef het rustig.
Ergens begrijpt Simon de onvrede wel. \u2018Zij hebben er natuurlijk niet voor gekozen dat alles anders en duurder wordt in de buurt. Aan de andere kant: de infrastructuur is beter, de straten schoner en het is veiliger voor kinderen op straat. Wat wil je nog meer?\u2019<\/p>\n

De buurtbewoners maken zich volgens Simon niet alleen zorgen over gentrification. \u2018De trendy plekken om uit te gaan liggen niet in het centrum maar hier, midden in een woonwijk. Dat geeft ontzettend veel geluidsoverlast. Huisbazen denken niet goed na over wie ze in een pand zetten. Tot een jaar of vijf geleden stond alles leeg en waren ze zielsgelukkig als ze hun pand aan iemand kwijt konden. Het interesseerde ze niet dat er in een erbarmelijk ge\u00efsoleerd pand een bar werd gevestigd.\u2019<\/p>\n

Vrijdagavond in de Weserstra\u00dfe, het epicentrum van het feestgedruis in Neuk\u00f6lln. Een uitgelaten club kroeggangers duikelt het ene caf\u00e9 na het andere in. Sophie (28), roze haar en een neusring, zit in een stoel op de stoep voor een \u2018linkse projectruimte\u2019 in een rustige zijstraat. \u2018In die straat zul je mij niet snel meer zien.\u2019 Sophie, zelfbenoemd antifasciste, is bezorgd maar vooral boos, omdat \u2018zuiptoeristen\u2019 de straten van de wijk waar ze sinds zeven jaar woont tegenwoordig platlopen. \u2018Soms moet ik schreeuwen als ze met zijn allen op de stoep staan, anders kom ik er niet langs. Gingen ze maar gewoon naar de Brandenburger Tor of naar Mitte (het centrum van de stad, red.) met hun verdomde rolkoffers.\u2019<\/p>\n

Vriendin Lena (28), warrig blond haar en een bosje dreads dat in haar nek begint, valt Sophie bij: \u2018Ze vinden de \u201csubcultuur\u201d hier helemaal geweldig. Dat zogenaamde \u201cauthentieke\u201d, daar komen ze voor. Met zakken vol geld komen ze hier profiteren van de lage prijzen. Omdat het ze niet kan schelen wat ze moeten betalen, worden hier straks de prijzen omhoog gegooid. Let maar op.\u2019 Sophie: \u2018Als die toeristen blijven komen, is er hier over vijf jaar geen zak meer aan want dan is het net zo gelikt als Mitte. Niet dat wij dat meemaken, want wij kunnen de huur dan niet meer betalen.\u2019<\/p>\n

Lena en Sophie (gefingeerde namen want ze zijn bang voor represailles van \u2018nazi\u2019s\u2019) hebben hun wijk in rap tempo zien veranderen. Sophie: \u2018Tot 2006 was het grauw en saai aan en rond de Weserstra\u00dfe; dat hadden we graag zo gehouden.\u2019 Maar de \u2018rijkere buitenstaanders met hun iPhones, zonder respect voor hun omgeving\u2019 kwamen. Steeds meer avontuurlijke toeristen waagden zich in de wijk en tegelijkertijd verschenen de eerste boosaardige leuzen op de muren. \u2018All tourists are bastards\u2019, \u2018Touristen fisten\u2019, \u2018Fuck you tourists!\u2019 en zelfs \u2018Touris Raus\u2019. Niet geschilderd door Lena en Sophie, maar ze begrijpen het wel.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\"Een
Een bewoner van de snel veranderende achterstandswijk Neuk\u00f6lln in Berlijn passeert een caf\u00e9 met jonge Amerikanen en Canadezen op het terras. Foto: Daniel Rosenthal<\/figcaption><\/figure>\n
\n

Volgens Katharina Dreger van visitBerlin \u2018zweeft de wijk tussen ontwikkeld en authentiek; multiculturalisme op zijn best\u2019. Ze ziet een enorme toeristische potentie in Neuk\u00f6lln. Ook wijkburgemeester Heinz Buschkowsky is in zijn nopjes met de opwaardering en voorspelt een rooskleurige toekomst: \u2018Als in 2013 hier vlakbij het nieuwe Willy Brandt-vliegveld opent, dan wordt Neuk\u00f6lln de toegangspoort tot de stad.\u2019<\/p>\n

Lena en Sophie halen hun neus op voor de woorden van het toeristenbureau en de burgemeester. In hun projectruimte organiseren ze bijeenkomsten voor wijkbewoners, zodat ze samen een vuist kunnen vormen tegen de nieuwkomers en de veranderingen die zij met zich meebrengen. \u2018Een figuurlijke vuist, want we zijn principieel tegen geweld.\u2019<\/p>\n

David Blume (25), Bo Palahniuk (28) en Jannek Korski (31) \u2013 ze gebruiken pseudoniemen uit angst voor represailles van bijvoorbeeld antifa-leden of extreem-rechtse lieden \u2013 maken zich ernstige zorgen over sommige ontwikkelingen in hun wijk. Ze merken dat er een gevaarlijk bekend gevoel van vreemdelingenhaat heerst. Daarom besloten ze afgelopen mei tot actie en richtten ze de organisatie Hipster Antifa Neuk\u00f6lln op. Een tegenstrijdige naam, omdat antifa-leden principieel tegen rijke hipsters met hun MacBooks en iPhones zijn. Die tegenstelling is ook de bedoeling. Op hun Facebookpagina<\/a> plaatsen Blume, Palahniuk en Korski foto\u2019s van bewijzen van vreemdelingenhaat, zoals graffiti en stickers. Het drietal probeert de discussie over het onderwerp naar een ander niveau te tillen. Korski: \u2018De manier waarop het debat op dit moment gevoerd wordt, is beangstigend. We snappen het probleem van gentrification, maar we vinden het zorgwekkend dat de schuld wordt gegeven aan een bepaalde groep. Toeristen, hipsters, of gewoon mensen die er niet arm genoeg uitzien, krijgen de schuld van veranderingen in de wijk, maar persoonlijk valt ze eigenlijk niets te verwijten. Ze zijn door het economische systeem naar deze buurt gedreven.\u2019 Blume: \u2018Soms worden de tekenen van haat in onze wijk afgedaan als incidenten veroorzaakt door een kleine gestoorde groep, maar wij nemen het uiterst serieus. We voelen dat er elk moment iets heel vervelends kan gaan gebeuren.\u2019<\/p>\n

Om zichtbaar te worden in de wijk en zo nieuwe reacties uit te lokken, bedachten ze een logo dat ze op verschillende gevels spoten. De afbeelding is een variant op het bekende Good Night White Pride-logo (actie van de Duitse hardcore muziekscene, die niet met neonazi\u2019s geassocieerd wilde worden). Op het Berlijnse logo staan de woorden \u2018Tourists against \u2028xenophobia. Smash Heimatschutz. Hipster Antifa Neuk\u00f6lln\u2019. Tot nu toe werkt het, de Facebookpagina krijgt er elke dag ruim tien nieuwe leden bij en de discussie is losgebarsten. <\/p>\n

Palahniuk en Korski vinden het moeilijk om aan te wijzen welke groep mensen precies een hekel heeft aan toeristen. Onlangs kreeg een vriend van de \u2018Hipster Antifa\u2019s\u2019 een bierflesje naar zijn hoofd gesmeten; hij bestuurde een riksja en er zat een toerist achterin. De dader had met zijn kale kop veel weg van een \u2018nazi\u2019. \u2018Maar ook antifa-leden staan bekend om hun soms gewelddadige afkeer tegen de veranderingen,\u2019 legt Blume uit. Korski: \u2018Dat de groep moeilijk aan te wijzen is, vinden we onheilspellend. We merken dat steeds meer mensen \u2013 ook vrienden van ons \u2013 het normaal vinden om aan de keukentafel gemene opmerkingen over toeristen te maken. Over hun kleding, of over hoe ze zich gedragen. Als een grote groep het zwarte schaap heeft bepaald, weet je niet wat er kan gebeuren. Of eigenlijk weten we dat wel.\u2019<\/p>\n

Ben Owen, van de kroegentochten in Neuk\u00f6lln, denkt dat het allemaal wel mee zal vallen. \u2018In Freies Neuk\u00f6lln (het caf\u00e9 van het filmpje over nieuwkomers) hebben ze onlangs een Australi\u00ebr aangenomen. Hij spreekt amper Duits. Weet je wat het is? Berlijners moeten gewoon even wennen, zo lang komen hier nog geen toeristen.\u2019 <\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niet iedereen juicht bij het snel groeiende toerisme \u2028in Berlijn. \u2018Touris Raus\u2019 staat in hippe achterstands-buurten op de muren.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":258181,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-50003","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"author_name":"Kim Bos","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/50003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=50003"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/50003\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Kim Bos","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/258181"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=50003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=50003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}