{"id":497977,"date":"2021-04-28T05:00:32","date_gmt":"2021-04-28T03:00:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=497977"},"modified":"2021-04-29T16:56:13","modified_gmt":"2021-04-29T14:56:13","slug":"samenleving-coronavirus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/samenleving-coronavirus\/","title":{"rendered":"Vaarwel lockdown, hallo controlesamenleving"},"content":{"rendered":"

Fieldlabs, open-up apps, big data surveillance en digitale vaccinatiepaspoorten: wat voorheen ondenkbaar was, is nu geoorloofd. Ingrijpende wetswijzigingen<\/a> zorgen dat overheden makkelijker data kunnen delen, werkgevers installeren sensoren en looproute-apps<\/a> om hun personeel op 1,5 meter afstand te houden, en overheden houden burgers op steeds meer plekken<\/a> nauwlettend in de gaten.<\/p>\n

de corona-app-fabriek begint weer te roken<\/h5>\n

Vorig jaar zette de overheid al haar kaarten in op een corona-app die ons uit de lockdown moest halen. Minister de Jonge riep bedrijven op om mee te denken over het ontwerp van de app. In een heuse appathon presenteerden zeven ontwikkelteams hun ontwerp aan experts en publiek. Na een hobbelige weg<\/a> kwam de overheid met haar privacy-vriendelijke corona-app: de CoronaMelder. In de media werd deze gepresenteerd als \u2018de app die bepaalt of je naar buiten mag\u2019. Achteraf bleek die claim overdreven, want de app werd maar 4,7 miljoen keer gedownload en ondanks een besmettingsmelding, bepaalden mensen zelf wel of ze in quarantaine zouden gaan.<\/p>\n

\n

Medialab SETUP startte haar eigen onderzoek naar de maatschappelijke impact van corona-apps. In het project Leven met corona-apps<\/a> vroegen zij drie ontwerpduo\u2019s om tastbaar te maken wat \u00a0deze apps teweeg kunnen brengen. Dat leidde tot drie prikkelende ontwerpen over omgaan met macht, veiligheid en nieuwe sociale structuren. Onder het motto Alleen samen we krijgen we corona-apps onder controle<\/em> presenteerden de makers hun ontwerpen aan experts en publiek in een speciale appathon<\/a> parallel aan de appathon van VWS. De ontwerpen zijn genomineerd voor de Dutch Design Award, en fungeren komende maand als brandstof voor een maatschappelijk debat over de ethische implicaties van open-up technologie.<\/p>\n<\/div>\n

Inmiddels kunnen we concluderen dat het maatschappelijke debat over de beruchte app die bepaalt of je naar buiten mag<\/a> een jaar te vroeg was. Want de CoronaCheck-app\u00a0 \u0336 de nieuwe app van de overheid waarmee we moeten aantonen dat we coronavrij zijn\u00a0 \u0336 bepaalt pas \u00e9cht of je ergens naartoe kunt. En dat is niet het enige. Nu de samenleving voorzichtig aan meer opengaat, is er een wildgroei aan open-up-apps<\/a> en technologische hulpmiddelen die moeten waarborgen dat we corona–<\/em>proof de hort op kunnen. Denk bijvoorbeeld aan looproute-apps<\/a> die ons op 1,5 meter afstand moeten houden, shop-stoplichten<\/a> om overvolle winkels te voorkomen, en meld-apps waarmee we overvolle recreatieplekken<\/a> bij handhavers kunnen melden.<\/p>\n

Schreeuwden we eerst nog moord en brand<\/a> vanwege een app die zou bepalen of we naar buiten mogen, nu vinden we de controle-samenleving vanwege corona en alle open-up-technologie\u00ebn de normaalste zaak van de wereld. Want we zijn het zat en hebben er alles voor over weer wat meer te kunnen ondernemen. Maar in onze wanhopige poging om zo snel mogelijk weer terug te gaan naar het oude normaal, verkwanselen we het potentieel van de pandemie als gamechanger<\/em>.<\/p>\n

technologische controlestaat<\/h5>\n

Edward Snowden, surveillance klokkenluider van het eerste uur, waarschuwde<\/a> aan het begin van de pandemie dat een technologische controlestaat goed kan gedijen wanneer er sprake is van een gemeenschappelijke bedreiging. Tijdens een pandemie worden overhaaste beslissingen genomen waar we normaal gesproken\u00a0 \u0336 met goede redenen\u00a0 \u0336 jaren over doen. De maatregelen die tijdens een crisis worden ge\u00efmplementeerd, zijn vaak minder tijdelijk dan we denken.<\/p>\n

Zo maakte de achteraf niet zo tijdelijke Patriot Act het mogelijk dat Amerikaanse burgers tot op de dag van vandaag makkelijker worden afgeluisterd. Nu de corona-surveillance blijft toenemen waarschuwt Snowden: \u2018The emergency never ends, these monitoring systems will not only be used to monitor our health<\/em>.\u2019<\/p>\n

Omdat we te maken hebben met een dodelijke pandemie, hebben we controle en overzicht nodig. Alle technologie die daaraan bijdraagt is legitiem, althans, dat is de heersende gedachtegang. Maar wanneer we uitzoomen en kijken naar de langere termijn, is de redenering dat alles geoorloofd is om weer veilig naar buiten te kunnen helemaal niet zo logisch en vanzelfsprekend.<\/p>\n

Het perspectief van Ellul dreunt na in alles om ons heen. In RIVM-modellen, besmettingscijfers, IC-getallen en surveillance-systemen die steeds meer bepalen hoe we ons moeten gedragen.<\/p><\/blockquote>\n

De Franse socioloog Jacques Ellul (1912 – 1994) schreef in de jaren tachtig het baanbrekende boek The Technological System<\/em>. Daarin laat hij zien dat onze wereld niet wordt aangestuurd door machtige bedrijven, politieke besluitvorming, of \u2013 helaas voor alle complotdenkers \u2013 een kleine elite. Nee, de wereld wordt aangestuurd door technologie. Niet in de vorm van machines en apparaten, maar in de vorm van een alles overkoepelend technologisch systeem<\/a> waarin al onze politieke, economische, sociale, morele, en culturele subsystemen zijn ingebed.<\/p>\n

Technologie is sinds de industri\u00eble revolutie zo allesbepalend geworden, dat het een autonome kracht is geworden waar we ons niet meer kritisch toe kunnen verhouden. Het technologische systeem heeft een eigen dynamiek; het drijft zichzelf aan met eigen wetten en regels. Volgens Ellul kunnen mensen niet meer voorbij dit technologische systeem kijken. Sterker nog, we zijn er dusdanig mee versmolten dat we niet eens beseffen dat we erin zitten.<\/p>\n

Het perspectief van Ellul dreunt na in alles om ons heen. Bijvoorbeeld in de manier waarop we ons vastklampen aan RIVM-modellen, besmettingscijfers, IC-getallen en surveillance-systemen die steeds meer bepalen hoe we hoe we ons moeten gedragen. Meten is weten, is het adagium. Maar meten betekent ook vergeten. Wie voorbij het technologische systeem kijkt, ziet dat er heel veel dingen zijn die we niet kunnen kwantificeren maar die wel heel belangrijk zijn.<\/p>\n

Zo zijn er steeds meer groepen die aandacht vragen voor de schade van de coronamaatregelen zelf. Psychisch welbevinden en financi\u00eble problemen zien we namelijk niet terug in de besmettingsmodellen en openingsstatistieken van de achtuurjournaals. En dat geldt ook voor de sociale schade<\/a> die corona-surveillance met zich meebrengt. Het alziende oog van de overheid gaat voor steeds meer groepen gepaard met een gevoel zich te moeten conformeren<\/a> aan het plaatje van de perfecte burger om maatschappelijke uitsluiting te voorkomen.<\/p>\n

Naast de teloorgang van het niet-kwantificeerbare coronaleed, zien we Ellul\u2019s perspectief ook terug in onze omgang met de dood. Technologie heeft ervoor gezorgd dat de dood een technisch probleem is geworden dat kosten wat het kost moet worden opgelost. Om dat voor elkaar te krijgen moet iedereen hoge concessies doen. Maar ook hier geldt: wie voorbij het technologische systeem kijkt ziet iets anders. Ja, de dood is een probleem dat moet worden opgelost. Maar niet ten koste van het leven zelf.<\/p>\n<\/span>Lees ook<\/span>Datadenker Francesca Bria: 'Hoe we met data omgaan is de kern van onze democratie'<\/span>9 maart 2021<\/span><\/span><\/a>\n

Zo verklaart<\/a> de Vlaamse wetenschapshistoricus Bert de Munck: \u2018Ouderen wordt verboden om hun kleinkinderen te zien. Jongeren mogen nauwelijks met vrienden omgaan. Het wordt allemaal als onvermijdelijk voorgesteld, maar dit gaat over de essentie van ons mens-zijn. Om de ziekte in te dammen en de dood te bezweren mag blijkbaar het leven zelf worden opgeschort. Nochtans blijft het aantal gezonde levensdagen dat er gemiddeld mee wordt gewonnen heel beperkt.\u2019<\/p>\n

Sommigen vinden deze redenering respectloos naar oudere generaties. Maar dat is makkelijk oordelen. In een commercieel zorgsysteem met een toenemend personeels- en financieringstekort is de ongemakkelijke vraag wat een mensenleven mag kosten en wanneer iemand is uitbehandeld een nuchtere realiteit. Bovendien worden we steeds ouder en krijgen we door klimaatverandering vaker te maken met woekerende virussen. We zullen in toekomst dus wel vaker met dit soort ongemakkelijke vragen te maken krijgen.<\/p>\n

beheersing ten koste van het leven zelf<\/h5>\n

In plaats van alle coronakritiek over dezelfde kam te scheren en bij voorbaat al te diskwalificeren als virusbagatellisering, komen we verder met een genuanceerd gesprek over de vraag hoe we in de toekomst met virussen moeten omgaan. Want hoe aantrekkelijk het ook lijkt om met een systeem van fieldlabs, check-apps, en massa-surveillance pandemie\u00ebn te beheersen, het is een vat vol teleurstellingen. Technologische beheersing is uiteindelijk \u2013 hoeveel privacy we ook overboord gooien\u00a0 \u2013 een illusie gebaseerd op menselijke zelfoverschatting en kortetermijndenken.<\/p>\n

Groene vinkjes bij de deur geven een gevoel van controle. Maar controle is niet hetzelfde als het probleem bij de wortel aanpakken. Zo twitterde viroloog Marion Koopmans of we die 700 miljoen euro die nu naar open-up experimenten gaan ook niet kunnen investeren in onderzoek naar pandemiepreventie.<\/p>\n

\n