Iemand die uit louter politieke dwarsigheid bij herhaling beweert dat het coronavirus \u2018maar een griepje\u2019 is heeft zich afgesloten voor de evidente bewijzen van het tegendeel. Hij houdt zich doof, laat niets door dat hem van zijn stuk zou kunnen brengen. Hij zal zich ook niet over de grenzen ori\u00ebnteren zodat hij kan zien dat het in Engeland, Duitsland, Frankrijk, Itali\u00eb of Brazili\u00eb allerminst om iets onschuldigs gaat. Het is een geval van groteske en historische domheid om je af te sluiten voor de bewijzen van het tegendeel van een griepje. Er moet bijna sprake zijn van een sadistisch genoegen bij dit bagatelliseren van het coronavirus.<\/p>\n
Van Boxsel brengt in zijn boek de domheid in de praktijk door zijn eigen beweringen te ondergraven.<\/p><\/blockquote>\n
Dat degene die het coronavirus maar voor een griepje houdt ooit zal beseffen dat hij een stommiteit heeft begaan wordt door Matthijs van Boxsel in zijn nieuwe boek De topografie van de domheid<\/em> voor onmogelijk gehouden. Van Boxsel hanteert namelijk een \u2018basisparadox\u2019 die dat verhindert. Volgens Van Boxsel is \u2018geen mens intelligent genoeg om zijn eigen domheid te begrijpen. Dom is altijd de ander.\u2019<\/p>\n
Dat is een verstrekkende uitspraak. Je moet er altijd rekening mee houden dat Van Boxsel zich er wel weer uit zal redeneren (hij is tenslotte een idiot savant<\/em>, iemand die even dwaas als geleerd is), maar hier zegt hij in feite dat mensen nooit tot enige zelfkennis kunnen komen en nooit zullen erkennen dat ze een domheid hebben begaan. Het klassieke \u2018ken uzelf\u2019 als aansporing bestaat bij Van Boxsel kennelijk even niet, althans niet als het om domheid gaat.<\/p>\n
het verschijnsel domheid<\/h5>\n
Het is niet zo gek om te denken dat Van Boxsels nieuwe boek, net als de vorige twee De encyclopedie van de domheid<\/em> en Morosofie<\/em>, een verdere systematische studie over het verschijnsel domheid zal zijn. Het is weer een fontein van eruditie, maar een afstandelijke studie is het maar in schijn.<\/p>\n
Van Boxsel is een ironische <\/em>geleerde die veel latijn (echt en potjes) en moeilijke woorden hanteert. Hij slaat kennis hoog aan, maar neemt haar ook niet erg serieus. Van Boxsel brengt in zijn boek de domheid in de praktijk door zijn eigen beweringen te ondergraven. Er wordt niet uit de hoogte gedaan over de domheid, maar er wordt over geschreven en gedacht als lotgenoot, als iemand die zelf onderhevig is aan de wetten van de domheid. Dat komt het beste tot uiting in de openlijke tegenstrijdigheden die van Boxsel cultiveert: dat hij op de ene pagina dit beweert en op een andere dat. Van Boxsel ziet namelijk \u2018alle cultuuruitingen als onderling tegenstrijdige pogingen greep te krijgen op de domheid\u2019.<\/p>\n
Neem de kern van De topografie van de domheid<\/em>: dat bepaalde plaatsen, zeg Domburg of Kampen, worden aangemerkt als steden waarin sinds lange tijd domheid heerst, in de folklore en in de verhalen over de stad. Van Boxsel illustreert uitvoerig aan de hand van de geschiedenis en veel anekdotes dat de stad Kampen \u2018de beruchtste domplaats van de Nederlanden\u2019 is. De stad is \u00e9\u00e9n archief aan domheid. Maar vrij in het begin van zijn boek heeft Van Boxsel geschreven dat zijn boek de speurtocht is \u2018naar iets [de domheid] dat geen eigenlijke plaats heeft, dat atopisch is.\u2019 De domheid is namelijk overal.<\/p>\n
Van Boxsel maakt het desondanks wel heel specifiek en topisch<\/em> door van Kampen een plaats te maken waar de domheid meer dan thuis is: \u2018De Kampenaar bevrijdt ons tijdelijk uit de gevangenis van de logische categorie\u00ebn en onthult denkmogelijkheden die zo absurd zijn dat ze weer veelbelovend worden.\u2019<\/p>\n
domheid is ongrijpbaar<\/h5>\n
Je zou denken dat in een boek over domheid die domheid enigszins grijpbaar<\/em> zal worden gemaakt. Domme Belgenmoppen, bijvoorbeeld, zou je grijpbaar kunnen noemen. Zoals die waarin gevraagd wordt waarom Nederlanders zo gek zijn op Belgenmoppen. Omdat ze zo goedkoop zijn. Hoe concreet grijpbaar zo\u2019n mop ook is, Van Boxsel blijft maar herhalen dat de domheid ongrijpbaar is (\u2018Domheid is per definitie ongrijpbaar\u2019). Hij zegt op speurtocht te zijn \u2018naar de ongrijpbare gekte van Nederland.\u2019<\/p>\n
De topografie van de domheid<\/em> is vooral een boek om je over te verbazen.<\/p><\/blockquote>\n
Maar zo ongrijpbaar is de domheid niet wanneer hij er een boek vol aan voorbeelden van geeft. Zoals deze: vier inwoners van een dorp dragen met vereende krachten een paard door de wei om te voorkomen dat het dier de prille plantjes zou vertrappen. Grijpbaar dom is ook dat alle goede opleidingen zich niet in Kampen, maar in het nabije Zwolle vestigen (vandaar \u2018Zwolle, het brein van Kampen\u2019). In Kampen bloeide de zoutindustrie. Vandaar dat Nederland een zouteloze prak zou zijn zonder Kampen. Van iemand die een domme streek heeft uitgehaald wordt gezegd: \u2018Hij komt van Kampen\u2019. Aan zelfspot heeft Kampen ondertussen geen gebrek, gezien boeken als De vermakelijke Kamperstreken. <\/em><\/p>\n
Van Boxsel wordt zelf ongrijpbaar wanneer hij schrijft: \u2018Strikt genomen is het niet van belang dat Kampen verwijst naar een bestaande plaats in Nederland\u2019. Van Boxsel wil wel en niet greep krijgen op de domheid. Het lijkt wel alsof hij wil bewijzen dat de \u2018epimethe\u00efsche daad\u2019 bestaat: de handeling \u2018 die slaagt in zijn mislukking\u2019. Waarmee Van Boxsel even vermakelijk als vermoeiend is.<\/p>\n
domdaden<\/h5>\n
De topografie van de domheid<\/em> is vooral een boek om je over te verbazen. De chique vormgeving van het boek is allesbehalve dom. Wat Van Boxsel allemaal tevoorschijn tovert over \u2018domdaden\u2019 in tekst en verrassende illustraties zal cultuurhistorisch voor de meeste lezers nieuw zijn, behalve als je Kampenaar bent of een inwoner van een ander \u2018domoord\u2019. Die kunnen enigszins vertrouwd zijn met de folklore.<\/p>\n
Het gehalte aan regionale kennis die men in het Meertens Instituut verzamelt is groot. Het gevaar van zoveel kennis over domheden is dat het onthouden op de proef wordt gesteld, hoe aangenaam opgediend ook door Van Boxsel. Het is kennis waarvan de bruikbaarheid, afgezien van de humor, gering is. Het is vrijgezellenkennis, de vruchtbaarheid is nagenoeg nihil. Door hun suffigheid hebben domheden een minimaal inspirerende werking.<\/p>\n
Wat te doen met de wetenschap dat de Kampenaren voor een festiviteit een praalwagen bouwden. Dat siert hen natuurlijk, maar op de feestelijke dag zelf kon hij niet door de stadspoort. Een Kampenaar loopt \u2018s nachts rondjes bij een straatlantaarn. Als een omstander vraagt wat hij doet, antwoordt de man: \u2019Ik ben mijn sleutels ergens in de bosjes verloren, maar hier is licht.\u2019<\/p>\n\n