{"id":495723,"date":"2021-04-07T05:00:27","date_gmt":"2021-04-07T03:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=495723"},"modified":"2021-04-07T12:44:29","modified_gmt":"2021-04-07T10:44:29","slug":"wellnessrechts-yogales-broeinest-complottheorieen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/wellnessrechts-yogales-broeinest-complottheorieen\/","title":{"rendered":"De opkomst van \u2018wellnessrechts\u2019: yogales als broeinest van complottheorie\u00ebn"},"content":{"rendered":"<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/1023847606&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=true&amp;show_comments=false&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=false\" width=\"100%\" height=\"120\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><br \/>\n<em>Dankzij Blendle kun je dit verhaal ook beluisteren.<\/em><\/p>\n<p>Vaccineren? Daar moest de <em>wellness<\/em>-influencer een beetje om lachen. Ik was bij haar over de vloer tijdens de research voor mijn eerste boek toen ze me vertelde dat ze niet van plan was haar kinderen te laten inenten tegen mazelen of de bof. Zijzelf was ook niet inge\u00ebnt: haar moeder was net als zij voorstander van \u2018eigen onderzoek\u2019 als het ging om voeding en gezondheid, en fel tegen \u2018farmaceutische maffiaproducten\u2019 als vaccins. Dit waren mensen die al <em>slow juiceden <\/em>in de jaren negentig; die <em>raw food <\/em>aten toen Rens Kroes nog niet eens geboren was. Ging de overheid hen nu echt vertellen wat wel en niet gezond was? Voor hen bepalen dat ze hun kinderen moesten volspuiten met \u2018chemische rommel\u2019? Dacht het niet.<\/p>\n<p>Het was de eerste keer dat ik direct geconfronteerd werd met de samenkomst van het geloof in yoga en <em>self care<\/em> enerzijds en anderzijds een diep wantrouwen tegenover alles wat met \u2018hogerhand\u2019 te maken heeft \u2013 van de landelijke politiek tot de mondiale farmaceutische industrie.<\/p>\n<h5>Ikke ikke mentaliteit<\/h5>\n<p>Afgelopen maand, rond de verkiezingen, werden we collectief geconfronteerd met het idee van \u2018yogarechts\u2019: mensen die zichzelf spiritueel noemen en \u00f3\u00f3k aanhanger zijn van complottheorie\u00ebn over corona en de <em>deep state<\/em>. Een Instagrampost van journalist Roxane van Iperen, waarin ze uitlegde dat juist \u2018vrije types\u2019 geregeld Forum, PVV of JA21 stemden, ging viraal. Niet gek, vond Van Iperen: het ging hier om een \u2018geprivilegieerde groep\u2019 die \u2018vooral met zichzelf\u2019 bezig is.<\/p>\n<p>Zorgen alom \u2013 stemden yogi\u2019s nu ook al op Thierry? Waar ging het heen met deze wereld?<\/p>\n<p>Ik snapte de opwinding, maar was ook verbaasd. Mijn sociale media-feed \u2013 waarin de post van Van Iperen constant werd gedeeld vergezeld van verontwaardigde teksten \u2013 deed me vooral denken aan mensen die ontzettend schrikken als ze horen dat er in hun eigen stad \u00f3\u00f3k PVV wordt gestemd. \u2018Toch niet in deze buurt?\u2019<\/p>\n<p>Wie de afgelopen jaren had opgelet \u2013 op YouTube, op talkshowtafels of simpelweg tijdens de yogales \u2013 had de versmelting tussen spiritualiteit, complottheorie\u00ebn en een sterke <em>ikke ikke ikke<\/em>-mentaliteit eigenlijk niet kunnen missen.<\/p>\n<blockquote><p>Er is bijna geen groot (tech)bedrijf waar niet ook een of andere sjamaan in dienst is die de chakra\u2019s van de medewerkers controleert en in de gaten houdt of de algehele energie nog wel <em>clear <\/em>is.<\/p><\/blockquote>\n<p>Het begint al met het idee dat yoga en mindfulness alternatief zouden zijn \u2013 voorbehouden aan vrijdenkers, aan mannen met dreadlocks en vrouwen in harembroeken die de hele dag zitten te <em>chanten<\/em>. Spiritualiteit was misschien ooit niche, maar is inmiddels goed voor een industrie waarin jaarlijks wereldwijd rond de 80 miljard Amerikaanse dollar omgaat. Yoga- en meditatiecentra schieten in zo\u2019n beetje elke grote westerse stad als paddenstoelen uit de grond. Mijn eigen Amsterdamse yogaschool opende haar deuren in 2006 en heeft inmiddels vier vestigingen in Amsterdam, plus nog een in Den Haag \u2013 allemaal even ruim en luxueus opgezet.<\/p>\n<p>Ondertussen hoef je voor een lesje yin\/yang allang niet meer naar de yogaschool. Er zijn yogaklasjes in vrijwel elke sportschool \u2013 van Vondelgym tot Basic Fit. Er worden lessen mindfulness aangeboden op zo ongeveer elk kantoor op de Zuidas. Er is bijna geen groot (tech)bedrijf waar niet ook een of andere sjamaan in dienst is die de chakra\u2019s van de medewerkers controleert en in de gaten houdt of de algehele energie nog wel <em>clear <\/em>is. Ja, spiritualiteit was ooit niche, maar is nu harstikke mainstream. Je verbazen over het feit dat mensen aan yoga doen \u00e9n Forum stemmen is eigenlijk zoiets als je verbazen over het feit dat mensen Forum stemmen \u00e9n wel eens naar de Praxis gaan.<\/p>\n<h5>Neoliberaal product<\/h5>\n<p>Hoe yoga en mindfulness zo mainstream konden worden in een maatschappij die ogenschijnlijk draait om heel andere dingen \u2013 winst, concurrentie, succes \u2013 legt Ronald E. Purser uit in zijn boek <em>McMindfulness. <\/em>De crux is, zegt Purser, dat moderne spiritualiteit in wezen een neoliberaal product is. Yoga, meditatie, HeadSpace: het is allemaal gericht op ontstressen, met als onderliggend doel daarna weer keihard door te draaien in de dagelijkse <em>ratrace<\/em>. Hoewel verre verwant van het hindoe\u00efsme \u2013 waarin wordt gestreefd naar verlichting en niet meer handelen vanuit het ego \u2013 gaat mindfulness inmiddels vooral om persoonlijk gewin en zelfoptimalisatie. Zoals Slavoj \u017di\u017eek het eens verwoordde: het is een kapitalistische ideologie die mensen helpt mee te draaien in haar systeem terwijl ze ondertussen de uiterlijke schijn van mentale gezondheid behouden.<\/p>\n<p>Intussen is er in de wereld van de spiritualiteit al veel langer sprake van het verkopen van \u2018waarheden\u2019 die wat onderliggend fundament betreft doen denken aan Baudets theorie\u00ebn over \u2018cijona\u2019, zoals hij corona noemt. Rens Kroes riep haar 280.000 Instagramvolgers in 2016 bijvoorbeeld op tot het drinken van klei \u2013 dat zou volgens haar overtollig vocht absorberen en goed zijn tegen \u2018negatieve straling\u2019. En hoewel artsen massaal waarschuwden Kroes\u2019 advies niet op te volgen, verloor ze er geen volgers om \u2013 inmiddels staat haar teller op 360.000. Haar zus Doutzen raadde haar miljoenen volgers afgelopen jaar nog aan een gal- en leverreiniging te doen door een combinatie van vasten en het drinken van appelsap en aangelengd zout. Weer stonden artsen in de rij om uit te leggen dat dit dieet niet werkt en mogelijk zelfs schadelijk is.<\/p>\n<blockquote><p>Op mijn eigen yogaschool wemelt het van de mensen die er alternatieve gedachten op na houden als het gaat om gezondheid en medicijnen.<\/p><\/blockquote>\n<p>De meiden van vegan-platform The Green Happiness zaten in 2016 heel serieus bij <em>RTL Late Night<\/em> uit te leggen dat je beter geen eieren kan eten, omdat dat de menstruatie is van een kip. De opgetrokken wenkbrauwen van presentator Humberto Tan spraken boekdelen. Hun kook- en lifestyleboeken werden evengoed bestsellers \u2013 ondanks offici\u00eble waarschuwingen vanuit het Voedingscentrum.<\/p>\n<p>Op mijn eigen yogaschool wemelt het van de mensen die er alternatieve gedachten op na houden als het gaat om gezondheid en medicijnen. Yogadocenten leggen me uit dat ik mezelf het beste met sesamolie kan insmeren als ik last heb van een droge huid. Gevoelens van stress en disbalans? Elke ochtend Aloe Vera sap drinken en een maansteen onder je kussen. En natuurlijk zo vaak mogelijk heilig hout branden, om je huis te reinigen van slechte energie.<\/p>\n<p>Al deze tips heb ik opgevolgd \u2013 meer als hobbyisme dan als serieuze strategie. De sesamolie combineerde ik bijvoorbeeld met de hormoonzalf die ik al jaren op doktersrecept smeer tegen eczeem. Dat is denk ik wat een yogaschool \u2013 naast een plaats van fysieke uitdaging en ontspanning \u2013 voor mij is: een plek om even te ontsnappen aan het dagelijks leven. Aan sociale verplichtingen, aan het nieuws, aan werk. Je komt er samen met mensen die je alleen kent van yoga, je telefoon staat er altijd uit. Zolang je binnen bent, geloof je alles wat de yogadocent zegt. Als je weer naar buiten loopt, is er weer de dagelijkse realiteit van de NOS, van je WhatsApp-groepen en van je eigen rationele geest.<\/p>\n<h5>Sociaal bewijs<\/h5>\n<p>Ja, voor mij vormt yoga ook een tamelijk neoliberale oplossing: een ontsnapping aan de dagelijkse <em>ratrace <\/em>die er tegelijkertijd voorbereiding \u00e9n onderdeel van is \u2013 een abonnement kost 80 euro per maand.<\/p>\n<p>Pas toen een yoga-vriendin afgelopen jaar corona kreeg, begon ik in te zien dat yoga misschien wel net zo kan werken als een YouTube-algoritme. Mijn zieke vriendin wilde enkel medisch advies opvolgen van haar yogalerares \u2013 ze weigerde naar de huisarts te gaan, of naar de GGD, \u2018want wat weten die nou\u2019.<\/p>\n<blockquote><p>Zoals mensen die zich onveilig, ongehoord en ongezien voelen sneller de <em>rabbit hole <\/em>van complottheoriefilmpjes in worden getrokken op sociale media, zo was mijn vriendin in een onzekere periode gevallen voor de \u2018alternatieve idee\u00ebn\u2019 vanuit de yoga-<em>believers<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n<p>Deze vriendin is in principe even hoogopgeleid als ik, en net zo welvarend. Ze had wel onlangs haar werk verloren en al een tijd weinig sociaal contact. Waar yoga voor mij een ontsnapping is aan een leven vol mondige vrienden en werk waarin ik constant analytisch moet nadenken, was het voor haar langzaam maar zeker haar hele wereld geworden. En zoals mensen die zich onveilig, ongehoord en ongezien voelen sneller de <em>rabbit hole <\/em>van complottheoriefilmpjes in worden getrokken op sociale media, zo was mijn vriendin in een onzekere periode gevallen voor de \u2018alternatieve idee\u00ebn\u2019 vanuit de yoga-<em>believers<\/em>.<\/p>\n<p>En voor wie begrijpt dat spiritualiteit inmiddels meer businessmodel is dan diepgeworteld geloof, is het niet verrassend dat die <em>believers <\/em>voor een groot deel aan de haal gaan met coronacomplotten. In een onzekere, stressvolle tijd grijpen <em>wellness warriors <\/em>naar een overlevingsmethode die eerder succesvol is gebleken, en die ze bovendien online steeds meer om zich heen zien, schrijft auteur en voormalig wellness-influencer Sarah Wilson in <a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/books\/2020\/sep\/15\/the-wellness-realm-has-fallen-into-conspiritualism-i-have-a-sense-why\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">een artikel<\/a> in <em>The Guardian<\/em>.<\/p>\n<p>Wilson is niet enorm verrast over de populariteit van alternatieve feiten in de spirituele hoek. De <em>wellness-wereld <\/em>is immers al langer bedreven in \u2018eigen research\u2019, schrijft ze \u2013 en in sommige gevallen komt uit die eigen research ook zinnige informatie voort (denk aan documentaires als <em>That Sugar Film <\/em>of <em>Cowspiracy<\/em>). Wel is Wilson verbaasd over hoe snel ze haar volgersschare de afgelopen maanden zag radicaliseren: onder haar posts over de situatie rond corona kreeg ze steeds meer reacties over de \u2018Deep State\u2019, 5G-complotten en bloeddrinkende satanisten. #DOYOUROWNRESEARCH kreeg een heel andere lading dan voorheen.<\/p>\n<p>Die online radicalisering heeft volgens Wilson veel te maken met een gevoel van onrust en stress onder haar volgers. \u2018Tal van onderzoeken tonen aan dat we sociaal bewijs doorgaans veel meer geloven dan wetenschappelijk bewijs,\u2019 schrijft ze. We willen bij een groep horen, ons veilig voelen \u2013 zeker als de wereld om ons heen ineens heel onveilig overkomt. De motivatie van het massaal onderzoeken en delen van complottheorie\u00ebn is vergelijkbaar met het massaal inslaan van wc-papier, schrijft Wilson. \u2018Mensen doen het omdat andere mensen het doen.\u2019 Het probleem is alleen dat research via YouTube natuurlijk iets anders is dan degelijk, wetenschappelijk gefundeerd eigen onderzoek.<\/p>\n<h5><strong>Allemaal in een bubbel<\/strong><\/h5>\n<p>Maar het is niet alleen een gevoel van sociale cohesie dat yogi\u2019s aanzet complottheorie\u00ebn te onderzoeken en te delen \u2013 daarachter zit ook een economisch motief. In <a href=\"https:\/\/www.wired.co.uk\/article\/yoga-disinformation-qanon-conspiracy-wellness\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">een artikel voor <em>Wired <\/em><\/a>beschrijft C\u00e9cile Guergin, onderzoeker bij het Institute for Strategic Dialogue in Londen, dat ze in eerste instantie verbaasd was om idee\u00ebn over QAnon terug te vinden in een subcultuur die ze zelf \u2013 als parttime yogadocent \u2013 van binnenuit goed dacht te kennen.<\/p>\n<p>Via een <em>follow the money<\/em>-denkmodel kwam ze vervolgens tot de conclusie dat in elk geval een deel van deze \u2018radicalisering\u2019 economisch gemotiveerd is. 2020 zorgde voor een stijging van 23 procent in het aantal sluitingen van Amerikaanse yogascholen, waardoor een hoop docenten \u2013 vaak freelancers \u2013 zonder werk en inkomen kwamen te zitten. Het enige dat nog over was van hun dagbesteding en inkomen, was de mogelijkheid les te geven via Zoom, YouTube of Instagram Live. Deze werkloos geworden yogadocenten konden eigenlijk maar \u00e9\u00e9n ding proberen: volgers krijgen.<\/p>\n<p>En als we iets van corona hebben geleerd, is het wel hoe je volgers moet verzamelen op sociale media. Guergin beschrijft hoe verschillende yoga-influencers tienduizenden nieuwe volgers kregen toen ze zich kritisch gingen uitlaten over de pandemie, de maatregelen en de mogelijkheid van \u00e9\u00e9n groot complot vanuit de overheid, de farmaceutische industrie en Bill Gates. Er zijn tal van internationale wellness-influencers (type moeders met vier kinderen die de hele dag lachend smoothies drinken) die hun volgersaantallen exponentieel zagen toenemen na het posten over QAnon of andere coronacomplotten. Veel van die grote wellness-influencers hebben volgers over de hele wereld \u2013 vermoedelijk ook in Nederland.<\/p>\n<p>Roxane van Iperen schreef in haar post over spirituele vrouwen die zich \u2013 mede dankzij het hoge salaris van hun man \u2013 doorgaans fulltime op hun eigen geluk kunnen richten, en zich door corona voor het eerst beperkt voelden in die vrijheid. Gevolg: ze gaan meteen \u2018<em>fullblown fuck the world<\/em>\u2019, schreef Van Iperen \u2013 en stemmen op extreemrechtse corona-ontkenners.<\/p>\n<blockquote><p>Door altijd maar in onze bubbel te blijven, reduceren we de leden van andere bubbels tot karikaturen \u2013 en zijn we verbaasd als mensen die enigszins op onszelf lijken zo anders denken dan wij.<\/p><\/blockquote>\n<p>Ondertussen bestond de connectie tussen spiritualiteit en complotdenken al langer, net als de samensmelting van <em>wellness <\/em>en vergaand neoliberalisme. De ophef over de vermeende opkomst van \u2018yogarechts\u2019 was vooral een voorbeeld van hoezeer we allemaal in een bubbel zitten \u2013 een bubbel die eigenlijk maar eens per vier jaar echt wordt doorgeprikt. Ja, mogelijkerwijs is die vrouw die altijd naast je zit bij yin yoga een PVV-stemmer: als je eens met haar in gesprek was gegaan, in plaats van meteen na de les \u2018helemaal opgeladen\u2019 weer door te rennen naar je volgende afspraak, was je daar minder verbaasd over geweest. Door altijd maar in onze bubbel te blijven, reduceren we de leden van andere bubbels tot karikaturen \u2013 en zijn we verbaasd als mensen die enigszins op onszelf lijken zo anders denken dan wij.<\/p>\n<p>De opkomst van \u2018wellnessrechts\u2019 zegt zeker een hoop over de samenleving waarin we leven. Maar de verbazing erover misschien nog wel meer.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\ufeff Dankzij Blendle kun je dit verhaal ook beluisteren. Vaccineren? Daar moest de wellness-influencer een beetje om lachen. Ik was bij haar over de vloer tijdens de research voor mijn eerste boek toen ze me vertelde dat ze niet van plan was haar kinderen te laten inenten tegen mazelen of de bof. Zijzelf was ook [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-495723","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-samenleving","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Doortje Smithuijsen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/495723","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=495723"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/495723\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Doortje Smithuijsen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=495723"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=495723"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}