Mariana Mazzucato (52) is Italiaans en Amerikaans en woont in Londen. Ze spreekt Engels met een Amerikaans accent, en inderdaad, dat gaat in het kenmerkende tempo van een rasechte Italiaanse. De wereldberoemde econome (haar bijnamen vari\u00ebren van \u2018De vrouw die Piketty versloeg\u2019 tot \u2018De angstaanjagendste econoom ter wereld\u2019) heeft opnieuw een boek uit \u2212 het vorige is nog maar twee jaar oud. Mission Economy. A Moonshot Guide to Changing Capitalism <\/em>heet het. En net als haar vorige boeken heeft het als doel onze idee\u00ebn over hoe de economie werkt fundamenteel te veranderen.<\/p>\n Daar begon ze mee in 2013, met haar boek De ondernemende staat<\/em>. Daarin zette voor het eerst uiteen hoe ons idee van de overheid binnen de economie achterhaald is, hoe juist de overheid kon zorgen voor economische groei. Een overheid is niet een logge ambtenarenmoloch die alleen van pas komt als de pleuris uitbreekt \u2013 nee, een overheid kan ook investeren, kan markten helpen m\u00e1ken in plaats van ze alleen te beteugelen.<\/p>\n Sinds Mazzucato ziet de politiek de techondernemers goeddeels voor wat ze zijn: slim en innovatief. Maar ook: niets zonder publieke investeringen.<\/p><\/blockquote>\n Ze gaf het destijds baanbrekende voorbeeld van de iPhone, en beargumenteerde hoe investeringen vanuit de Amerikaanse overheid er mede voor hadden gezorgd dat die telefoon tot stand kwam, van de navigatietechnologie tot aan Siri. Het voorbeeld is inmiddels z\u00f3 vaak gebruikt dat het een grijsgedraaide plaat is.<\/p>\n En toch: het idee dat \u00e9\u00e9n Steve Jobs-achtig genie, opgesloten in een garage in Sillicon Valley, in zijn eentje verantwoordelijk is voor technologische vooruitgang, werd er definitief mee onderuitgehaald. Sinds Mazzucato ziet de politiek de techondernemers goeddeels voor wat ze zijn: slim en innovatief. Maar ook: niets zonder publieke investeringen.<\/p>\n Een paar jaar later schreef ze De waarde van alles<\/em>, een boek over, nou ja, de waarde van alles, waarin ze te rade gaat bij de belangrijkste economische denkers in de geschiedenis. Wat van waarde is, zo noteerde Mazzucato al ver voordat de coronacrisis een term als \u2018cruciaal beroep\u2019 introduceerde, wordt lang niet altijd gereflecteerd in de prijs. Ofwel: we verwarren prijs met waarde, en daar gaat het voor een belangrijk deel mis binnen het economisch denken. We denken dat als iets veel geld oplevert, of als iemand een hoog salaris verdient, hij of zij ook veel toevoegt aan ons dagelijks bestaan.<\/p>\n Het jaar 2020 bewees haar punt: leraren, vakkenvullers en zorgmedewerkers stonden in de frontlinie tijdens de crisis, maar verdienen het minst, tenzij applaus meetelt als loon.<\/p>\n Mariana Mazzucato vult daarmee een intellectuele leemte die de economische crisis van 2008 achterliet, waar ook economen als Thomas Piketty<\/a> en Kate Raworth<\/a> zich begeven. Haar ster rees in gelijke tred met de veranderende tijdgeest: politici kloppen graag bij haar aan, zoals de Schotse premier Nicola Sturgeon en het Amerikaanse Democratische parlementslid Alexandria Ocasio-Cortez. Onlangs nog polste de regering Biden haar voor advies. Mazzucato vertelt het ze graag \u2212 met gevoel voor pr plaatst ze daarna een foto van de ontmoeting op Twitter.<\/p>\n Haar nieuwste boek is in die zin niet nieuw: haar overkoepelende boodschap is onveranderd. Met Mission Economy<\/em> (de Nederlandse vertaling Moonshot: Grootse missies voor onze economie en samenleving<\/em> verschijnt in mei) haalt ze de moonshot<\/em> van stal, de Apollo-missies die leidden tot wat tot dan toe onmogelijk was: een man op de maan. Juist die gebeurtenis laat volgens Mazzucato zien wat je nodig hebt om grootse dingen te bereiken: een duidelijk omlijnd plan, een goede samenwerking tussen overheden en de private sector, een helder tijdspad hoe dat doel te bereiken.<\/p>\n Nieuw is dat ze ditmaal eigenlijk deels voor eigen parochie predikt. Overheden zien allang dat ze fundamenteel zijn voor het behoud en de groei binnen de economie, sinds het uitbreken van de coronacrisis worden er miljoenen euro\u2019s uitgegeven, ook aan sectoren die tot dan toe werden weggezet als \u2018te duur\u2019 of \u2018ineffici\u00ebnt\u2019 \u2212 zoals het onderwijs.<\/p>\n Een econoom die stelt dat overheden juist cruciaal zijn voor het functioneren van de economie, dat het verhaal van Ronald Reagan (\u2018The nine most terrifying words in the English language are: I am from the government, and I am here to help\u2019<\/em>) niet klopt: het is een boodschap waar beleidsmakers en ambtenaren zich, na jaren van bezuinigingen, aan laven. Tegelijkertijd laat de coronacrisis ook zien dat een ondernemende overheid \u2212 mild uitgedrukt \u2212 geen panacee is voor al wat schort aan het huidig kapitalisme. Ze kan bepaald niet alles.<\/p>\n Hoe kijkt u naar misschien wel het grootste moonshot van het moment: de coronavaccins? Europa loopt achter op het Verenigd Koninkrijk. Terwijl juist de EU veel van uw boodschap lijkt te hebben begrepen: ze onderhandelde met pharmaceuten over aansprakelijkheid, ze bedongen een lagere prijs zodat de belastingbetaler de kas van Big Pharma niet teveel zou spekken. Aan de andere kant heb je het VK, dat iemand uit het bedrijfsleven aan het hoofd van de taskforce zette waarbij deze dingen veel minder belangrijk waren. En als dit inderdaad een race is, dan heeft het VK gewonnen.<\/em><\/p>\n \u2018Ok\u00e9, let me break this down<\/em>. Ten eerste: het vaccin is een product, geen moonshot<\/em>. Een moonshot is een doel, zoals: de hele wereld vaccineren. Daar zijn we nog lang niet, ook het VK niet, dus laten we zorgen dat dat het doel blijft. Maar dan nog. De vaccins worden nu het AstraZeneca-vaccin genoemd, of het Pfizer-vaccin. Ja, er zitten private partijen in. Privaat geld. Maar daarmee vergeten we opnieuw dat aan al die vaccins enorme investeringen vooraf zijn gegaan, investeringen die door de staat zijn gedaan in veel eerdere stadia, dus lang v\u00f3\u00f3r de coronacrisis. Ook vanuit de EU.\u2019<\/p>\n Maar feit blijft dat de EU enorm achterloopt op het Verenigd Koninkrijk.<\/em><\/p>\n \u2018Ja, they screwed up, <\/em>meer kan ik er ook niet van maken. Maar het is belangrijk om te kijken waar het \u00e9\u00e9n goed ging en het andere niet. Het Verenigd Koninkrijk heeft het niet alleen enorm goed gedaan op basis van de inkoop \u2013 vroeg onderhandeld en vooruit gepland\u2013, ook de uitrol van het vaccin door het hele land ging heel goed: dat komt dus ook door een publiek zorgsysteem, laten we dat niet vergeten. Ondanks alle bezuinigingen heeft dat het fantastisch gedaan, en het is geliefd van links tot rechts \u2212 terecht. Dus daar had je de tamelijk unieke situatie dat alles goed opgelijnd stond, en d\u00e1t is nodig voor succes, dat beschrijf ik ook in mijn boek.<\/p>\n Bij de aanloop naar de reis van de Apollo 1 zegt astronaut Gus Grissom op een gegeven moment: jongens, ik kan jullie bij ground control <\/em>niet eens horen, hoe gaan we dan in godsnaam dit ding de lucht in krijgen? Dat is voor zijn collega George Mueller het moment om te zeggen: we gooien alles om, want als we niet eens met elkaar kunnen pr\u00e1ten, dan lukt dit niet. Om maar aan te geven: alles moet kloppen, het hele systeem. Pas dan lukt zo\u2019n grote operatie. Je bent zo sterk als je zwakste schakel. Waar het bij de EU misging, is uiteindelijk op inkoop. Inkoop is cruciaal. Als je goed inkoopt, stuur je \u00f3\u00f3k markten. Je moet weten hoe je een goede deal sluit. Inkoop is cruciaal.\u2019<\/p>\n In uw boek heeft u ruim aandacht voor het falen van de overheid. We vinden overheidsfalen vaak veel erger dan het falen van de markt. Waarom?<\/em><\/p>\n \u2018Dat is een van de mythes die nog bestaat rond de private sector. Dat als de private sector faalt, ze dat doet met eigen geld. We weten sinds de vorige crisis dat dat onzin is. We denken dat als de overheid faalt, ze dat doet met ons belastinggeld. En dat is deels waar, maar ook ten dele niet.<\/p>\n We begrijpen nog steeds niet goed waar overheden hun geld vandaan halen: ze halen echt niet al hun inkomsten uit belasting. Ze cre\u00ebren geld, dat hebben we nu met de coronacrisis wel gezien. Ze lenen ook geld. Private partijen co-investeren in projecten. Dus nee, belastinggeld is niet de enige bron, en dus ook niet het enige wat over de balk gaat als er iets misgaat.<\/p>\n Zonder duidelijke missie, zonder omschrijving van dat moonshot<\/em>, gaat er snel geld naar partijen die simpelweg het sterkst lobbyen.<\/p><\/blockquote>\n Wat ook telt: we horen bij overheidsfalen eigenlijk alleen over precies dat: het falen. Niet over wat er goed gaat. Tijdens de vorige crisis gaf de regering Obama een klap geld aan onder meer twee bedrijven: Solyndra, een groen energiebedrijf, en Tesla. Het ene ging ten onder, dat is Obama nog lang nagedragen. Dat Tesla, een van de duurste bedrijven ter wereld op dit moment, niet meer zou hebben bestaan zonder die kapitaalinjectie, daar hoor je niemand over.\u2019<\/p>\n Ik vraag het ook omdat voor de coronacrisis een fonds werd aangekondigd door de Nederlandse overheid, waar ik uw denken in meende te zien: het Nationaal Groeifonds, een groot investeringsfonds waarbij de overheid miljarden wil uitlenen ten behoeve van economische investeringen. Het is mooi dat overheden dat durven, misschien wel door uw boodschap. Maar hoe weet je of zoiets goed wordt besteed? Onderkent u dat gevaar?<\/em><\/p>\n \u2018The devil is in the detail<\/em> met dit soort dingen. Inderdaad, als je niet \u00e9\u00e9n overkoepelend doel noemt, zoals bijvoorbeeld \u201cde economie CO2<\/sub>-neutraal maken\u201d, dan weet ik niet of het het gewilde effect gaat hebben. Als er wordt ingezet op een algemene term als \u201cinfrastructuur\u201d, loop je dat gevaar eerder.<\/p>\n Ik ken Nederland redelijk, het lijkt me op zich een land met al heel veel infrastructuur. Zijn er nog meer bruggen en wegen nodig? Of is het een groene infrastructuur, waarbij je ervoor gaat zorgen dat investeringen van private sector makkelijker gaan lonen omdat je als staat al de nodige investeringen hebt gedaan?<\/p>\n Zonder duidelijke missie, zonder omschrijving van dat moonshot<\/em>, gaat er snel geld naar partijen die simpelweg het sterkst lobbyen. Daar moet je echt beducht voor zijn. Wat het voorbeeld van Tesla laat zien, is bovendien hoe belangrijk het is dat je een portfolio opbouwt. Dat je niet alle ballen op \u00e9\u00e9n bedrijfstak zet. Want als je al het geld naar windmolens stuurt en dan blijkt dat het niet genoeg oplevert, you\u2019re screwed<\/em>.\u2019<\/p>\n Mazzucato zet in haar boek uiteen hoe lastig het is voor ambtenaren en bestuurders om de omslag te maken van een terugtrekkende overheid, zoals Reagan die graag zag, naar een overheid die zich w\u00e9l actief bemoeit met de economie. Ze wijt dat aan de opkomst van New Public Management<\/em>, een managementtheorie die in Amerika in de jaren tachtig populair werd en langzamerhand steeds meer westerse overheden be\u00efnvloedde. Overheden moesten zich alleen bezighouden met het minimale, en publieke sectoren dienden gerund te worden als een bedrijf. Zo kwam het dat onder invloed van NPM<\/em> zorginstellingen hun pati\u00ebnten \u2018cli\u00ebnten\u2019 gingen noemen en studenten en treinpassagiers \u2018klanten\u2019 gingen heten.<\/p>\n Het idee is dat publieke instellingen op die manier net zo effici\u00ebnt gerund konden worden als private instellingen \u2212 zonder acht te slaan op de unieke karaktereigenschappen van die publieke sector. In dit denkraam waren publieke sectoren vooral bedrijfstakken die geld kosten en niks opleveren. Zorg? Hoogste uitgavenpost voor politici. Onderwijs? Kan op bezuinigd worden.<\/p>\n ‘Ik heb niets tegen de private sector, maar de relatie met de publieke sector is op dit moment parasitair.\u2019<\/p><\/blockquote>\n Dat publieke sectoren in zichzelf ook waarde cre\u00ebren<\/em>, bijvoorbeeld omdat dokters voorkomen dat pati\u00ebnten ziek worden met alle kosten van dien, of doordat leraren kinderen goed opleiden, die vervolgens weer slimme dingen uitvinden, valt niet binnen dat frame.<\/p>\n Mazzucato merkt op dat onder deze ideologie grote bezuinigingen zijn doorgevoerd binnen het ambtenarenapparaat omdat dat beter past binnen het idee van een kleinere overheid. Leidde dat tot minder uitgaven voor de belastingbetaler? Bepaald niet. In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten werd het geld dat aan de ene kant bespaard werd op ambtenaren, aan de andere kant werd uitgegeven aan ingehuurde, externe consultants<\/a>, van bureaus als McKinsey, PriceWaterhouseCoopers en Deloitte.<\/p>\n![\"Mariana](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/DSC09882-640x853.jpg\")
<\/p>\nOverheden zijn cruciaal<\/h5>\n
![\"Mariana](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/DSC09860-640x853.jpg\")
<\/p>\nIngehuurde consultants<\/h5>\n