{"id":495047,"date":"2021-04-01T03:00:08","date_gmt":"2021-04-01T01:00:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=495047"},"modified":"2021-03-31T13:42:40","modified_gmt":"2021-03-31T11:42:40","slug":"twintig-jaar-homohuwelijk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/twintig-jaar-homohuwelijk\/","title":{"rendered":"Twintig jaar \u2018homohuwelijk\u2019: \u2018Er is minder schaamte en meer strijdbaarheid\u2019"},"content":{"rendered":"

\u2018Waar moet een Nederlandse homo of lesbo nog voor betogen?\u2019 schreef de Volkskrant<\/em><\/a> in het kader van de Roze Zaterdag van 1998. \u2018De informateurs van het tweede Paarse kabinet willen het burgerlijk huwelijk toch openstellen voor paren van het gelijke geslacht? […] Daarmee is voor veel homo\u2019s de integratie compleet en kan Roze Zaterdag vooral gezellig zijn.\u2019<\/p>\n

Het artikel gaat verder in op het \u2018coma\u2019 van het COC, de homobelangenvereniging die verlamd was door intern geruzie, maar die ook haar relevantie zou zijn verloren. Een lid van de werkgroep \u2018homo- en lesbische studies\u2019 aan de Universiteit van Amsterdam zegt in het artikel: \u2018De bindende kracht van het COC was altijd de strijd tegen discriminatie. Die strijd is zo onderhand gestreden.\u2019<\/p>\n

Hernieuwde emancipatiezin<\/h5>\n

Dat sentiment was rond de openstelling van het burgerlijk huwelijk in 2001, vandaag precies twintig jaar geleden, vaker te horen. In 2003 was de laatste uitzending van het radioprogramma Het Roze Rijk<\/em>. Andere Tijden<\/em><\/a> schrijft daarover: \u2018Er moest bezuinigd worden, en de doelgroepen-programma\u2019s werden afgebouwd. Bovendien achtte de publieke omroep de homo-emancipatie in zoverre voltooid dat er geen behoefte meer was aan specifieke homo-programma’s.\u2019<\/p>\n

Homo-emancipatie zien als iets voltooids \u2212 dat zullen we vandaag de dag niet snel meer horen. Zie de bijna continu maatschappelijke verontwaardiging over homo-intolerantie uit christelijke hoek of discriminatoir geweld.<\/p>\n

Homo-emancipatie is op zichzelf al een verouderde term: inmiddels hebben lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender en intersekse personen (lhbti\u2019s) de krachten gebundeld.<\/p>\n

Waar komt die hernieuwde emancipatiezin vandaan? Is de emancipatie achteruit gekacheld, zoals sommigen<\/a>, onder wie politici<\/a>, soms betogen? Weten we nu gewoon beter wat ons nog te doen staat? Hebben we nu meer oog voor verder gemarginaliseerde groepen als transgender personen of biculturele lhbt\u2019s? Is het herleefde activisme te danken aan de jonge generatie die meer van zich laat horen?<\/p>\n

\u2018Als ik uitga word ik uitgescholden voor homo. Dan valt me een soort gelatenheid op. Laten we ons wegduwen?\u2019<\/p><\/blockquote>\n

\u2018Ik kwam er de laatste jaren pas achter dat het helemaal niet goed gaat met de lhbt-emancipatie,\u2019 zegt regisseur Michiel van Erp (57), die momenteel werkt aan de vierdelige documentaireserie De Roze Revolutie<\/em>, over de historie van de lhbt-beweging, die vanaf 10 mei (20.30, NPO2) wordt uitgezonden door de VPRO. \u2018Als ik uitga word ik uitgescholden voor homo. Dan valt me een soort gelatenheid op. Laten we ons wegduwen?\u2019<\/p>\n

Tot voor kort hield Van Erp zich niet erg bezig met de emancipatiebeweging, zegt hij. \u2018Ik ben altijd een tevreden homo geweest, heb geen problematische coming-out gehad, ik leid een gelukkig leven.\u2019 De Gay Games in 1998 in Amsterdam droegen bij aan zijn idee dat de homo-emancipatie wel zo\u2019n beetje afgerond was. \u2018Dat was zo\u2019n bijzondere, merkwaardige week. Je zag meer lhbt\u2019s dan hetero\u2019s, de wereld was omgedraaid. Die ervaring heb ik m\u2019n leven lang meegedragen.\u2019<\/p>\n

Niet veel later gingen beelden de wereld over van drie mannenstellen en \u00e9\u00e9n vrouwenstel die werden getrouwd door de Amsterdamse burgemeester Job Cohen. Hier werd de reputatie van Amsterdam als gay capital<\/em> van de wereld bevestigd. Nederland, daar kon iedereen een voorbeeld aannemen.<\/p>\n

Regenboog Stembusakkoorden<\/h5>\n

Maar hoe lang kan Nederland zich nog als voorloper presenteren? Inmiddels kunnen gay koppels ook in dertig andere landen met elkaar trouwen. Ondertussen daalde Nederland naar de dertiende plaats op de Rainbow Index, een ranglijst van Europese landen die de Europese afdeling van lhbti-organisatie ILGA opstelt. Zijn we lui geworden?<\/p>\n

Dat het achteruitgaat met de homo-emancipatie blijkt overigens niet uit de cijfers. Volgens de laatste<\/a> cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) stond in 2017 zes procent van de Nederlandse bevolking negatief tegenover homo- en biseksualiteit, terwijl dat in 2006 nog vijftien procent was. Eenzelfde trend is te zien in opvattingen over genderdiversiteit. Ook de mate waarin homoseksuele mannen en vrouwen te maken zeggen te hebben<\/a> met \u2018respectloos gedrag\u2019, zoals schelden en geweld daalt, volgens het SCP.<\/p>\n

Werd het COC in 1998 nog comateus verklaard, inmiddels speelt de belangenclub, die dit jaar zijn 75-jarig bestaan viert, weer een centrale rol in de emancipatie.<\/p><\/blockquote>\n

\u2018Het is niet zozeer dat we achteruit zijn gegaan,\u2019 zegt Astrid Oosenbrug, van 2012 tot 2017 lid van de Tweede Kamer voor de Partij van de Arbeid en sinds 2018 voorzitter van het COC. \u2018Het gaat alleen niet snel genoeg v\u00f3\u00f3ruit. Daarom roep ik ook regelmatig dat ik terug wil naar die kopgroep.\u2019 Vooral het gebrek aan wetten en beleid tegen haatmisdrijven zet Nederland volgens haar op achterstand. \u2018Ik wil geen genoegen nemen met hoe het nu is.\u2019<\/p>\n

Werd het COC in 1998 nog comateus verklaard, inmiddels speelt de belangenclub, die dit jaar zijn 75-jarig bestaan viert, weer een centrale rol in de emancipatie. Sinds 2012 sluit het voor elke verkiezingen zogenoemde Regenboog Stembusakkoorden met zo veel mogelijk partijen, en met succes: bijna alle beloftes zijn zijn ingewilligd. Een dag na het gesprek met Oosenbrug tekenden acht lijsttrekkers het derde Regenboog Stembusakkoord, waarin ze onder meer beloven meer te doen tegen anti-lhbt-geweld en te zorgen voor een verbod op \u2018lhbti-genezing\u2019. Het CDA tekende voor het eerst.<\/p>\n

Relletje<\/h5>\n

Dat nieuwe elan van het COC lijkt te stammen uit 2006. De nieuwe voorzitter Frank van Dalen luidde toen bij zijn nieuwjaarstoespraak de \u2018derde fase\u2019 van de homo-emancipatie in. Hoewel homoseksualiteit niet meer strafbaar was (eerste fase) en homo\u2019s met de openstelling van het huwelijk zo goed als gelijke rechten hadden verkregen (tweede fase), was het volgens Van Dalen hoog tijd dat \u2018holebi\u2019s\u2019 ook daadwerkelijk werden geaccepteerd op school, op het werk, tijdens het uitgaan en in de sport.<\/p>\n

De samenleving werd zich bewust van het verschil tussen \u2018tolerantie\u2019 en \u2018acceptatie\u2019, lokale overheden<\/a> ontwikkelden speciaal \u2018homobeleid\u2019 en in 2007 werd zelfs voor het eerst een passage over homo-emancipatie in het regeerakkoord<\/a> opgenomen. Er kwamen groepen binnen het COC voor jongeren (Gender & Sexuality Alliances en Jong&Out), ouderen (Roze 50+), en biculturele lhbti\u2019s (Respect2Love). \u2018Het activisme dat lange tijd afwezig is geweest bij het COC is terug,\u2019 schreef<\/a> een COC-medewerker in 2011.<\/p>\n

\u2018Het gaat niet alleen om gelijke rechten, maar ook om sociale acceptatie. Daarvoor is Den Haag nog steeds belangrijk.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Omdat \u2018homo-emancipatie\u2019 \u2018lhbti-emancipatie\u2019 werd, werd ook duidelijk dat er voor trans en intersekse personen nog weinig juridisch geregeld was. Tot 2014 moesten trans personen zich nog laten steriliseren voor een geslachtswijziging in de geboorteakte. Pas onlangs werden trans en intersekse personen wettelijk beschermd tegen discriminatie. Komende kabinetsperiode wordt waarschijnlijk het \u2018transitieverlof\u2019 geregeld.<\/p>\n

In 2011 veroorzaakte Henk Krol nog een relletje door te stellen dat de \u2018politieke homo-emancipatie\u2019 voltooid was. Juist Krol was twee decennia eerder als hoofdredacteur van de Gaykrant<\/em> een van de aanjagers van de openstelling van het huwelijk. Maar nu vond hij dat de homobeweging zich niet meer op Den Haag zou moeten richten; daar was nu wel zo\u2019n beetje alles geregeld. Nu had het COC direct een antwoord klaar. \u2018Het gaat niet alleen om gelijke rechten, maar ook om sociale acceptatie. Daarvoor is Den Haag nog steeds belangrijk,\u2019 zei toenmalig COC-voorzitter Vera Bergkamp tegen NRC<\/em><\/a>.<\/p>\n

De haarvaten van de samenleving<\/h5>\n

\u2018Als je maar gelukkig bent.\u2019 Die woorden typeren de huidige stand van de lhbt-emancipatie wel aardig, zeggen journalisten Jessica van Geel (47) en Robbert Blokland (45), die in het kader van twintig jaar huwelijksgelijkheid het boek Als je maar gelukkig bent<\/em> uitbrachten. Daarin staan tientallen persoonlijke interviews met min of meer bekende Nederlanders die homo, bi of queer zijn. Hoe lief bedoeld ook, \u2018als je maar gelukkig bent\u2019 betekent impliciet \u2018dat je niet echt wordt gezien als onderdeel van de samenleving,\u2019 zegt Van Geel. Er zit een voorbehoud in: je mag er zijn \u2212 als.<\/p>\n

\u2018Er is nog geen enkele Nederlandse profvoetballer uit de kast. En iedereen die we spraken zei weleens aangevallen te zijn.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Er wordt nog steeds in stereotypen over homo\u2019s en lesbiennes gedacht, merken Blokland en Van Geel. Daarom wilden ze met hun interviews de verscheidenheid en het \u2018dagelijkse\u2019 van de regenbooggemeenschap laten zien. \u2018Hoe bepaalt je seksualiteit je levenskeuzes? Je relatie met vrienden, of je ouders?\u2019 zegt Blokland. De ge\u00efnterviewden wilden meewerken omdat ze stuk voor stuk vonden dat dat verhaal nog altijd verteld moet worden, zegt Van Geel: \u2018Vanuit de gedachte: \u201cWe moeten nog steeds onze levens laten zien, laten zien dat we er zijn.\u201d\u2019<\/p>\n

\u2018Juridisch zijn we zo goed als gelijk, maar we moeten nog doordringen tot de haarvaten van de samenleving,\u2019 zegt Blokland. \u2018Er is bijvoorbeeld nog geen enkele Nederlandse profvoetballer uit de kast. En iedereen die we spraken zei weleens aangevallen te zijn.\u2019<\/p>\n

Zowel een man als een vrouw<\/h5>\n

Huidig COC-voorzitter Astrid Oosenbrug ziet dat \u2018mensen weer voor hun rechten gaan staan\u2019. \u2018Het activisme lijkt terug in de samenleving.\u2019 Zelfs noemt ze zich, ondanks haar ervaring in de Tweede Kamer meer een activist dan een politicus.<\/p>\n

Ze maakt zich nu bijvoorbeeld hard voor meerouderschap, de mogelijkheid tot drie of meer juridische ouders. Dat is voor haar echt een \u2018ijkpunt\u2019, iets waarmee Nederland weer voorop zou lopen in de wereld, net als met huwelijksgelijkheid twintig jaar geleden.<\/p>\n

\u2018Sociale acceptatie bereik je door jezelf te laten zien.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Oosenbrug heeft zelf een relatie met zowel een man als een vrouw. Tot nu toe hielden christelijke partijen meerouderschap tegen, maar het CDA liet in het stembusakkoord optekenen dat de bezwaren \u2018niet in steen gebeiteld\u2019 zijn.<\/p>\n

Oosenbrug gaat bovendien graag weer met het COC de straat op. \u2018Sociale acceptatie bereik je door jezelf te laten zien.\u2019 Zoals vorige maand in Krimpen aan den IJssel waar een dominee de gemeente had opgeroepen \u2018zonden die tegen de scheppingsorde indruisen\u2019 uit te bannen. Er waren naar schatting driehonderd mensen bij de demonstratie.<\/p>\n

En net als met klimaatverandering<\/a> of racisme<\/a> lopen jongeren voorop in demonstraties tegen lhbt-intolerantie. Nadat een man vorige maand in Belgi\u00eb was vermoord omdat hij homo was, joeg de Vlaamse jongerenorganisatie Wel Jong, Niet Hetero het debat<\/a> over anti-lhbt-geweld aan. De tijd dat de \u2018jonge garde met geen stok meer de barricaden op is te krijgen\u2019, zoals het Algemeen Dagblad<\/em> in 1993 schreef<\/a> over de homobeweging, ligt ver achter ons.<\/p>\n\n

Allerlei variaties<\/h5>\n

\u2018De jongere generatie is naar mijn gevoel assertiever,\u2019 zegt journalist Jessica van Geel. \u2018Ik was lesbisch, klaar. Dat was al raar genoeg. Het is nu veel meer een gespreksonderwerp. Seksualiteit en identiteit zijn nu natuurlijk ook veel bespreekbaarder. Jongeren onderzoeken allerlei variaties, experimenteren meer.\u2019 Het helpt dat \u2018de kans nu groot is dat jongeren rond hun vijftiende online met lotgenoten in contact komen,\u2019 merkt collega-journalist Robbert Blokland op.<\/p>\n

Vijftien jaar geleden hadden ze hun boek niet geschreven, zeggen ze. Aan de ene kant omdat ze nu zelf in \u2018rustiger vaarwater\u2019 terecht zijn gekomen \u2212 ze zijn beiden inmiddels getrouwd, staan zelfverzekerder in het leven. \u2018Maar het heeft ook met de maatschappij te maken,\u2019 zegt Van Geel. \u2018Er is minder schaamte. En er is meer strijdbaarheid.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Waar moet een Nederlandse homo of lesbo nog voor betogen?\u2019 schreef de Volkskrant in het kader van de Roze Zaterdag van 1998. \u2018De informateurs van het tweede Paarse kabinet willen het burgerlijk huwelijk toch openstellen voor paren van het gelijke geslacht? […] Daarmee is voor veel homo\u2019s de integratie compleet en kan Roze Zaterdag vooral […]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-495047","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-identiteit","article_type-rondgang"],"acf":[],"author_name":"Menno Sedee","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/495047","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=495047"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/495047\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Menno Sedee","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=495047"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=495047"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}