{"id":493161,"date":"2021-03-22T04:00:52","date_gmt":"2021-03-22T03:00:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=493161"},"modified":"2021-03-22T08:16:20","modified_gmt":"2021-03-22T07:16:20","slug":"consultancy-frankrijk-nederland","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/consultancy-frankrijk-nederland\/","title":{"rendered":"Waarom leidt de rol van consultants in de politiek in Frankrijk wel tot discussie maar hier niet?"},"content":{"rendered":"<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/1012650709%3Fsecret_token%3Ds-CmoJgJ09mKn&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"150\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><br \/>\n<em>Je kunt dit verhaal dankzij Blendle ook beluisteren.<\/em><\/p>\n<p>\u2018Het is een kliek,\u2019 zegt de anonieme ambtenaar. \u2018Het zijn allemaal hetzelfde soort mensen, met geld en gladde praatjes. Het zijn allemaal <em>beautiful people, <\/em>met een ijzingwekkend zelfvertrouwen,\u2019 zo citeert nieuwssite Politico de anonieme ambtenaar in een onderzoek van afgelopen februari. \u2018En ze komen allemaal van dezelfde scholen\u2026\u2019<\/p>\n<p>De Franse consultancysector is sinds 2016 hard <a href=\"https:\/\/www.consultancy.eu\/news\/3066\/consulting-market-of-france-73-billion-and-38000-consultants\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">gegroeid<\/a>, en volgens het onderzoek van Politico is het gebruik dat de overheid van consultants maakt even hard meegelopen. De publieke sector is inmiddels goed voor zo\u2019n tien procent van de winst in de consultancy, ofwel 637 miljoen euro. In de pandemie is de trend in een stroomversnelling gekomen. Zo heeft het Franse ministerie van Gezondheid sinds maart 2020 28 corona-gerelateerde consultancycontracten getekend voor een gezamenlijke waarde van ruim 11 miljoen euro. \u2018Een op de twee werknemers hier heeft een burn-out,\u2019 zegt een ambtenaar van het ministerie die eveneens anoniem wenst te blijven. \u2018Met een crisis, een lockdown, en dan ook nog een vaccin om te managen\u2026 Het is duidelijk dat we hulp van buiten nodig hebben.\u2019<\/p>\n<h5>Vriendjespolitiek<\/h5>\n<p>Frankrijk is bepaald niet het enige land dat gebruik maakt van consultancybureaus, maar de opmars van de consultants veroorzaakt er wel meer reuring dan in andere landen. V\u00e9ronique Louwagie, parlementslid voor de rechts-conservatieve partij Les R\u00e9publicains, luidt de noodklok, en ook Franse media berichten over de activiteiten van adviesbureaus.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.lefigaro.fr\/societes\/crise-des-opiaces-mckinsey-paie-573-millions-de-dollars-pour-solder-des-poursuites-20210204\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Ze<\/a> deelden bijvoorbeeld gretig het nieuws over een veroordeling in de VS van bureau McKinsey, dat de Franse overheid met een miljoenencontract <a href=\"https:\/\/www.lepoint.fr\/sante\/vaccination-anti-covid-le-cabinet-mckinsey-conseille-le-gouvernement-06-01-2021-2408491_40.php\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">helpt<\/a> met de coronavaccinaties. Afgelopen april onthulden media dat bureau Bain and Company op \u2018pro-bono\u2019-basis hielp met het opstarten van grootschalige covid-testlocaties.<\/p>\n<p>Niet lang daarna besloten een aantal Gele Hesjes verhaal te gaan <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/watch\/live\/?v=904286089995518&amp;ref=watch_permalink\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">halen<\/a> bij het Parijse kantoor van het bureau. Ze vroegen waarom \u2018een Amerikaans priv\u00e9bedrijf\u2019 de overheid hielp, volgens hen een teken van \u2018hoogverraad, [\u2026] verstrengeling van oligarchenbelangen met de regering van Macron.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>In de Franse politiek wordt het steeds gangbaarder voor politici om over te springen naar een adviesbureau \u2013 en andersom.<\/p><\/blockquote>\n<p>De verdenking van vriendjespolitiek in de regering komt niet uit de lucht vallen. Er bestaan korte lijntjes tussen de regering Macron en de consultancywereld. Vooral het grote adviesbureau McKinsey kruist regelmatig het pad van Macron. Al vanaf 2007, zoals <em><a href=\"https:\/\/www.lemonde.fr\/m-le-mag\/article\/2021\/02\/05\/de-la-creation-d-en-marche-a-la-campagne-de-vaccination-mckinsey-un-cabinet-dans-les-pas-de-macron_6068833_4500055.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Le Monde<\/a><\/em> bericht, zijn de twee verknoopt. Voormalige adviseurs van McKinsey speelden een grote rol in zijn verkiezingscampagne en bekleden nog steeds prominente posities. Ze zijn overal terug te vinden: in de Franse politiek wordt het steeds gangbaarder voor politici om over te springen naar een adviesbureau \u2013 en andersom.<\/p>\n<p>En zoals ook de anonieme ambtenaar tegenover Politico opmerkte, de twee werelden komen vaak uit hetzelfde milieu. Symbool hiervoor staat het prestigieuze \u00c9cole Nationale d\u2019Administration, ofwel l\u2019ENA, wiens <em>\u00e9narques <\/em>overal in de top zijn terug te vinden \u2013 zoals ook Macron zelf. Ook parlementslid Louwagie ziet de bezwaren: \u2018Op een gegeven moment kunnen we ons afvragen hoe het zit met alle verschillende belangen, en dat is niet erg gezond voor het vertrouwen van de Fransen in de staat.\u2019<\/p>\n<h5>Zesde macht<\/h5>\n<p>Volgens cijfers van de Europese brancheorganisatie FEACO maakt de Franse overheid inmiddels meer gebruik van consultancy-expertise dan buurlanden zoals Itali\u00eb, maar de grootgebruikers in Europa heeft Frankrijk nog lang niet ingehaald. In Duitsland heeft de overheid procentueel eenzelfde aandeel in de omzet van adviesbureaus, maar niet in absolute zin. Daar betaalt de overheid al snel 3,1 miljard aan consultancy, en ook aan Nederland kunnen de Franse adviseurs zich nog niet meten. Het bedrag dat de Nederlandse overheid in 2019 aan consultancy besteedde, werd <a href=\"https:\/\/www.consultancy.nl\/nieuws\/29378\/overheidsuitgaven-aan-externe-inhuur-springen-omhoog-met-20?fbclid=IwAR2Yj5Z8iS3gPaUXh5GiRP-EAjF-DvkA_gpg3XF3SBmqjO1WOdH0dYyAYOk\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">geschat<\/a> op zo\u2019n 1,66 miljard euro \u2013 veel meer dan de 600 miljoen die in Frankrijk consternatie veroorzaakt.<\/p>\n<p>In Nederland heeft de bemoeienis van consultants nooit tot ernstig debat geleid, zegt journalist en voormalig Eerste Kamerlid voor GroenLinks Jos van der Lans. In 2001 schreef hij een nota onder de titel <em>Staatsgreep van de zesde macht?, <\/em>waarin hij de groeiende rol van externe adviseurs bij de overheid aankaartte. Zijn bedoeling was om het debat aan te zwengelen, maar het ontbrak aan animo. \u2018Je leest nog wel eens een krantenberichtje, maar voor de rest is het angstvallig stil gebleven.\u2019 Ondanks het feit dat de ministeries in 2019 de zogeheten Roemernorm overschreden, een richtlijn die stelt dat ze maximaal tien procent van hun personeelskosten aan externe bureaus mogen besteden.<\/p>\n<h5>Neutraler<\/h5>\n<p>\u2018Nederland was al voor de Tweede Wereldoorlog internationale koploper in het gebruik van adviesbureaus,\u2019 zegt Paul Frissen, decaan van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur en hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg. Vanwege de Nederlandse noodzaak tot polderen zoekt de overheid naar manieren om gevoelige dossiers te depolitiseren. \u2018Het advies van een extern bureau lijkt dan natuurlijk neutraler.\u2019<\/p>\n<blockquote><p>Ambtenaren werden uitgezocht op hun vaardigheid in aanbesteding, niet op hun inhoudelijke expertise.<\/p><\/blockquote>\n<p>Hoewel de adviessector in Nederland dus altijd al sterk was, nam de bemoeienis van consultants met de overheid in de jaren negentig een nog hogere vlucht. De grote managementadviesbureaus surften mee op een nieuwe kijk op overheidsvoering.<\/p>\n<p>In 2001 constateerde journalist Jos van der Lans dat de overheidsuitgaven aan adviesbureaus in het voorgaande decennium was verzesvoudigd. Dit was volgens hem te wijten aan de opkomst van het zogeheten \u2018New Public Management\u2019: een stijl van overheidsvoering die was overgewaaid uit Angelsaksische landen, en sterk verbonden was met de neoliberale golf.<\/p>\n<p>Volgens deze managementsstijl gaat het om het resultaat, hoe je dat bereikt is minder belangrijk. In plaats van beleid maken, neemt de overheid producten af. Ambtenaren werden voortaan uitgezocht op hun vaardigheid in aanbesteding, niet op hun inhoudelijke expertise \u2013 wat ook hielp om overal in de overheid inzetbaar te zijn, en makkelijk carri\u00e8re te maken. \u2018Vervolgens liepen de ambtenaren met vakkennis langzaam maar zeker weg, en de overheidsexpertise verschraalde.\u2019<\/p>\n<p>Van der Lans ziet daar ook de grondslag voor een afnemende autoriteit van de overheid: zonder kennis geen sturing. Paul Frissen ziet echter een andere oorzaak: een toegenomen mediadruk betekent dat voor topambtenaren het steeds belangrijker is om \u2018de minister uit de wind te houden.\u2019 Uit angst voor het autoriteitsverlies zoeken ze juist naar manieren om verantwoordelijkheid te kunnen ontkennen. Met als gevolg: ze besteden de inhoud nog vaker uit.<\/p>\n<h5>Polder- en pacificatietraditie<\/h5>\n<p>\u2018De overheid is in de jaren negentig niet kleiner geworden,\u2019 zegt Paul Frissen, \u2018maar kreeg een bedrijfsmatige invulling.\u2019<\/p>\n<p>Nederland heeft dus altijd al aansluiting gezocht bij de adviessector. Die polder- en pacificatietraditie staat haaks op de overheidsstijl in Frankrijk, die Frissen ronduit \u2018Etatistisch\u2019 noemt (van het Frans <em>\u00e9tat<\/em>, staat): de overheid stuurt de samenleving. In Frankrijk was er veel minder noodzaak voor een compromis. \u2018Het land is extreem gecentraliseerd en publieke taken worden traditioneel door sterke staatsbedrijven uitgevoerd \u2013 alles liep via Parijs.\u2019<\/p>\n<p>De alomtegenwoordige overheid is zo deel gaan uitmaken van het Franse zelfbeeld. Politico citeert overheidsonderzoeker en voormalig consultant Fabien G\u00e9l\u00e9dan, die stelt dat \u2018wie aan de Franse overheid komt, haast aan de Franse identiteit zelf komt.\u2019 Voeg daar een stuk ingebakken anti-Amerikaans sentiment aan toe, en Frissen is niet verbaasd over de Franse weerzin jegens de nieuwe rol van grote adviesbureaus zoals McKinsey.<\/p>\n\n<div class=\"newsletter-teaser bg-gray\">\n    <div class=\"teaser__content__container\">\n                    <div class=\"teaser__header\">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.<\/div>\n        \n                    <div class=\"teaser__text\">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je \u00e9\u00e9n artikel helemaal gratis.<\/div>\n            <\/div>\n\n    <div class=\"teaser__btn__container\">\n                    <div class=\"teaser__btn\">\n                <a class=\"btn btn--rounded btn--white-bg\" \n                    href=\"\/service\/nieuwsbrieven\"\n                    data-ga-category=\"banner-newsletter-button\" \n                    data-ga-label=\"Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.\" \n                    data-ga-action=\"clicked\">Ja, dit wil ik ><\/a>\n            <\/div>\n            <\/div>\n<\/div>\n<h5>Wiens brood men eet<\/h5>\n<p>Als het aan Jos van der Lans ligt, kan er ook in Nederland wel wat meer debat komen rond de inzet van adviesbureaus. Hij ziet hoe de coronacrisis ook hier de gevolgen van een aanbestedingsoverheid op scherp zet. De overheid is overgeleverd aan het \u2018Outbreak Management Team\u2019, zonder dat ze over de capaciteiten beschikt om de conclusies van het team kritisch te evalueren. \u2018De ambtenaren weten gewoon te weinig om daar een discussie over te voeren. Het gezag en de autoriteit van de ambtenaar is verdampt.\u2019<\/p>\n<p>Daarnaast trekt Van der Lans ook de neutraliteit van menig adviesbureau in twijfel. Hij wijst op de afhankelijkheidsrelatie tussen bureau en opdrachtgever. Zo kunnen ambtenaren en politici advies van een extern bureau presenteren als een onafhankelijke rechtvaardiging van hun beleid, terwijl de kans groot is dat het bureau de opdrachtgever naar de mond praat. \u2018Een geval van wiens brood men eet, wiens woord men spreekt.\u2019<\/p>\n<p>Hoogleraar Frissen nuanceert de relevantie van dat spreekwoord. Volgens hem kan je niet generaliseren, aangezien elk adviesbureau anders opereert. \u2018Sommige bureaus bouwen juist een reputatie op het feit dat je een ongezouten advies krijgt, ook als dat tegen de belangen van de opdrachtgever ingaat.\u2019<\/p>\n<p>Hij deelt een scepsis tegenover adviesbureaus, maar vertrouwt de overheid evenmin. Het is niet zo slecht dat een instituut met het geweldsmonopolie niet te veel macht krijgt, zegt hij. \u2018En het beeld dat er bij adviesbureaus alleen maar schurken rondlopen, klopt natuurlijk niet.\u2019<\/p>\n<p>Op \u00e9\u00e9n vlak is de overheid in Frankrijk meer vermengd met de adviessector dan de Nederlandse, zegt Frissen. De Franse traditie van sterke overheidsbedrijven en elitescholen met een ons-kent-ons-cultuur bevordert de makkelijke overstap van de zelfverzekerde <em>beautiful people <\/em>van overheid naar consultancy en omgekeerd. In Nederland komt de <em>beautiful <\/em>minister van Financi\u00ebn weliswaar van McKinsey, maar zo\u2019n overstap is hier toch veel minder gebruikelijk dan in Frankrijk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\ufeff Je kunt dit verhaal dankzij Blendle ook beluisteren. \u2018Het is een kliek,\u2019 zegt de anonieme ambtenaar. \u2018Het zijn allemaal hetzelfde soort mensen, met geld en gladde praatjes. Het zijn allemaal beautiful people, met een ijzingwekkend zelfvertrouwen,\u2019 zo citeert nieuwssite Politico de anonieme ambtenaar in een onderzoek van afgelopen februari. \u2018En ze komen allemaal van [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-493161","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-macht","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Lo\u00efc Michels","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/493161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=493161"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/493161\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Lo\u00efc Michels","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=493161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=493161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}