{"id":491491,"date":"2021-03-23T04:00:24","date_gmt":"2021-03-23T03:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=491491"},"modified":"2021-03-23T15:28:10","modified_gmt":"2021-03-23T14:28:10","slug":"literaire-kritiek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/literaire-kritiek\/","title":{"rendered":"Een lezer kan zich aan een boek hechten zoals aan een mens"},"content":{"rendered":"

Er is nieuws over de literaire kritiek. Ik begrijp dat er alle reden is om dan niet verder te lezen, maar nu afhaken zou zonde zijn, dan mist u iets. Het gaat namelijk over literatuur en de band die je ermee kunt hebben. Daar is altijd veel gedoe over geweest, zoals u donders goed weet, maar nu is het opgelost. Er heeft zich in de literaire kritiek een tijdje geleden namelijk een affective turn<\/em> voorgedaan, een wending in de richting van de gevoelens die optreden bij het lezen, en die wending wordt nu verzilverd door een fusie van gevoel en verstand.<\/p>\n

Het gaat niet meer alleen om het cultiveren van een academische distantie die onderzoekt en analyseert, minstens zo belangrijk is de emotionele verhouding tot een boek of een schrijver.<\/p>\n

Dit is voor elke enigszins ingevoerde lezer niets nieuws, maar in de wereld van de literaire kritiek is het behoorlijk vernieuwend. We zijn met deze affective turn<\/em> namelijk in de fase van de \u2018postkritiek\u2019 beland, de kritiek nadat men afscheid heeft genomen van de kritiek.<\/p>\n

Met \u2018kritiek\u2019 worden hier alle theorie\u00ebn bedoeld die de laatste vijftig jaar opgeld hebben gedaan. De marxistische, personalistische, psychoanalytische, deconstructivistische, academische close reading en de sociologische kritiek (Pierre Bourdieu, voor wie lezen je (elitair) onderscheiden van anderen was). Die zijn bijna allemaal ongemerkt uit het zicht verdwenen, ook al waren ze niet allemaal even onzinnig.<\/p>\n

Men moet bij die gerehabiliteerde gevoelens denken aan spontane, directe affiniteit (van Joni Mitchell of Dolly Parton houden) en aan gevoelens met ervaring (van Vladimir Nabokov houden). Het is niet de bedoeling dat er nog langer onderscheid wordt gemaakt tussen gevoel en verstand, zegt Rita Felski, de schrijfster van het postkritische boek Hooked. Art and Attachment<\/em>. Felski vindt dat in de academische kritiek veel te lang theoretisch, politiek en sociologisch naar kunst en literatuur is gekeken, en veel te weinig esthetisch, intellectueel, ethisch en affectief.<\/p>\n

Hooked<\/em> wil bij Felski zeggen \u2018in de ban zijn\u2019, en attachment<\/em> betekent je met een boek of schrijver verbonden voelen, je ook gevoelsmatig verdiepen in een schrijver, tot en met het \u2018interpreteren\u2019 van wat hij precies bedoelt. Dat een boek en een schrijver een lezer langdurig bezig kunnen houden, dat is wat Felski met attachment<\/em> bedoelt.<\/p>\n

De \u2018oplossing\u2019 van het probleem van de literaire kritiek zit hem in de verbreding van de kijk op literatuur.<\/p><\/blockquote>\n

Ze geeft het voorbeeld van A New Life<\/em> van Orhan Pamuk, een roman die niet alleen beschrijft hoe iemand afscheid neemt van een milieu, maar die sensatie ook bij de lezer teweeg kan brengen. Daar komen gevoel \u00e9n verstand bij kijken.<\/p>\n

Soms alleen gevoel, zoals bij Zadie Smith die ooit Joni Mitchell haatte, maar tien jaar later plotseling in haar ban raakte: \u2018How is it possible to hate something so completely and then suddenly love it so unreasonable.<\/em>\u2019 Dat kan, zegt Felski, omdat je je gedachteloos met iets of iemand verwant kunt voelen (\u2018pre-reflective affinities\u2019).<\/p>\n

Die onredelijke affiniteit komt broederlijk naast de beredeneerde, wat wel eens tot een fusie van hoge en lage cultuur zou kunnen leiden. Dat is allemaal goed en wel, als er maar rekening wordt gehouden met de enorme veelzijdigheid van de literatuur. De \u2018oplossing\u2019 van het probleem van de literaire kritiek zit hem in de verbreding van de kijk op literatuur en in de herijking en rehabilitatie van alles wat een boek aantrekkelijk maakt (of afstotelijk): stijl, moraal, mentaliteit, diepte, sfeer, herkenning, oppervlakte, originaliteit, urgentie, details, het (al of niet) kritische, durf, engagement, idee\u00ebn en, niet te vergeten: wat er voor de schrijver op het spel staat. Daar kan een lezer zich aan hechten, als aan een mens.<\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We moeten onze gevoelens niet veronachtzamen als we lezen, zegt \u2018postcritica\u2019 Rita Felski in haar boek Hooked: Art and Attachment. <\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-491491","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-cultuur","article_type-literaire-kroniek"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/491491","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=491491"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/491491\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=491491"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=491491"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}