{"id":491367,"date":"2021-03-09T03:10:17","date_gmt":"2021-03-09T02:10:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=491367"},"modified":"2022-01-26T10:12:51","modified_gmt":"2022-01-26T09:12:51","slug":"francesca-bria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/francesca-bria\/","title":{"rendered":"Datadenker Francesca Bria: &#8216;Hoe we met data omgaan is de kern van onze democratie&#8217;"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/990968983%3Fsecret_token%3Ds-Gn4Xds3zGm8&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true&amp;visual=true\" width=\"100%\" height=\"150\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><span data-mce-type=\"bookmark\" style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><br \/>\n<em>Dit verhaal is ook te beluisteren met dank aan Blendle.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">De afgelopen maanden werd de president van de Verenigde Staten ge\u00ebxcommuniceerd van zijn favoriete medium, werd een sociale opstand georganiseerd via online appgroepen, dreigde Google een heel land (Australi\u00eb) af te sluiten van haar services vanwege een onwelgevallige wet, en hadden grote delen van de wereldbevolking techreuzen nodig om \u00fcberhaupt iets van werk gedaan te krijgen via Zoom, Teams en Meets. Dat heeft in elk geval \u00e9\u00e9n voordeel, stelt econoom en datadenker Francesca Bria: nu beseft tenminste iedereen wat zij al jaren roept: data zijn politiek.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Bria (Rome, 1977) staat aan het hoofd van het Italiaanse Nationale Innovatiefonds, ze is hoogleraar aan het University College in Londen en adviseur van de Verenigde Naties over \u2018de digitale stad\u2019. Wereldfaam verwierf ze als Chief Technology Officer van de stad Barcelona onder de progressieve burgemeester Ada Colau. Bria liet zien dat data ook een positieve kracht kunnen zijn, en zelfs kunnen bijdragen aan betere besluitvorming, verminderd wantrouwen tussen lokale politiek en burger en directere, beter functionerende lokale democratie. Data zijn voor Bria een middel om problemen als het afnemende vertrouwen tussen staat en burger op te lossen. Maar dat kan alleen als de burger de baas is over de eigen data \u2212 soeverein is, in Bria\u2019s woorden.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-image_640 wp-image-493501\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC8056-640x960.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC8056-640x960.jpg 640w\" alt=\"Francesca Bria\" width=\"640\" height=\"960\" \/><\/p>\n<h5>Op zoek naar een alternatief<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Ze heeft er, wellicht in weerwil van de realiteit, vertrouwen in dat dat ook echt kan. In een uitzending van <em>Tegenlicht<\/em> is te zien hoe Bria daarin danig van mening verschilt met haar partner, de intellectueel en internetcriticus Evgeny Morozov \u2212 bekend van boeken als <em>The Net Delusion<\/em>. Bria vergelijkt de huidige techbedrijven met feodale heersers. Amerikaanse en Chinese ondernemingen die er met onze data vandoor zijn gegaan, en daardoor niet alleen de digitale wereld, maar ook onze echte beheersen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het is aan ons, vindt ze, om die data te heroveren. Morozov vindt dat haar analyse niet ver genoeg gaat: de overheersing van de techindustrie laat zien wat er niet deugt aan het kapitalisme als geheel.<\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018We zijn het niet \u00e9cht oneens, we voeren alleen een gezond debat,\u2019 lacht Bria daar nu over. Ze typeert haar man als een \u2018ietwat marxistisch\u2019 intellectueel, iemand die het grote verhaal in de gaten houdt en anderen wijst op wat er mis is. Zijzelf is meer praktisch; een denker die niet alleen analyseert, maar ook iets d\u00f3\u00e9t. Op zoek naar een alternatief.<\/p>\n<p class=\"vraag\"><em>U noemde de techbedrijven eerder feodale heersers. Is wat we de laatste maanden gezien hebben een manifestatie van hun macht?<\/em><\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Wat we hebben gezien, is hoezeer, in de kern, de toekomst van technologie een politieke kwestie is. Wie houdt de techbedrijven in toom, en hoe? De actie van Twitter om Trump van het platform te weren was natuurlijk exceptioneel \u2212 z\u00f3 exceptioneel dat ik niet denk dat we dat nu als uitgangspunt moeten nemen om over tech te praten. Maar het maakte wel een debat los over hoe we met tech omgaan. In dat opzicht was ik blij met Angela Merkel, die vrijwel direct aangaf dat een dergelijke stap eigenlijk heel ongewenst is. Het kan niet zo zijn dat we de digitale oligarchen toestaan zichzelf te reguleren, dat zou aan de burgers moeten zijn, aan de overheden, aan de rechterlijke macht: dit gaat om fundamentele waarden, om rekenschap geven, om democratische controle.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Maar het laat ook zien waar we, post-pandemie, over zouden moeten praten. Digitalisering is dankzij de coronacrisis in een stroomversnelling geraakt. Van online boodschappen bestellen tot vergaderen tot de <em>contact tracing<\/em>-technologie die we in hebben gezet om de verspreiding van het virus tegen te gaan. We realiseren ons nu meer dan ooit hoezeer we afhankelijk zijn van de techgiganten die dat leven mogelijk maken.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Waar de re\u00eble economie een enorme schok te verduren heeft gekregen en de horeca en toerismesector zijn weggevaagd, is deze periode voor de grote techbedrijven een positieve schok geweest. De aandelen van alleen de grootste techbedrijven zijn nu net zoveel waard als de hele Europese aandelenmarkt bij elkaar, dat is een historisch unicum \u2212 echt ongekend. Het is niet langer zo dat zij de markten stuwen, zij z\u00edjn de markt.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Dat roept allerlei vragen op, vragen over toezicht, over belastingen, over mededinging. Maar het goede is in elk geval dat dat nu onderkend wordt, door politici als Angela Merkel. Dat het onderwerp niet langer alleen belangrijk wordt gevonden door privacy-activisten en pioniers, het is nu aan de politici. <em>Finally<\/em>.\u2019<\/p>\n<p class=\"vraag\"><em>Wat is dan uw belangrijkste boodschap aan politici?<\/em><\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Dat data onmisbaar zijn om te regeren. Kijk alleen al naar de stuwmeren van data die we nodig hebben om de coronacrisis te duiden, de ziekenhuiscijfers, de besmettingscijfers, de uitkomsten van contact tracing-apps, vaccinatiedata. Geen politicus zal zeggen dat die cijfers n\u00ed\u00e9t fundamenteel zijn voor beleid. We nemen de belangrijkste beslissingen op het gebied van gezondheidszorg in onze geschiedenis \u2212 gebaseerd op die data.<\/p>\n<blockquote><p>&#8216;Wat we nodig hebben, is politieke wil.\u2019<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">En het zijn uiteindelijk de techbedrijven die mede bepalen h\u00f3\u00e9 de data van de contact tracing-apps die in veel landen worden opgezet, worden verwerkt, omdat zij de controle hebben over de technologie. Dat raakt aan economische en politieke soevereiniteit \u2212 of het gebrek daaraan.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Dus ja, toezicht en mededinging zijn belangrijk, en dat ze belasting gaan betalen ook \u2212 maar we hebben ook onze eigen technologie nodig. En ik w\u00e9\u00e9t dat dat kan. Voor mijn projecten werkte ik met de slimste programmeurs van heel Europa. Ze zijn stuk voor stuk weggekocht door Facebook om te gaan werken aan wat toen Libra heette, hun digitale munt. Maar de mensen zijn er \u2212 ik geloof pertinent niet dat wij in Europa dat niet zouden kunnen. Wat we nodig hebben, is politieke wil.\u2019<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-image_640 wp-image-493503\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC7937-640x960.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC7937-640x960.jpg 640w\" alt=\"Francesca Bria\" width=\"640\" height=\"960\" \/><\/p>\n<h5>Data heroveren<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Zelfgebouwde technologie, waar privacy en veiligheid is ingebouwd, die gedecentraliseerd is, en waarbij de rechten van de data alleen bij de burgers zelf liggen, niet bij een overheid, niet bij een Sillicon Valley-moloch. Encryptie als mensenrecht, noemde ze het. Wie denkt dat Bria daarmee droomt van het onmogelijke vergist zich: ze deed het eerder, op lokale schaal, in Barcelona.<\/p>\n<blockquote><p>Onder Bria\u2019s leiding werd telecommunicatiebedrijf Vodafone contractueel gedwongen de data die het van de gebruikers genereerde, aan die gebruikers terug te geven.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Het is niet toevallig dat juist in de Catalaanse hoofdstad een progressieve burgemeester haar vroeg om mee te denken over een digitale stad, vertelt Bria in een podcast aan de <em>Financial Times<\/em>. Juist in het zuiden van Europa hebben grote groepen mensen, vooral jongeren, hun vertrouwen in de overheid verloren na de vorige crisis. De jeugdwerkloosheid is er hoog. Volgens Bria is dat juist aanleiding om het anders te doen, om een alternatief te zoeken, een digitaal alternatief.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het experiment was mogelijk dankzij een eerder project van Bria, dat mede mogelijk werd gemaakt door de Europese Unie: <em>Decode<\/em>. Dat had als doel te onderzoeken hoe burgers hun data konden heroveren, en werd ondersteund door de stad Barcelona, maar ook door Amsterdam. De steden kampten \u2212 voor de coronacrisis \u2212 met vergelijkbare problematiek: massatoerisme, luchtvervuiling en een onbetaalbare woningmarkt. \u2018Ada (Colau, de burgemeester van Barcelona, MS) zei altijd: ik vind het heel belangrijk wat je doet, maar mijn moeder moet het ook begrijpen. Dus zorg dat je het mijn moeder kunt uitleggen. Als je dat kunt, betekent het voor mij dat je geslaagd bent.\u2019<\/p>\n<p class=\"vraag\"><em>Hoe deed u dat?<\/em><\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Ik sprak niet langer alleen over privacy en democratie, maar ik verdiepte me in de directe sociale problemen van een stad. En wat is belangrijk voor burgers in een stad? Dat die stad leefbaar is. Dat er niet te veel geluidsoverlast is. Dat de woningmarkt toegankelijk is. Dat de lucht schoon is. En dat zijn allemaal zaken waarbij digitale data kunnen helpen.\u2019<\/p>\n<h5>Boodschap voor beleidsmakers<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Onder Bria\u2019s leiding werden sommige wijken van Barcelona \u2212 dankzij mobiliteitsdata en directe betrokkenheid van bewoners \u2013 autovrij: 60 procent van de publieke ruimte werd teruggegeven aan de bewoners. Dat had een positief effect op de luchtkwaliteit. Burgers hingen zelf sensoren op om hun geluidsoverlast te meten, waarna politici daarop beleid konden maken. Barcelona dwong Airbnb hun data openbaar te maken, \u2018omdat als we niet weten wie ze zijn, hoeveel mensen ze huisvesten, hoeveel bedden ze verhuren, we niet weten hoeveel ze daadwerkelijk omzetten en we ze dus niet kunnen belasten. <em>And if we don\u2019t know them, we cannot govern them<\/em>.\u2019<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-image_640 wp-image-493505\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC7847-640x960.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC7847-640x960.jpg 640w\" alt=\"Francesca Bria\" width=\"640\" height=\"960\" \/><\/p>\n<p class=\"tekst\">Onder Bria\u2019s leiding werd telecommunicatiebedrijf Vodafone contractueel gedwongen de data die het van de gebruikers genereerde, aan die gebruikers terug te geven.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het project in Barcelona liet burgers zelf bepalen welke mate van anonimiteit zij hun data wilden meegeven, zodat die niet terug te leiden zouden zijn zonder hun expliciete toestemming. Als ze die toestemming w\u00e9l gaven, zodat hun data gebruikt konden worden voor het algemene belang, dan nog hielden ze te allen tijde het recht voor om die toestemming terug te trekken. Alleen de burger controleerde de data.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Bria formuleerde daarmee op regionale schaal mogelijke oplossingen voor nationale en internationale, wezenlijke kwesties, waarbij haar leidende boodschap voortdurend is: herover je data, want een juiste omgang met data is fundamenteel voor een goed functionerende maatschappij.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Die boodschap is niet overbodig, in een tijd waarin burgers hun eigen gegevens gratis weggeven aan grote techgiganten, die die gegevens vervolgens gebruiken om diezelfde consument spullen te verkopen. Maar het is ook een boodschap voor beleidsmakers en politici: data speelden in de afgelopen maanden een sleutelrol in politieke Nederlandse schandalen. Zo was daar het grote datalek rond de gegevens van de GGD, waarbij medische data van burgers aan persoonlijke gegevens konden worden gekoppeld. En ook de kern van de toeslagenaffaire draaide om data: de gedupeerde ouders werden mede dankzij een algoritme, dat een tweede nationaliteit bijhield, geregistreerd, gediscrimineerd en weggezet als fraudeur. Eenmaal in dat systeem bleek het onmogelijk om er nog uit te geraken.<\/p>\n<p class=\"vraag\"><em>Als het gaat over databescherming hebben we het vaak over de techreuzen in Silicon Valley \u2212 dat we niet weten wat Facebook van ons weet. Maar ik weet ook niet welke data mijn eigen Belastingdienst van mij verzamelt, in welk algoritme ik val. Dat is toch net zo problematisch?<\/em><\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Dat komt terug in mijn eerste punt: data zijn politiek. De manier waarop een systeem discrimineert, voor wie het is ontworpen, wie ervan profiteert: dat zijn allemaal intrinsiek politieke vragen, en niet de schuld van een algoritme. Zo\u2019n algoritme zou zo ontworpen moeten worden dat de vragen die erin worden gestopt openbaar zijn, en burgers dus ook w\u00e9ten waar het systeem op selecteert, welk politiek systeem het bekrachtigt. Technologie kan je in staat stellen om goed beleid te maken, maar het begint wel met politiek. Met politieke keuzes \u2212 niet andersom.<\/p>\n<p class=\"tekst\">En daarnaast zie je bij overheden ook het bestaan van de Black Box, zwarte dozen van algoritmes, waarin compleet onduidelijk is hoe data worden verwerkt. Daar moeten we natuurlijk vanaf, je wilt transparantie, je wilt dat er verantwoording kan worden afgelegd. Dit is gebrek aan rekenschap, terwijl dat essentieel is bij databescherming. Het is niet voor niets een van de punten van de Black Lives Matter Movement, omdat technologie zonder die verantwoording en transparantie discrimineert.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Een van de topmensen bij Google, het hoofd van hun AI-unit, werd ontslagen omdat zij in een paper stelde dat techbedrijven veel meer moeten doen om ervoor te zorgen dat algoritmes niet discrimineren \u2212 dat geeft wel aan hoe belangrijk dit onderwerp is, en hoe slecht er met dit soort ethische vragen wordt omgegaan. We weten dat er veel bias zit in algoritmes, op basis van etniciteit, van gender, maar ook op basis van sociaal-economische factoren. Je wilt een framework waarin technologie verantwoording aflegt. Juist binnen de overheid \u2212 en dat is dus ook een politieke kwestie.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Wat ik in Barcelona probeerde te doen, is die verantwoording te vergroten. Je bent transparant over wat je met een algoritme wilt, je weegt de risico\u2019s op dit soort ethische vraagstukken af, en als het klaar is, maak je de code openbaar.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Maar goed, ook dat begint bij ambtenaren die zich \u00fcberhaupt bewust moeten zijn van deze risico\u2019s \u2013 en dat is niet zo, in mijn ervaring. Veel beleidsmedewerkers zijn zich niet bewust van de gevaren van automatisering voor gemarginaliseerde groepen \u2212 ze stellen zichzelf of hun collega\u2019s ook niet de juiste vragen.\u2019<\/p>\n<p class=\"vraag\"><em>Een van de belangrijkste denkers in Nederland over dit onderwerp, Maxim Februari, concludeerde al eerder dat het datadebat moet gaan over rechtsbescherming en niet over een concept als privacy. Vindt u dat ook?<\/em><\/p>\n<p class=\"tekst\">\u2018Ik zou nog veel verder willen gaan en beargumenteren dat hoe we met data omgaan de kern is van onze democratie \u2212 het is de basis van wat we in Europa aan het doen zijn. Europa draait om rechtsbescherming, ja, maar ook om fundamentele mensenrechten, en de democratische participatie van haar burgers. En als we willen dat dat allemaal overleeft, dan moeten we zorgen dat data een kernpunt worden. De toekomst zal daardoor gevormd worden, daar ben ik van overtuigd \u2212 met de Verenigde Staten aan de ene kant en China aan de andere. En wat is dan onze positie, als Europeanen? Dit is waar overheden over zouden moeten nadenken. De omgang met data is een van de fundamentele politieke vragen van deze tijd.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>In Barcelona heeft informatietechnologe Francesca Bria laten zien dat data kunnen bijdragen aan betere besluitvorming. Maar dat kan alleen als burgers de baas zijn over hun eigen data. \u2018Hoe we met data omgaan is de kern van onze democratie.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-491367","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-tech","article_type-interview"],"acf":[],"author_name":"Maaike Schoon","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/491367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=491367"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/491367\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Maaike Schoon","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=491367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=491367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}