De filosofie van de rode draad zegt dat in een leven altijd een lijn is te ontdekken waaraan beslissingen, ontwikkelingen en gebeurtenissen zich met een zekere innerlijke logica hechten. Iemand die van zijn geloof is gevallen zal daarna, ondanks neigingen en verleidingen, niet meer in een geloof stappen. Iemand die altijd eindeloos aarzelt om avontuurlijke stappen te zetten zal, als hij ze eenmaal heeft gezet, volgens hetzelfde patroon gaan leven.<\/p>\n
Zo zou er ook een rode draad kunnen zitten in de geschiedenis van een krant: dat de liberale signatuur van de krant steeds twee bondgenoten zoekt: bij het gematigde conservatisme \u00e9n bij degenen die juist uit knellende banden willen breken via frivoliteit, emotionaliteit en een beetje wildheid. Zoals NRC Handelsblad<\/em>.<\/p>\n John Kroon eindigt de inleiding van Slijpen aan de geest<\/em>, zijn boek over vijftig jaar NRC Handelsblad<\/em>, uitdrukkelijk met de mededeling dat men vergeefs zal zoeken naar een rode draad. Althans, een andere dan dat de krant \u2018altijd bezig was zich aan de tijdgeest aan te passen met als onwrikbaar uitgangspunt de lezers zo goed mogelijk te bedienen met haar kerntaak: het brengen van nieuws en achtergronden voor een publiek dat, zoals in de beginselen van NRC Handelsblad<\/em> staat, bereid is na te denken.\u2019<\/p>\n Het werd door de redactie niet altijd begrepen dat de ernst van NRC Handelsblad<\/em> al frivool genoeg was.<\/p><\/blockquote>\n Het is misschien ook niet aan de biograaf om zo\u2019n rode draad te signaleren, uit angst om iets vast te leggen dat liever los wil hangen. Maar een buitenstaander kan het niet zijn ontgaan dat NRC Handelsblad<\/em> lange tijd met enige stijl heeft geworsteld met de verhouding tussen ernst en luchtigheid.<\/p>\n Ernst ging de krant altijd beter af dan omgaan met de ontspannen kanten van het bestaan. Daarvan werd de juiste maat niet altijd gevonden. Denk aan de vele malen dat men een enigszins luxe kleurenbijlage heeft proberen te maken, met M, <\/em>met Focus, <\/em>met Deluxe <\/em>en Het Blad<\/em>: bladen die het aura van advertentiefuik voor dure merken niet wisten af te schudden. Het ging uiteindelijk mis omdat de sfeer van de glossy’s zich toch te veel opdrong. Dat voelde niet goed.<\/p>\n Het werd door de redactie niet altijd begrepen dat de ernst van NRC Handelsblad<\/em> al frivool genoeg was. Die toon van ernst met iets relativerends kwam van Andr\u00e9 Spoor, in 1970 de eerste hoofdredacteur van de krant die ontstond uit een fusie tussen de Nieuwe Rotterdamse Courant<\/em> en het Algemeen Handelsblad<\/em>. De ziel van het Algemeen Handelsblad<\/em> waar Spoor vandaan kwam, was veel meer bij de tijd dan die van de NRC<\/em>, die bepaald conservatief was, maar dan wel in de zin van commentator J.L. Heldring.<\/p>\n Spoor had het internationaal journalistiek niveau voor ogen van Le Monde<\/em>, Die Welt<\/em> en The New York Times<\/em>, \u2018kwaliteitsjournalistiek\u2019 waarin een zekere lichtheid onproblematisch was ge\u00efntegreerd. Het werden twee zielen in \u00e9\u00e9n krant, zoals Henk Hofland zei. De Handelsblad<\/em>-redacteuren zagen hun Rotterdamse collega\u2019s volgens Spoor als ambtenaren die de hoofdletters in de van persbureau\u2019s afkomstige kopij van streepjes voorzagen en met hun andere hand een boterham uit een trommeltje aten. De Rotterdamse redacteuren vonden de Handelsblad<\/em>-collega\u2019s op hun beurt \u2018een stel lorren die de hele dag in de kroeg hangen en achter de meiden aan zitten. Beiden typeringen waren niet helemaal onjuist\u2019, vond Spoor.<\/p>\n Een krant is niet alleen tekst, foto’s, illustraties en advertenties, maar ook een bedrijf met een uitgever. Ook die kanten heeft Kroon op een natuurlijke manier in zijn relaas verwerkt. Wie gaf NRC Handelsblad<\/em> uit, wie wilde het graag uitgeven, wie ging het uitgeven en hoeveel commotie gaf dat niet binnen de redactie en directies.<\/p>\n Kroon gaat ook de hoofdredacteuren langs, een functie binnen de redactie die niet altijd begeerd werd. Na goed tien jaar Spoor kwam de ironische Wout Woltz, gevolgd door de zakelijke Ben Knapen, de jurist Folkert Jensma, de zorgvuldige Birgit Donker, de harde Peter Vandermeersch en de in 2019 voor rust zorgende Ren\u00e9 Moerland.<\/p>\n Ook de huisvesting komt aan de orde: de ratten die over de Rotterdamse bureaus liepen, de onwil om naar de periferie van Rotterdam te verhuizen en de uitkomst uiteindelijk door interventie van burgemeester Eberhard van der Laan: de verhuizing naar het Rokin in Amsterdam.<\/p>\n En alle zaken die tegen de krant werden aangespannen bij de Raad voor de Journalistiek, maar door de krant meestal werden gewonnen. De duurzame columnisten krijgen een aparte behandeling: Henk Hofland\/S. Montag, Frits Abrahams, Marjoleine de Vos, J.L. Heldring en de door alle roeien en ruiten gaande Youp van \u2018t Hek (elf pagina\u2019s).<\/p>\n Het Cultureel Supplement<\/em> was vanaf het begin een bepalend onderdeel, bedacht en geredigeerd door K.L. Poll. Ondanks zijn enigszins stijve persoonlijkheid was hij flexibel genoeg om van het Supplement een aantrekkelijke bijlage te maken, een onderdeel van de krant waar op vrijdag met een zekere gretigheid naar uit werd gekeken, vele jaren niet in het minst vanwege de bijdragen van Rudy Kousbroek.<\/p>\n John Kroon heeft het wat te summier over Kousbroek. Die zorgde voor het prikkelende intellectuele gehalte van de krant door regelmatig met onderwerpen te komen waar discussie over ontstond. Hij maakte voortdurend iets los. Het Cultureel Supplement splitste zich uiteindelijk af, waardoor het aparte katern Boeken<\/em> ontstond. Dat is het minst avontuurlijke deel van de krant geworden. Het wordt verstikt door het vaste stramien waarin de stukken elke week worden gegoten.<\/p>\n NRC Handelsblad<\/em> werd al snel een krant die \u2018lol kreeg in primeurs\u2019 en waarin de nieuwe journalistieke genres tot hun recht wilden komen: onderzoek, reportage, interview, achtergrond, veel achtergrond. Gezichtsbepalend bleven opinie en debat. \u2018Elitekrant\u2019 werd wel als een geuzennaam opgevat, maar toch zocht de krant regelmatig naar manieren om ook eenvoudiger en luchtiger te zijn.<\/p>\n In 2003 moest daar de bijlage Leven &cetera<\/em> in voorzien, ge\u00efntroduceerd voor stukken over vrijetijdsbesteding en lifestyle: \u2018voor de ontspannen kanten van het bestaan\u2019: koken, wandelen, dvd\u2019s, televisie. Hofland vroeg zich meteen af of het niet te lichtvoetig werd, Hubert Smeets irriteerde zich eraan, Jan Blokker vond het RTL Boulevard<\/em>-achtig.<\/p>\n Tot dezelfde terugkerende aanvechting om iets tegen de ernst te doen behoorde in 1983 Wout Woltz\u2019 bereidheid om NRC Handelsblad<\/em> \u2018emotioneler te maken\u2019. In die geest ging Vandermeersch later minder zachtzinnig te werk als hoofdredacteur. Na drie weken in functie te zijn geweest hing hij een papier op met vijftien redactionele kritiekpunten. Aan de hand daarvan kon de redactie zich dagelijks wakker schrikken. NRC Handelsblad<\/em> moest voortaan van het hoofd, het hart \u2018en soms van de buik zijn.\u2019<\/p>\n In 2012 vroeg Peter Vandermeersch: \u2018Hoe emotioneel mag een krant zijn?\u2019 en gaf zelf het antwoord: \u2018We moeten aanklagen als dat moet. Het J\u2019accuse<\/em> van Zola moet ook op onze voorpagina. We mogen onze frustratie en onmacht uitschreeuwen.\u2019 Dat was, schrijft Kroon nog steeds lichtelijk geschokt, \u2018onmiskenbaar een breuk met het soort krant dat NRC Handelsblad<\/em> al die jaren had willen zijn. Een krant waar distinctie de voorkeur kreeg boven emotie. Waar actiejournalistiek taboe was.\u2019<\/p>\n Deze hang naar emotie leidde volgens Kroon soms \u2018tot ontsporing\u2019 in de krant, zoals in 2010 toen NRC Handelsblad<\/em> op de voorpagina over zes kolommen met een forse foto schreef: \u2018Zelfmoord acteur Antonie Kamerling\u2019.\u00a0<\/em><\/p>\n Politiek gezien heeft NRC Handelsblad<\/em> in die vijftig jaar altijd in het beweeglijke liberale midden gestaan.<\/p><\/blockquote>\n Iemand zoals ik die NRC Handelsblad <\/em>vijftig jaar heeft gelezen krijgt in Slijpen aan de geest<\/em> veel onverwachte achtergrond te lezen. Ruzies, strubbelingen, conflicten, animositeit, jaloezie, hooggestemde plannen. Het is het relaas van een onafgebroken worsteling van redacteuren onderling, met lezers, met directies, met redactiecommissies, met humeuren en temperamenten. Het ging om journalistieke, zakelijke, morele, politieke en culturele principes, door Kroon verteld met de nodige sprekende anekdotes en archiefstukken.<\/p>\n Ondertussen werd toch elke dag een krant gemaakt waar lezers en abonnees (oplage samen met nrc.next<\/em> is 255.000) vooral naar uitkeken omdat er nogal wat interessante geesten in schreven. Redacteuren vormen de solide ondergrond, maar die interessante geesten zijn en waren de magneten van de krant: Ian Buruma, K. Schippers, Gerrit Komrij, Maarten \u2018t Hart, Luuk van Middelaar, H.L. Wesseling, Abram de Swaan, Rita Kohnstamm, Paul Scheffer, Bas Heijne, Arnold Heumakers, Geert Mak, Beatrijs Ritsema, Louise Fresco, Adriaan van Dis, Jo\u00ebl Broekaert, Tommy Wieringa, Karel Knip, Maxim Februari, Arnon Grunberg, Kamagurka, Siegfried Woldhek en Cyprian Koscielniak.<\/p>\n\n Politiek gezien heeft NRC Handelsblad<\/em> in die vijftig jaar altijd in het beweeglijke liberale midden gestaan, met progressieve uitstapjes en rechtse uitschieters. Een niet meteen opgemerkte neiging naar links werd al snel gecompenseerd met het aanstellen van een columnist met rechtse tentakels, zoals Afshin Ellian. Of zelfs met de PVV’er Martin Bosma, om maar niet te spreken van Thierry Baudet. Pim Fortuyn zou door NRC Handelsblad<\/em> \u2018gedemoniseerd\u2019 zijn. Externe deskundigen bogen zich daar over. Dat Hofland Fortuyn consequent \u2018een rare kwibus\u2019 had genoemd kon geen demonisering worden genoemd.<\/p>\nverhouding ernst luchtigheid<\/h5>\n
ratten over de bureaus<\/h5>\n
prikkelend intellectuel gehalte<\/h5>\n
eenvoudiger en luchtiger<\/h5>\n
hang naar emotie<\/h5>\n
salonpopulisten<\/h5>\n