Bij het ministerie van Defensie zijn ze dol op filmpjes maken. Over zichzelf en vooral met zichzelf. Ineens kijk je naar twee ambtelijke leidinggevenden die elkaar \u2018spontaan\u2019 bellen, of staat pardoes een hoge militair plechtig naast het bureau van een ongemakkelijk kijkende secretaresse die de opdracht krijgt een mailtje rond te sturen met een Belangrijke Boodschap. Terwijl de geur van muf tapijt en automatenkoffie je via het beeldscherm tegemoet komt, overheerst vooral de vraag: \u2018waarom?\u2019.<\/p>\n
Gelukkig is daar de minister van Defensie Ank Bijleveld om ons de weg door de YouTube-stream<\/a> over de herinrichting van de governance heen te wijzen. Het veertig minuten durende filmpje is samen te vatten in een zin: sinds 2021 zijn zes veteranenorganisaties samengevoegd tot \u00e9\u00e9n loket, het Nederlands Veteraneninstituut. Hiermee mag Nederland zich met haar veteranenzorg \u2018tot de besten ter wereld\u2019 rekenen, aldus Bijleveld.<\/p>\n Duidelijkheid voor veteranen is tenslotte hard nodig. Een week na de onthulling van het nieuwe centrale Veteraneninstituut tikte de Nationale ombudsman Reinier van Zutphen \u2013 zoals gebruikelijk middels een groot interview in een dagblad \u2013 Defensie op de vingers omdat schadeprocedures onnodig traag, lang en stroperig zijn.<\/p>\n Herkenbaar, vindt landmachtveteraan Ken van Geijlswijk, die in zijn podcast Kinnebak geregeld veteranen uitgebreid hun verhaal laat doen: \u2018Defensie mag wel wat rapper deals sluiten, die onnodig lange procedures kosten tijd en doen mentaal ook wat met je. Veteranen voelen zich dan een tweederangs burger, niet gewaardeerd voor de inzet en de offers die zij en hun familie hebben gemaakt. En ondertussen heeft men wel de mond vol over nazorg en thuisfront.\u2019<\/p>\n Toch is het in Nederland in ieder geval op papier allemaal goed geregeld. Militair advocaat Vincent Dolderman wijst erop dat Defensie de schuldvraag als werkgever niet ter discussie stelt: \u2018Als jij je meldt met problemen en vast komt te staan dat deze oorzaak hebben in de uitzending, dan gaat Defensie niet soebatten. Er wordt dan in overleg schade vastgesteld.\u2019 Is voor veteranen ook zonder advocaat of raadsman duidelijk waar ze kunnen aankloppen? \u2018De processen zijn heel ingewikkeld,\u2019 geeft Dolderman toe.<\/p>\n De constatering van de ombudsman is niet nieuw. Sterker nog, voor de goede verstaander waren de afgelopen weken een herhaling van zetten. In 2016 verhaalde De Groene Amsterdammer<\/a><\/em> al over de \u2018grote papierzooi\u2019 waar veteranen in verzanden. Toen liet de ombudsman ook op vermanende toon weten dat het departement veel te snel in een juridische reflex schiet. Net zoals nu waren militair advocaten ontstemd. \u2018De minister staat bijna met tranen in haar ogen te vertellen hoeveel respect ze heeft voor de veteraan, ondertussen wordt hij door haar eigen departement keihard aangevallen in de rechtszaal\u2019, vertelde advocaat Geert-Jan Knoops destijds.<\/p>\n Den Haag reageerde in 2016 op vrijwel identieke wijze: er werd bestuurskundig wat gehusseld met een \u2018reorganisatie van de bestuursstaf\u2019 en er kwam een centraal punt: het Veteranenloket. Ook mochten we niet vergeten hoe goed wij het ondanks alle horrorverhalen voor elkaar hebben: \u2018Nederland loopt op dit moment echt voorop met het invullen en vormgeven van zijn veteranenzorg. Sterker nog, de Amerikanen komen nu bij ons vragen hoe het precies georganiseerd is\u2019, bezwoer toenmalig minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert de Tweede Kamer.<\/p>\n Ondanks een Veteranenloket en daarbovenop een centraal instituut moet je maar net weten waar je moet zijn.\u00a0\u2018Er is binnen de operationele compagnie\u00ebn vaak wel een \u2018lief en leed\u2019-pot, maar daar zit natuurlijk geen tienduizend euro in. Dan heb je ook nog potjes bij de Onderofficiersvereniging, de Commandostichting, Stichting Fondswerving en -beheer Commandogemeenschap \u2013 en dat is alleen maar in Roosendaal\u2019, weet Ray Klaassens, oud-commando en momenteel directeur van Triangular Group, een opleidingsinstituut voor de veiligheidssector, te vertellen. \u2018Binnen Defensie bestaan voor diverse doeleinden financi\u00eble middelen en potjes, en die zitten soms verstopt. Niet bewust, maar dat is door de jaren heen nou eenmaal zo gegroeid. Als je dan ooit in aanmerking wilt komen voor een budget, dan moet je de weg wel een beetje kennen.\u2019<\/p>\n ‘Al veertig jaar worden er VN-missies gedraaid, maar dat lijkt wel vergeten. Herdenkingen, veteranendagen, alles is zo vastgeroest\u2019<\/p><\/blockquote>\n Een belangrijke behoefte onder veteranen is vooral minder bureaucratie. Het zijn volgens militair advocaat Michael Ruperti de gevallen die buiten de bureaucratische aanvinkhokjes vallen die het lastig krijgen: \u2018Dan rijd ik \u2018s avonds naar iemand toe al bellend met de burgemeester voor opvang want in de avond is alles dicht. Of dan hoor je dat iemand aan het doordraaien is maar wel thuis zit met kleine kinderen, daar moet je dan acuut tijdelijke opvang voor regelen.\u2019 Volgens hem kopen veteranen weinig voor een verhaal over \u2018herinrichting van governance\u2019. Van Geijlswijk: \u2018Als een veteraan acuut hulp nodig heeft moet hij eerst door een papiermolen, dat is echt kwetsend\u2019.<\/p>\n Maatwerk blijkt lastig, en dus pakken militairen dat zelf maar op. Militairen noemen dat ZHKH: zelfhulp, kameradenhulp. \u2018Je hebt elkaar niet alleen voor en tijdens de missie nodig, maar ook daarna,\u2019 zegt Van Geijlswijk. Het gaat hier niet altijd per se om de extreme gevallen, maar vaak om kleine gebaren vanuit de gemeenschap.<\/p>\n Zo is er onder veteranen van het Korps Commandotroepen in Roosendaal een kleine grassroots <\/em>organisatie ontstaan: Commando & Family Support. \u2018We hebben elke vijf jaar een re\u00fcnie en we werden bij die in 2017 geconfronteerd met meer persoonlijk leed-verhalen, ernstiger dan in de tijd dat we er zelf zaten\u2019, vertelt oud-commando Klaassens.<\/p>\n Alcoholmisbruik, gebroken gezinnen, PTSS, van alles kwam voorbij. \u2018Dat was mogelijk een gevolg van de uitzenddruk in de Irak, Afghanistan\u00a0en\u00a0Mali. We besloten daar voor deze kleine gemeenschap iets te betekenen. Voor, met en door commando\u2019s\u00a0ten tijde van Uruzgan.\u2019<\/p>\n Het merendeel van de zorgvragen zijn op te lossen via het sociale netwerk, en niet zelden door pro-actief iets te organiseren. Klaassens: \u2018\u00c9\u00e9n van de maten heeft zwaar lichamelijk letsel opgelopen, maar hij werkt nog steeds binnen de organisatie. Hij is daarmee goed opgevangen door Defensie, maar toch wordt er dan binnen ons netwerk iets extra\u2019s voor hem gedaan: hij wordt bijvoorbeeld meegenomen naar de schietbaan of hij gaat mee met een helivlucht.\u2019 Verder\u00a0springt de stichting financieel\u00a0bij zodat een gezin een weekend naar de Efteling kan, een fiets kan worden aangeschaft of een collega dichtbij zijn net geopereerde zoontje kan verblijven doordat ze de overnachtingen vergoeden.\u00a0Het zijn volgens Klaassens \u2018kleine beetjes, maar zo veelbetekenend\u2019.<\/p>\n\n Een oplettend sociaal netwerk is noodzakelijk, zeker bij veteranen. Militairen trekken zelf immers niet direct aan de bel. Zogeheten \u2018nazorgformulieren\u2019 worden niet altijd ingevuld en veteranen vinden vaak dat ze het \u2018zelf moeten kunnen oplossen\u2019. Daarnaast krijgt niet iedereen direct na uitzending klachten, of worden bestaande klachten niet altijd direct aan een uitzending van jaren geleden gekoppeld. \u2018Na de zoektocht naar Anne Faber is er een veteranen search-team opgezet. Destijds konden binnen vier uur tachtig veteranen met prikstokken klaarstaan. Dat is nu een club van zestienhonderd veteranen geworden die samenkomen en al pratend wisselen ze verhalen en ervaringen uit,\u2019 aldus advocaat Ruperti.<\/p>\n Afgelopen zomer trok de Rijksoverheid haar handen af van veteranenhuizen waardoor deze nu aangewezen zijn op financiering vanuit de gemeente. Onder meer in Heerlen en Amsterdam besloot de lokale overheid afgelopen zomer bij te springen, maar niet elk veteranenhuis had dat geluk. \u2018We konden voorheen met de verkoop van koffie, patat, gehaktballen en pelletkorrels de huur gas en licht betalen, maar dat kunnen we nu niet,\u2019 vertelde Bart Nanninga van het lokale veteranenhuis in Winschoten aan de lokale pers. Nanninga moest door de coronacrisis de deuren van het veteranenhuis sluiten en verloor hierdoor inkomsten. Niet met hulp van de gemeente, maar door een fundraising en een coulante huurbaas overleefde hij de eerste lockdown.<\/p>\n Dit terwijl het voor veteranen belangrijk is hun verhaal te doen. Niet alleen aan elkaar, maar ook zeker aan de buitenwereld. \u2018Bij 75 jaar vrijheid gaat het over herkennen en erkennen maar vooral voor de oude garde. Al veertig jaar worden er VN-missies gedraaid, maar dat lijkt wel vergeten. Herdenkingen, veteranendagen, alles is zo vastgeroest\u2019, ziet marine-veteraan Amy van Son: \u2018Dan komt er\u00a0een of andere hoge officier\u00a0buiten dienst een praatje houden over Indonesi\u00eb of Korea, en daar sta je dan als jonge veteraan aan een statafel met een schaaltje bitterballen\u2019. Met haar project Helmen Vol Verhalen koppelt ze jonge veteranen aan kunstenaars om hun verhaal uit te drukken in beeld en is ze actief online via diverse platforms.<\/p>\nOp papier allemaal goed geregeld<\/h5>\n
Lappendeken aan potjes<\/h5>\n
takes one, to know one<\/h5>\n