{"id":488357,"date":"2021-02-10T05:00:56","date_gmt":"2021-02-10T04:00:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=488357"},"modified":"2021-02-10T10:34:08","modified_gmt":"2021-02-10T09:34:08","slug":"draaien-geldpers-geen-goed-idee","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/draaien-geldpers-geen-goed-idee\/","title":{"rendered":"Waarom het continu laten draaien van de geldpers geen goed idee is"},"content":{"rendered":"<div class=\"info-box\">\n<p><iframe src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?url=https%3A\/\/api.soundcloud.com\/tracks\/982158133&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=true&amp;show_comments=false&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true\" width=\"100%\" height=\"166\" frameborder=\"no\" scrolling=\"no\"><\/iframe><br \/>\n<em>Liever luisteren? Hoofdredacteur Ward Wijndelts heeft dit verhaal voor je ingesproken.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<p class=\"tekst\">Moderne Monetaire Theorie (Modern Monetary Theory, MMT) houdt de gemoederen van economen, columnisten, progressieve politici en mensen in financi\u00eble sector al een tijd bezig. Onlangs schreef Stephanie Kelton, hoogleraar economie aan Stony Brook University en MMT-boegbeeld, de bestseller (voor een economieboek dan) <em>The Deficit Myth<\/em> (John Murray, 2020). Daarin wil ze definitief afrekenen met alle zorgen over begrotingstekorten en staatsschulden.<\/p>\n<p class=\"tekst\">MMT stelt dat de overheid altijd al haar uitgaven kan betalen door de geldpers aan te zetten, zolang ze de tenminste beschikking heeft over een eigen munt. Het is volgens Kelton \u2018pure fantasie\u2019 dat daar belastingheffing voor nodig zou zijn. Belastingheffing is volgens MMT slechts bedoeld om vraag naar de munt te cre\u00ebren. MMT draait de rollen van het monetaire beleid en het begrotingsbeleid om: de centrale bank moet de overheidsuitgaven financieren terwijl de overheid de economie moet afremmen als er te veel inflatie zou ontstaan, met name door de belastingen te verhogen. MMT zou een \u2018copernicaanse wending\u2019 inhouden in het denken over macro-economie en overheidsfinanci\u00ebn.<\/p>\n<h5>Gratis geld<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Het gedachtengoed van MMT vindt gretig aftrek onder progressieve politici in de VS die een grotere overheid willen. Niets is namelijk verleidelijker dan het idee van gratis geld. Stephanie Kelton was van 2014 tot 2016 de hoofdeconoom van de Democraten in de Amerikaanse senaat. Bernie Sanders huurde haar in 2016 in als adviseur bij zijn gooi naar het presidentschap. Sommige progressieve politici, zoals <a href=\"https:\/\/www.businessinsider.nl\/alexandria-ocasio-cortez-ommt-modern-monetary-theory-how-pay-for-policies-2019-1?international=true&amp;r=US\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Alexandria Ocasio-Cortez<\/a>, hebben haar idee\u00ebn omarmd.<\/p>\n<blockquote><p>Niet alleen in de VS, maar ook daarbuiten krijgt MMT steeds steviger voet aan de grond.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Niet alleen in de VS, maar ook daarbuiten krijgt MMT steeds steviger voet aan de grond, zeker in progressieve kringen, maar niet alleen daar. Zo <a href=\"https:\/\/www.volkskrant.nl\/cultuur-media\/waarom-de-hoogste-staatsschuld-aller-tijden-geen-enkel-probleem-is~b9c72ab5\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">noemde<\/a> Koen Haegens <em>The Deficit Myth<\/em> in <em>de Volkskrant\u00a0<\/em>een \u2018briljant\u2019: het boek \u2018heeft alles in zich om een economische klassieker \u00e0 la Milton Friedman of Thomas Piketty te worden\u2019.<\/p>\n<p class=\"tekst\">In <a href=\"https:\/\/www.groene.nl\/artikel\/vergeet-onze-schulden\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span class=\"Cursief\">De <\/span><em>Groene Amsterdammer<\/em><\/a> kreeg Kelton ruim baan om haar idee\u00ebn te verkondigen \u2013 gelukkig wel met een paar kanttekeningen van ondergetekende. Columnist Lukas Daalder, tevens <span class=\"Cursief\">chief investment strategist <\/span>bij vermogensbeheerder BlackRock Nederland, schreef in<a href=\"https:\/\/fd.nl\/beurs\/1351443\/heeft-mmt-gelijk\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"> <em>Het Financieele Dagblad<\/em><\/a> dat MMT minder \u2018wacky\u2019 is dan je misschien zou denken.<\/p>\n<h5>Messiaanse wanen<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Maar niet iedereen loopt over van enthousiasme voor MMT. Zo raakt Nobelprijswinnaar economie en <em>New York Times<\/em>-columnist Paul Krugman <a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2019\/02\/25\/opinion\/running-on-mmt-wonkish.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">tureluurs<\/a> van discussies met fanatieke MMT\u2019ers: \u2018Het probleem is dat ik Keltons argumenten totaal niet begrijp (\u2026). De spelregels veranderen de hele tijd: elke keer als je denkt dat je ze eindelijk hebt vastgenageld op een positie, staan ze erop dat jij hen niet hebt begrepen.\u2019 Krugman <a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2019\/02\/12\/opinion\/whats-wrong-with-functional-finance-wonkish.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">verwijt<\/a> de MMT\u2019ers messiaanse wanen met hun claims dat ze de mainstream economie volledig hebben ontkracht. Ze maken volgens hem niet helder waarin ze nu precies van die mainstream economie verschillen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Larry Summers, hoogleraar economie aan de Universiteit van Harvard en oud-minister van Financi\u00ebn in de VS, gaat er met gestrekt been in: MMT-aanhangers zijn <a href=\"https:\/\/www.washingtonpost.com\/gdpr-consent\/?next_url=https%3a%2f%2fwww.washingtonpost.com%2fopinions%2fthe-lefts-embrace-of-modern-monetary-theory-is-a-recipe-for-disaster%2f2019%2f03%2f04%2f6ad88eec-3ea4-11e9-9361-301ffb5bd5e6_story.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">volgens hem<\/a> \u2018randeconomen die gratis lunches uitdelen\u2019 met \u2018belachelijke claims dat massieve uitgaven en baangaranties betaald kunnen worden door centrale banken zonder dat iemand daar last van heeft.\u2019<\/p>\n<p class=\"tekst\">Kenneth Rogoff, ook hoogleraar economie aan Harvard, oud-hoofdeconoom van het IMF en auteur van <em>This Time is Different<\/em>, <a href=\"https:\/\/www.project-syndicate.org\/commentary\/federal-reserve-modern-monetary-theory-dangers-by-kenneth-rogoff-2019-03?barrier=accesspaylog\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">bestempelt<\/a> MMT tot volslagen \u2018onzin\u2019. Het idee dat overheidstekorten er niet toe doen vindt hij \u2018domweg krankzinnig\u2019.<\/p>\n<p class=\"tekst\">MMT wordt nauwelijks serieus genomen door economen verbonden aan de beste universiteiten in de VS. Zij worden door de Universiteit van Chicago regelmatig gepeild over hun mening over allerhande economische onderwerpen, zo ook over MMT. <a href=\"https:\/\/www.igmchicago.org\/surveys\/modern-monetary-theory\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Honderd procent<\/a> van hen was het er niet mee eens dat landen met hun eigen munt zich geen zorgen hoeven te maken over begrotingstekorten. Honderd procent was ook van mening dat overheden niet zoveel kunnen uitgeven als ze maar willen door maar geld bij te drukken.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het mag daarom geen verwondering wekken dat MMT nergens op de universiteiten wordt onderwezen. Voor de meeste academici zit MMT in een eenzaam hoekje met randfiguren van de economische wetenschap: marxisten, aanhangers van de Oostenrijkse school, Post-Keynesianen (niet te verwarren met Nieuw-Keynesianen) en andere obscure stromingen.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-image_640 wp-image-490651\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MMT_02_DEF-640x853.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MMT_02_DEF-640x853.jpg 640w\" alt=\"Modern Monetary Theory\" width=\"640\" height=\"853\" \/><\/p>\n<h5>Semantische verwarring<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Ondanks het feit dat MMT gespeend is van elke academische status weet de theorie inmiddels toch diep door te dringen in het maatschappelijke en politieke debat over macro-economie. Mainstream economen worden door Kelton gedwongen om zich uit te spreken. Ook al roept ze hevige irritaties op door bij voortduring de suggestie te wekken dat alle economen eigenlijk gek zijn behalve zij.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De debatten over MMT worden er ook bepaald niet eenvoudiger op omdat MMT\u2019ers consequent weigeren om hun idee\u00ebn op te schrijven in formeel-wiskundige modellen, zoals mainstream economen dat wel doen. Macro-economie is vaak te moeilijk om alleen in woorden uiteen te zetten omdat samenhangen worden bestudeerd tussen vele variabelen zoals inkomen, rente, inflatie en werkloosheid. De eindeloze semantische verwarring over wat MMT precies is, zal daarom pas stoppen als MMT\u2019ers hun aannames expliciet maken door een wiskundig model te maken van MMT.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Wat klopt er w\u00e9l van MMT? MMT plaatst terechte kanttekeningen bij het begrotingsfetisjisme van de afgelopen decennia. Hoe vaak hebben we tijdens de vorige crisis niet gehoord dat de overheid \u2018de broekriem moet aanhalen\u2019 en \u2018haar huishoudboekje op orde moet brengen\u2019? Maar de overheid is geen huishouden, zoals MMT stelt, en dat inzicht is op zich niet nieuw. Op de middelbare school leren leerlingen al het dubbel boekhouden van de macro-economie: de bestedingen van de een zijn het inkomen van de ander. En de bezittingen van de een zijn de verplichtingen van de ander.<\/p>\n<blockquote><p><em>The Deficit Myth<\/em> doet alsof er geen beperkingen zijn aan de mogelijkheden van de overheid om geld uit te geven. Dat idee schiet veel economen in het verkeerde keelgat.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Als de overheid dus geld uitgeeft, wordt er in de private sector geld verdiend. En als de overheid geld leent, bouwt de private sector vermogen op. De beweringen van MMT over de schadelijkheid van bezuinigingen voor de economie zijn bovendien in lijn met traditionele (Nieuw-)Keynesiaanse economie. Denk aan Paul Krugman, Olivier Blanchard en Larry Summers in de VS, en Johan Witteveen, Coen Teulings en ikzelf in Nederland.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Maar <em>The Deficit Myth<\/em> doet toch een beetje alsof er helemaal geen beperkingen zijn aan de mogelijkheden van de overheid om geld uit te geven; ze kan immers ongelimiteerd geld drukken. Dat idee schiet veel economen in het verkeerde keelgat.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De meeste economieboeken beginnen met het inzicht dat, zeker op lange termijn, geld neutraal is: breng tweemaal zoveel geld in omloop en alles wordt tweemaal zo duur. De lonen verdubbelen. Spaarders en beleggers zullen eisen dat de rente net zoveel stijgt totdat de hogere inflatie wordt gecompenseerd. En iedereen kan uiteindelijk precies evenveel goederen en diensten kopen voor een uur werk of van het spaarrendement als daarvoor. Niets re\u00ebels is veranderd.<\/p>\n<h5>Wel rijker, maar tijdelijk<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Hoewel geld op lange termijn neutraal is, geldt dat niet op de korte termijn. De lonen en prijzen passen zich namelijk niet direct aan als er meer banktegoeden, briefjes en munten in omloop komen. Mensen worden dan wel rijker, maar alleen tijdelijk. Dat geld op korte termijn niet neutraal is, is dan ook precies de reden dat de centrale banken de conjunctuur kunnen bijsturen met het monetaire beleid.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het is op zich goed dat MMT het taboe op monetaire financiering probeert te slechten, want ook dat is een bron van overheidsinkomsten. Maar <em>The Deficit Myth<\/em> wekt sterk de suggestie dat geld ook op lange termijn niet neutraal is. En dat de overheid daarom de meeste uitgaven blijvend zou kunnen financieren met het laten draaien van de geldpersen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Maar het is evident onjuist dat de overheid al haar uitgaven altijd kan blijven betalen door de geldpersen maar hard genoeg te laten draaien. Dan komt er gegarandeerd inflatie. De overheid kan vervolgens steeds minder kopen voor elke euro die ze bijdrukt, aangezien iedereen rekening gaat houden met de hogere inflatie en dus bij voorbaat de lonen, prijzen en rentes verhoogt. Uiteindelijk zal de overheid nauwelijks meer extra kunnen kopen door steeds meer geld te drukken.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het onder controle houden van de inflatie is de reden waarom centrale banken in veel landen op afstand zijn gezet van de politiek. De politiek kan, zo is keer op keer gebleken, maar moeilijk van de geldpers afblijven. De hyperinflaties in Weimar-Duitsland en Zimbabwe zijn extreme voorbeelden.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Maar ook dichter bij huis komen we vele voorbeelden tegen. Denk aan Itali\u00eb gedurende de jaren zeventig en tachtig, toen de inflatie tussen de 5 en 25 procent per jaar schommelde. In 2016 was de inflatie in Suriname nog 56 procent omdat Desi Bouterse <a href=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/1SUREA2019001.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">het knopje<\/a>\u00a0van de geldpers had ingedrukt. MMT\u2019ers doen daarom op zijn zachtst gezegd dubbelzinnige uitspraken over het gevaar van inflatie. Enerzijds suggereren ze dat de mogelijkheden voor monetaire financiering onbegrensd zijn. Anderzijds erkennen ze dat teveel monetaire financiering kan leiden tot hogere inflatie.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-image_640 wp-image-490653\" src=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MMT_03_DEF-640x853.jpg\" srcset=\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/MMT_03_DEF-640x853.jpg 640w\" alt=\"Modern Monetary Theory\" width=\"640\" height=\"853\" \/><\/p>\n<h5>Belastingen verhogen<\/h5>\n<p class=\"tekst\">MMT accepteert dat er grenzen bestaan aan hoeveel de overheid kan uitgeven. Zodra de economie tegen haar maximale productiecapaciteit aanloopt, wordt de vraag groter dan het aanbod, en dus stijgt de inflatie. Maar de oplossing voor te hoge inflatie is volgens MMT niet om de geldpers dan maar weer uit te zetten. Nee, hier komt hun \u2018copernicaanse\u2019 wending: om de inflatie de kop in te drukken, moet de overheid de belastingen verhogen. Op die manier wordt de vraag naar goederen en diensten afgeremd en zal de inflatie dalen.<\/p>\n<p>MMT stelt dus eigenlijk dat de monetaire politiek moet worden gebruikt om de overheid te financieren en de begrotingspolitiek moet worden ingezet om de inflatie onder controle te houden.<\/p>\n<blockquote><p>De macro-economische omdraaiing in de MMT leidt vooral tot verwarring bij mensen zonder economische achtergrond en het grote publiek.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Als je eenmaal inziet dat MMT de rollen van begrotingsbeleid en monetair beleid volledig omdraait, dan kun je ook snappen waarom MMT\u2019ers beweren dat belastingheffing moet zorgen voor de geldvraag in de economie. Hoe meer belasting mensen moeten betalen, hoe groter de geldvraag om aan die verplichtingen te voldoen. Ook begrijp je dan hoe hogere belastingen helpen om de economie af te remmen en zo de inflatie onder controle te krijgen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">In intellectueel opzicht kun je nog wel zo\u2019n omdraaiing maken; er zijn hier twee instrumenten (monetair beleid en begrotingsbeleid) en twee overheidsdoelen (financiering overheid en stabiliseren inflatie). Maar de macro-economische omdraaiing in de MMT leidt vooral tot verwarring bij mensen zonder economische achtergrond en het grote publiek.<\/p>\n<a data-ga-category=\"embedded-article\" data-ga-action=\"clicked\" data-ga-label=\"\" href=\"https:\/\/www.vn.nl\/kapitalistische-droom-illusie\/\" class=\"article-embed article-embed--left article-embed--new\"><span class=\"article-embed__image\" style=\"background-image:url(https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/fly-images\/463395\/87A7406_tumbnail-520x520-cc.jpg);\"><\/span><span class=\"article-embed__content\"><span class=\"article-embed__read-more\">Lees ook<\/span><span class=\"article-embed__title\">Waarom de kapitalistische droom uitdraaide op een illusie<\/span><span class=\"article-embed__date\">16 april 2020<\/span><\/span><\/a>\n<h5>De liquiditeitsval<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Los van de omdraaiing van monetair en budgettair beleid: hoe revolutionair zijn de inzichten van MMT eigenlijk ten opzichte van de mainstream macro-economie? Zijn MMT-economen echt zo slim en al die economen op toonaangevende universiteiten en in centrale banken zo dom? Het wordt eentonig, want ook hier is het antwoord ontkennend.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De mainstream macro-economie is Nieuw-Keynesiaans en bouwt voort op Keynesiaanse theorie; het bekende IS-LM-model en zijn latere incarnaties. Het statische IS-LM-model beschrijft op de korte termijn, bij gelijkblijvende prijzen, hoe het inkomen en de rente in de economie worden bepaald door de bestedingen en de geldmarkt. Het model wordt nog steeds onderwezen in het eerstejaars vak macro-economie op de universiteiten.<\/p>\n<p class=\"tekst\">De Nieuw-Keynesiaanse theorie gaat verder. Die baseert zich op dynamische economische modellen die in de kern neoklassiek zijn, maar waaraan vertraagde prijs- en loonaanpassingen zijn toegevoegd, het gedrag van mensen en bedrijven volledig micro-economisch is onderbouwd, en de verwachtingen rationeel zijn. Vrijwel alle academische economen, beleidsinstellingen zoals het IMF en centrale banken baseren hun analyses op dit soort modellen. Hoewel er belangrijke inhoudelijke verschillen bestaan, behoren de Keynesianen en Nieuw-Keynesianen tot dezelfde academische traditie.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het blijkt dan dat belangrijke stellingen van MMT eigenlijk niet zijn te onderscheiden van die uit de (Nieuw-)Keynesiaanse economie, maar alleen zolang de rente van de centrale bank op de ondergrens staat (rond de nul), zoals nu al vele jaren het geval is. Deze situatie wordt ook wel de liquiditeitsval genoemd en is voor het eerst beschreven door John Maynard Keynes in <em>The General Theory of Employment, Interest and Money<\/em> (1936). In de liquiditeitsval is er zo weinig vraag naar goederen en diensten dat de centrale bank de rente niet meer voldoende kan laten zakken om zo de economie te stimuleren en tot volledige bezetting en werkgelegenheid te komen.<\/p>\n<blockquote><p>Zolang de vraag in de economie lager is dan het aanbod,<br \/>\nzullen de prijzen niet stijgen als de vraag toeneemt.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">We weten dat in de liquiditeitsval hogere overheidstekorten helemaal niet leiden tot hogere inflatie of hogere rentes. Immers, zolang de vraag in de economie lager is dan het aanbod, zullen de prijzen niet stijgen als de vraag toeneemt. En zolang de centrale bank ziet dat de inflatie niet omhoog te branden is en ver onder de 2 procent blijft hangen, zal ze wel uitkijken om de rente te verhogen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Zolang we in de liquiditeitsval zitten, maken Kelton en de andere MMT\u2019ers daarom een volkomen terecht punt als ze stellen dat hogere begrotingstekorten helemaal niet leiden tot hogere rentes.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Begrotingstekorten zijn dan ook niet schadelijk voor de investeringen in de private sector. Maar dat weten we tegelijkertijd ook al een jaar of tachtig, sinds Keynes.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Onder de huidige omstandigheden zijn ook de claims van MMT juist dat een hogere overheidsschuld geen last is voor toekomstige generaties en de vergrijzing niet leidt tot een crisis in de overheidsfinanci\u00ebn. De rentes zijn nu zo laag dat ze ruim beneden de groeivoet van het inkomen liggen. Dat betekent dat de overheidsinkomsten \u2013 de belastingen over het inkomen \u2013 sneller groeien dan de rentelasten op de uitstaande overheidsschuld waardoor de overheidsfinanci\u00ebn altijd houdbaar zijn.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Mainstream economen zijn het ook met MMT\u2019ers eens dat monetaire financiering van overheidsuitgaven nu nuttig kan zijn. Want alleen als de vraag in de economie groter zou worden dan het aanbod zou de inflatie gaan stijgen. Maar dat gevaar is \u2013 zolang we in de liquiditeitsval gevangen zitten \u2013 denkbeeldig. De conclusie is dan ook dat MMT eigenlijk niet is te onderscheiden van de standaard (Nieuw-)Keynesiaanse economie zolang de rentes op nul blijven staan.<\/p>\n<h5>De mist in<\/h5>\n<p class=\"tekst\">Maar zodra de rentes weer positief worden, zal MMT de mist ingaan. En dan geeft de mainstream economie toch betere antwoorden. Onder normale omstandigheden zal de inflatie zeker toenemen als hogere overheidsuitgaven monetair worden gefinancierd. Iedereen zal dan een prijs betalen door de uitholling van de koopkracht van lonen, spaargeld, pensioenen en beleggingen.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Als de economie tegen haar capaciteitsgrenzen aan loopt, zal de centrale bank ingrijpen door de rente te verhogen om te voorkomen dat de inflatie teveel stijgt. En op lange termijn wordt de rente niet bepaald door de centrale bank, maar door vraag en aanbod in de economie. Het aanbod is begrensd door de beschikbaarheid van arbeid, kapitaal en de stand van de techniek. De overheid kan dan geen hogere uitgaven doen zonder dat ze private uitgaven verdringt. Hogere overheidsschulden krijgen dan wel een prijs van hogere rentelasten en ook de overheidsfinanci\u00ebn komen onder druk te staan zodra rentes uitstijgen tot boven de groeivoet van de economie.<\/p>\n\n<h5>Gekkigheid<\/h5>\n<p class=\"tekst\">MMT kent ook wat economische gekkigheid. MMT is lastig te begrijpen met hun stelling dat begrotingstekorten (op korte termijn) altijd zouden leiden tot lagere rentes. Dat kan in de standaard modellen nooit gebeuren zolang overheidsuitgaven worden gefinancierd met een hogere overheidsschuld, maar is theoretisch mogelijk als uitgaven monetair worden gefinancierd. Maar het is onjuist dat de rente dan <span class=\"Cursief\">altijd <\/span>zou dalen. Dat gebeurt alleen als de toename in het geldaanbod groter is dan de toename van de geldvraag \u2013 en dat hoeft niet het geval te zijn.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Daarnaast hebben de MMT&#8217;ers een nogal merkwaardige visie op de causaliteit van de geldstromen in de economie. De overheid is de kip die het geld, het ei, cre\u00ebert om de overheidsuitgaven te betalen. Alles in de economie is vervolgens daarvan afgeleid: de overheidsschuld, de belastingheffing, het inkomen en de rente. Maar in de macro-economie zijn veel van die variabelen gelijktijdig bepaald en kunnen niet worden gereduceerd tot \u00e9\u00e9n kip die \u00e9\u00e9n ei legt.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Aanhangers van MMT zijn terecht kritisch op het begrotingsfetisjisme van de afgelopen decennia. MMT heeft bovendien gelijk als ze stelt dat monetaire financiering op korte termijn wenselijk kan zijn. Het zal niet leiden tot hogere inflatie of hogere rentes nu vrijwel alle westerse economie\u00ebn gevangen zijn in de liquiditeitsval, centrale banken met vrijwel lege handen staan omdat rentes niet verder omlaag kunnen, de economische groei matig is en inflatie niet in de buurt komt van 2 procent.<\/p>\n<blockquote><p>Het gevaar van MMT lijkt vooral te zijn dat progressieve politici met een ambitieuze overheidsagenda nu aan de haal willen gaan met de geldpers.<\/p><\/blockquote>\n<p class=\"tekst\">Maar de revolutie van MMT valt nogal tegen, of mee, afhankelijk van hoe je het bekijkt. MMT is nauwelijks te onderscheiden van mainstream (Nieuw-)Keynesiaanse economie zolang de rentes op nul staan, zoals nu al jaren het geval is. Waar al dat geschop naar mainstream economen vandaan komt, is daarom nogal raadselachtig. Want zodra de rentes niet meer op nul staan, zijn de chagrijnige reacties van mainstream economen op MMT terecht.<\/p>\n<p class=\"tekst\">En of je nu MMT\u2019er bent of niet, overheden en centrale banken voeren sinds het uitbreken van de coronacrisis precies uit wat MMT\u2019ers bepleiten: veel hogere tekorten en massief opkopen van staatsschulden door centrale banken.<\/p>\n<p class=\"tekst\">Het gevaar van MMT lijkt vooral te zijn dat progressieve politici met een ambitieuze overheidsagenda nu aan de haal willen gaan met de geldpers. MMT is misschien wel voor links wat de Laffer-curve was voor rechts in de jaren tachtig, toen de Amerikaanse econoom Arthur Laffer betoogde dat hoge belastingtarieven er toe leiden dat mensen minder werken en bedrijven minder investeren. Het bizarre en empirisch ongefundeerde idee van Laffer was dat belastingverlagingen zichzelf altijd terugverdienen omdat de economie veel harder gaat draaien.<\/p>\n<p class=\"tekst\">MMT misleidt het grote publiek door te veel de suggestie te wekken dat gratis geld bestaat. Op korte termijn is dat misschien nog mogelijk. Met monetaire financiering kunnen we uit de liquiditeitsval ontsnappen en dat geeft een welvaartswinst. Maar op lange termijn zal het geloof in de almacht van de geldpers toch uitdraaien op een deceptie. Geld is op de lange termijn neutraal voor de economie. Daarom kun je nooit een blijvend grotere overheid betalen door maar meer geld bij te drukken.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Moderne Monetaire Theorie is een succes bij links: ze stelt dat de overheid al haar uitgaven kan betalen door de geldpers aan te zetten. Maar hoe revolutionair zijn de inzichten van MMT ten opzichte van de mainstream macro-economie? Hoogleraar economie Bas Jacobs ziet vooral overeenkomsten. En verwarring.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-488357","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","dossier-economie","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Bas Jacobs","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/488357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=488357"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/488357\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Bas Jacobs","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=488357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=488357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}